Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Joost Ector
Copyright: Maarten van Haaff
De mythe van de architect
2 december 2025, 9:00
Dit is ‘m dan, mijn honderdste en laatste column voor Architectenweb. Na tien jaar zwaai ik af. Michiel van Raaij, hoofdredacteur van deze site, vroeg zich af waarom en kwam langs voor het opnemen van een podcastinterview waarin ik dat uitleg. Ter voorbereiding stuurde hij een lange lijst met vragen. Aan twee daarvan, misschien wel de meest intrigerende, kwamen we niet toe. Heb je, wilde Michiel weten, in de loop der jaren de positie van de architect zien verzwakken? En wat is daaraan te doen? Mooie thema’s voor dit sluitstuk, dacht ik meteen.
Het hoeft niet te verbazen dat in tijden van globalisering, digitalisering en verduurzaming ook de positie van de architect verandert. Gebouwen zijn steeds nadrukkelijker beleggingsobjecten geworden en daarom vragen opdrachtgevers om opbrengstmaximalisatie en risicobeheersing. Efficiency in ruimtegebruik, in bouwtechnische en energetische prestaties en in bouwmethoden wordt steeds belangrijker. Tekeningen hebben daarbij plaatsgemaakt voor multidimensionale digitale modellen die steeds meer informatie bevatten. Steeds vaker zijn het niet alleen mensen maar ook algoritmes die deze modellen genereren. Circulariteit maakt bouwen inmiddels tot het choreograferen van een materialenballet dat liefst zonder enige vorm van verlies en zo traag mogelijk door de ruimte beweegt.
Laten we aannemen dat wij architecten niet egoïstisch zijn. Dat uiteindelijk niet onze eigen positie, maar vooral de toekomst van de architectuur ons ter harte gaat. Dan zijn zorgen onnodig, denk ik. Elke waarlijk democratische samenleving zal altijd streven naar de best denkbare omstandigheden voor zoveel mogelijk mensen. Naar prettige, bruikbare en gezonde gebouwen die de zintuigen strelen en het brein uitdagen. Een doordacht, integraal, betekenisvol, schitterend ontwerp blijft daarvoor altijd onmisbaar. Alleen… wie gaat het maken?
De klus wordt steeds complexer. Daarom lijdt het ook geen twijfel dat wie hem succesvol weet te klaren niet voor zijn positie – of beloning – hoeft te vrezen. Voor echte systeemdenkers met strategisch inzicht, sociaal en politiek behendig, technisch begaafd, artistiek briljant, in staat om overzicht te bewaren én om alles samen te brengen in een coherent en consistent geheel – een échte synthese – ligt de toekomst van de architectuur voor het oprapen.
Alleen hebben we het dan vermoedelijk niet langer meer over één persoon, maar over een team van specialisten. Voor mij staat vast dat zo’n team het beste kan worden aangevoerd door een ontwerper en niet door een manager, al heeft-ie honderd peperdure cursussen
design thinking
achter de rug. Maar of we hem architect moeten blijven noemen…?
Het grootste gevaar voor de positie van de architect is de architect zelf. Of om preciezer te zijn: de
mythe
van de architect. Het romantische idee van de autonome, geniale eenling die eigenhandig de wereld vormgeeft, bestaat inmiddels vooral nog uit gewoonte en gemakzucht. Het blijft verleidelijk, zeker, en het communiceert makkelijk. Het verklaart fascinaties voor schetsen op bierviltjes, meesterwerken, iconen en visioenen. Maar het is ook misleidend, omdat het suggereert dat het oude model nog steeds het ijkpunt zou kunnen of moeten zijn.
In werkelijkheid hebben de meest succesvolle bureaus van vandaag hun succes zelden uitsluitend te danken aan één uitzonderlijk individu, maar aan een organisatie die begrijpt hoe ontwerpen tegenwoordig werkt: collectief, interdisciplinair, technisch geavanceerd, procesmatig volwassen. Verwarrend is wel dat ook zij hun vaandeldragers graag volgens de mythe blijven presenteren. Die werkt immers onverminderd goed bij marketing, lezingen, interviews en feestelijke openingen, en vindt dankbaar gehoor bij beleidsmakers, architectuurfans, studenten en het grote publiek. Maar voor wie zich laat afleiden door de façade blijft de essentie buiten beeld.
En daar zit het risico. Een deel van de architecten ziet alleen die façade en zoekt ten onrechte de weg vooruit in een terugkeer naar het archetype. Denkt dat we met meer autonomie, een uitgesprokener signatuur of een heroïsch gebaar de toekomst wel weer in het gareel krijgen – mits natuurlijk de economie grondig wordt hervormd, de samenleving schoonheid (waarover zoals bekend te twisten valt) opnieuw weet te waarderen en de overheid architectuur eindelijk weer centraal stelt. Maar hoe begrijpelijk het misschien ook is: wie zich laat leiden door nostalgie en het verlangen naar een voorbij verleden marginaliseert zichzelf – ongeacht talent of goede bedoelingen – en eindigt aan de zijlijn.
Ondertussen maakt het vakgebied een natuurlijke, divergente evolutie door. Daarbij ontstaan nieuwe rollen, nieuwe specialisaties en nieuwe bijdragen in andere vormen. Dat maakt het veld uiteindelijk juist rijker. Het oude begrip ‘architect’ verandert gaandeweg in een bredere rolverzameling, en hoe al die functies straks moeten heten is volledig secundair. Wie ondernemerschap toont en als teamspeler verantwoordelijkheid neemt voor synthese, voor samenhang, voor de ruimtelijke vertaling van maatschappelijke opgaven en voor betekenis, hoort erbij. Wordt gezochter en invloedrijker dan ooit – dat is wat ik stellig geloof.
Behalve waarom ik nu stop wilde Michiel ook weten waarom ik toentertijd met deze column wilde starten. In de podcast vertel ik dat ik zocht naar een stok achter de deur bij het nadenken over mijn architect-zijn, ook om tot afgeronde, presentabele denkbeelden te komen. De andere helft van mijn motivatie was minder egocentrisch (maar wel een beetje grootmoedig) en heb ik bewust bewaard voor deze slotalinea. Wat ik vooral wilde was bijdragen aan de zelfreflectie binnen ons vakgebied. In het belang van de weerbaarheid van ‘de architect’ en, uiteindelijk, van de architectuur zelf.
En nu is het af, in deze vorm en op deze plaats althans. Bedankt allemaal – jullie waren met veel meer dan ik ooit had verwacht – voor het lezen, voor alle aandacht en alle waardering. En ongetwijfeld tot ziens!
Joost Ector is architect-directeur van
Ector Hoogstad Architecten
. Voor Architectenweb schrijft Joost Ector iedere maand een column, waarin hij ontwikkelingen die van invloed zijn op het architectenvak van duiding voorziet.
Trefwoorden
mythe
teamwork
column
synthese
joost ector
Best gelezen
1
Team met Orange Architects, SO-IL, GAAGA en Geurst & Schulze ontwerpt gemengd bouwblok in Beurskwartier Utrecht
donderdag, 19 november
2
Rietveldprijs 2026 toegekend aan Wisselspoor Blok 10
maandag, 16 november
3
Cultuurfonds ondersteunt Geheugenpaviljoen van Studio L A en Kunstpunt Groningen
woensdag, 18 november
4
VO-campus Argonautenweg biedt onderwijs in groene omgeving
woensdag, 18 november
5
Design Museum Den Bosch toont architectonische platenhoezen
maandag, 16 november
Gerelateerde nieuwsberichten
Column
Schoonheid behoeft geen revanche
4 november 2025
Column
We verdienen betere pers
7 oktober 2025
Column
Ik laat me graag overtuigen
2 september 2025
Column
Aan ons zal het niet liggen
3 juni 2025
Column
Concaaf
6 mei 2025
Column
Nooit meer slopen?
1 april 2025
Column
Ingesloten
4 maart 2025
Column
Ontwerpen voor democratie
4 februari 2025
Column
Dicht bij huis
7 januari 2025
Column
Witgewassen
3 december 2024
Laat me
5 november 2024
Vooruitgang
1 oktober 2024
Een zekere mate van voortreffelijkheid
3 september 2024
Woontop
4 juni 2024
De ideale stad
7 mei 2024
Vergrijsd
2 april 2024
Hier is over nagedacht
5 maart 2024
Pudding mislukt?
6 februari 2024
Even ontspannen
9 januari 2024
Thuisloos
5 december 2023
Plat
7 november 2023
Managementsamenvatting
3 oktober 2023
Temptation Island
5 september 2023
Praise the Lord
6 juni 2023
Architectuurkoning
2 mei 2023
De stad als complot
4 april 2023
Woonwensdenken
7 maart 2023
Plagiaat
7 februari 2023
De goede kant
10 januari 2023
Belgische toestanden
6 december 2022
Geen druppel
1 november 2022
Het nieuwe minimalisme
4 oktober 2022
Computer says no
6 september 2022
Tussenconclusie
7 juni 2022
Klein leed
3 mei 2022
Op blote knieën naar Groningen
5 april 2022
Architectural Masters of the Metaverse
1 maart 2022
Hoofdletter A
1 februari 2022
Een zorg minder
4 januari 2022
Te af?
7 december 2021
Herfstdip
2 november 2021
Engelengeduld
5 oktober 2021
Merci
7 september 2021
Open Up!
1 juni 2021
Beloof gouden bergen
4 mei 2021
Dividend und Verbrechen
6 april 2021
De ultieme stagiair
2 maart 2021
Rampenplannen
2 februari 2021
Wederomhelzing
5 januari 2021
Te veel tijd
1 december 2020
Snap out of it
3 november 2020
Ontwerpen tegen de eenzaamheid
6 oktober 2020
Ook maar een mens
1 september 2020
Stronteigenwijs
2 juni 2020
De oplossing wordt het volgende probleem
6 mei 2020
Kleine openbaringen
7 april 2020
Op naar een succesvolle crisis
3 maart 2020
Het schaamteloze monument
4 februari 2020
We gaan het oplossen
7 januari 2020
Verleden voltooid
3 december 2019
Faust in Canada
5 november 2019
Het ontroerendste gebouw dat ik ken
1 oktober 2019
De tweede helft
3 september 2019
Liefde in beton gegoten
4 juni 2019
Adopteer een leek
7 mei 2019
Column
Schoonheid behoeft geen revanche
4 november 2025
Column
We verdienen betere pers
7 oktober 2025
Column
Ik laat me graag overtuigen
2 september 2025
Column
Aan ons zal het niet liggen
3 juni 2025
Column
Concaaf
6 mei 2025
Column
Nooit meer slopen?
1 april 2025
Column
Ingesloten
4 maart 2025
Column
Ontwerpen voor democratie
4 februari 2025
Column
Dicht bij huis
7 januari 2025
Column
Witgewassen
3 december 2024
Laat me
5 november 2024
Vooruitgang
1 oktober 2024
Een zekere mate van voortreffelijkheid
3 september 2024
Woontop
4 juni 2024
De ideale stad
7 mei 2024
Vergrijsd
2 april 2024
Hier is over nagedacht
5 maart 2024
Pudding mislukt?
6 februari 2024
Even ontspannen
9 januari 2024
Thuisloos
5 december 2023
Plat
7 november 2023
Managementsamenvatting
3 oktober 2023
Temptation Island
5 september 2023
Praise the Lord
6 juni 2023
Architectuurkoning
2 mei 2023
De stad als complot
4 april 2023
Woonwensdenken
7 maart 2023
Plagiaat
7 februari 2023
De goede kant
10 januari 2023
Belgische toestanden
6 december 2022
Geen druppel
1 november 2022
Het nieuwe minimalisme
4 oktober 2022
Computer says no
6 september 2022
Tussenconclusie
7 juni 2022
Klein leed
3 mei 2022
Op blote knieën naar Groningen
5 april 2022
Architectural Masters of the Metaverse
1 maart 2022
Hoofdletter A
1 februari 2022
Een zorg minder
4 januari 2022
Te af?
7 december 2021
Herfstdip
2 november 2021
Engelengeduld
5 oktober 2021
Merci
7 september 2021
Open Up!
1 juni 2021
Beloof gouden bergen
4 mei 2021
Dividend und Verbrechen
6 april 2021
De ultieme stagiair
2 maart 2021
Rampenplannen
2 februari 2021
Wederomhelzing
5 januari 2021
Te veel tijd
1 december 2020
Snap out of it
3 november 2020
Ontwerpen tegen de eenzaamheid
6 oktober 2020
Ook maar een mens
1 september 2020
Stronteigenwijs
2 juni 2020
De oplossing wordt het volgende probleem
6 mei 2020
Kleine openbaringen
7 april 2020
Op naar een succesvolle crisis
3 maart 2020
Het schaamteloze monument
4 februari 2020
We gaan het oplossen
7 januari 2020
Verleden voltooid
3 december 2019
Faust in Canada
5 november 2019
Het ontroerendste gebouw dat ik ken
1 oktober 2019
De tweede helft
3 september 2019
Liefde in beton gegoten
4 juni 2019
Adopteer een leek
7 mei 2019
Toon alles
Gerelateerde podcasts
Gesprek met Joost Ector over het ontwerpen van ontmoetingen
4 december 2025
Andere nieuwsberichten
36e editie van Euregionale Architectuur Prijs gewonnen door Elena Thieves en Zoé Cavalier
Gisteren, 11:06
De eerste prijs ging dit jaar gedeeld naar Elena Thieves voor haar project ‘Das Wohnhochhaus’ en naar Zoé Cavalier voor haar project ‘From Invasive Seaweed to Insulation’.
Woonensemble Arons en Gelauff architecten houdt rekening met nieuwe en terugkerende bewoners
Gisteren, 09:00
Het woonensemble Johan Greivestraat in Amsterdam Nieuw-West is ontworpen voor jongeren, gezinnen en bewoners van de vroegere portiek-etageflat op deze plek.
Team met Orange Architects, SO-IL, GAAGA en Geurst & Schulze ontwerpt gemengd bouwblok in Beurskwartier Utrecht
19 november, 4:35
Achter de ritmiek van de kantoorgebouwen langs de Graadt van Roggeweg in Utrecht komt een gemengd bouwblok met 166 woningen, een integraal kindcentrum, horeca en een badhuis.
Bouw gestart van dubbel woongebouw voor senioren naar ontwerp van Studiospacious
19 november, 2:24
In Weesp is de bouw gestart van 66 levensloopbestendige huurwoningen verdeeld over twee woongebouwen. In opdracht van Ymere heeft Studiospacious de woongebouwen nauwkeurig afgestemd op de behoeften van senioren.
Volle orderboeken, krappe marges: Nederlandse bouw blijft kwetsbaar
Gisteren, 09:32
Nederlandse bouwbedrijven zijn aanzienlijk positiever over hun orderboeken dan hun Duitse en Franse concurrenten. Toch blijft de sector financieel kwetsbaar, waarschuwt kredietverzekeraar Allianz Trade in een nieuw internationaal bouwrapport.
Corporaties moeten vaker kiezen tussen verduurzaming en nieuwbouw
19 november, 10:13
Omdat gemiddeld op iedere woning 44 euro per maand toegelegd wordt, zijn corporaties vaker gedwongen tot een keuze tussen verduurzaming en nieuwbouw.
Onderzoeksbureau: groei batterijopslag zet komende jaren door
18 november, 12:47
Volgens Dutch New Energy Research verandert de Nederlandse markt voor zonne-energie en batterijopslag snel.
Datacenters verbruikten vorig jaar vijf procent Nederlandse stroom
18 november, 9:31
De stijging van het verbruik komt vooral door grote datacenters.
Extra onderzoek ACM naar bouwsector door groei aanbestedingen
17 november, 3:17
De grote vraag naar nieuwe woningen en renovatie van wegen en viaducten brengt meer risico's met zich mee op verboden afspraken.
Amsterdam investeert 142 miljoen in schoolgebouwen
17 november, 1:02
Met dit geld worden nieuwe scholen gebouwd en bestaande scholen vernieuwd of uitgebreid.
Ga naar het nieuws-archief
Joost Ector
Architect
1
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur