Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Kirsten Hannema
Copyright: Maarten van Haaff
Architectuur als exportproduct: nobel, nuttig, of nuttige idioten?
1 uur geleden
Met een berg goede bedoelingen vertrok ik in 1999 als bouwkundestudent voor een stage naar Sri Lanka. Drie maanden verbleef ik in een dorpje in de jungle – geen stromend water of elektriciteit, een gat in de grond als wc – waar ik met een medestudent onderzoek deed naar ‘cement’ van verbrande rijstkaf; een restproduct. Gemixt met aarde maakten we met dat cement (hand)geperste bouwblokken. Die zouden de dorpsbewoners kunnen gebruiken voor steviger gebouwen dan de traditionele lemen huizen.
Van tevoren had ik bedacht hoe nobel dit werk was, eenmaal daar voelde het nogal nutteloos. Andere dingen dan architectuur leken veel meer nodig. Zoals een verharde weg; bij regen veranderde het pad in een kolkende rivier en ontstonden kuilen waardoor auto’s er nauwelijks konden komen, laat staan een bus. Of zorg; veel mensen hadden malaria, maar geen geld voor een behandeling in het – ver weg gelegen – ziekenhuis.
Een antropologe die eerder onderzoek had gedaan in het dorp – waar met ontwikkelingshulp een waterput was gebouwd – schreef dat dergelijke projecten ook een negatieve impact kunnen hebben op de gemeenschap. Als je bepaalde dorpelingen betrekt en daarvoor een vergoeding betaalt, ontstaat ongelijkheid en jaloezie. Dit alles zette me aan het denken over wat je haalt uit werken in het buitenland, en wat je daar (teweeg)brengt.
Precies daarover gaat het pas verschenen
boek
Torenhoog Corrupt
–
een Europees architectenleger in Albanië
van Vincent W.J. van Gerven Oei. Vanuit zijn woonplaats Tirana volgde hij de afgelopen 15 jaar – met toenemende woede – de import van architectuur in Albanië. In het eerder verschenen boek The Albanian Files (onder redactie van Anneke Abhelakh) scheppen buitenlandse sterarchitecten schaamteloos op over hoe ze per app door minister-president Edi Rama benaderd werden, om als God in de Balkan te bouwen aan hun natte dromen. Natuur en erfgoed worden geofferd voor luxe torens, waarbij lokale architecten dienen als ‘fixers’. Er lopen onderzoeken naar witwassen via vastgoedprojecten.
In het voorwoord van
Torenhoog Corrupt
legt Wouter Vanstiphout vlijmscherp bloot dat de relatie tussen de Nederlandse architectuur en de huidige situatie in Albanië verder gaat dan de bureaus die daar bouwen, waaronder OMA, MVRDV en Cityförster. Vanaf de jaren ‘90, tegelijk met de opkomst van Superdutch, werd export van architectuur een speerpunt van architectuurbeleid. Als handelsland dat groot werd met inpolderen en plannen, zouden we andere landen al bouwend vooruithelpen en de ‘VOC-mentaliteit’ nieuw leven inblazen, zoals toenmalig premier Balkenende het in 2006 verwoordde.
In het kort: architect Elia Zenghelis – mede-oprichter van OMA – introduceerde Edi Rama (destijds burgemeester van Tirana) bij het Berlage Instituut. Dat werd in 2007 curator van de IABR met als thema ‘power’, en Rama als openingsspreker. De voormalige directeur van IABR, George Brugmans, zette in 2014 Atelier Albanië op samen met het Belgische bureau 51N4E, met als doel een ‘duurzaam economisch ontwikkelingsmodel’ voor ‘Next Generation Albanië’. Maar de nieuwe generatie gelooft er niet in, zo maken de aanhoudende protesten in Tirana duidelijk.
Afgelopen juni borrelden Nederlandse architecten en curatoren in een chique ambiance tijdens het Bread&Heart architectuurfestival, terwijl buiten werd gedemonstreerd tegen de regering Rama. IABR-directeur Saskia van Stein was bij het festival aanwezig als moderator. In de lopende IABR wordt de Flamingorevolutie gepresenteerd als voorbeeld van ‘architectuur van verzet’. Het heeft iets dubbelhartigs – besef ik bij het lezen van
Torenhoog corrupt
.
Ook voor Vanstiphout werd – mede dankzij het werk van Van Gerven Oei – recent pas duidelijk hoe ‘het hele avontuur is vastgelopen in een corrupte puinhoop’. Hij gelooft dat het Berlage Instituut, de IABR en veel bureaus met oprechte intenties aan de slag gingen in Albanië. Maar inmiddels lijken idealistische danwel egotrippende architecten verworden tot nuttige idioten. Het is tijd dat zij in de spiegel kijken.
De
boekpresentatie
van Torenhoog Corrupt
is op 2 december 2026 bij de Independent School for the City
in Rotterdam.
Trefwoorden
wouter vanstiphout
boek
kirsten hannema
albanië
torenhoog corrupt
column
vincent van gerven oei
tirana
edi rama
Best gelezen
1
Hoogste elftallen van Ajax nemen nieuw gebouw op De Toekomst in gebruik
woensdag, 11 november
2
Plan voor wijk met 2.300 woningen op terrein Máxima MC Eindhoven
woensdag, 11 november
3
Rinske Wikkerink verlaat Kraaijvanger en begint eigen bureau
dinsdag, 10 november
4
Lunchevents rond parametrisch ontwerpen en overkoepelende systemen voor AI op Digibouw 2026
woensdag, 11 november
5
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
vrijdag, 13 november
Gerelateerde nieuwsberichten
Column
Werk aan de kerk
20 oktober
Column
Over de brug
15 september
Column
Leven en lessen van Casa Moratiel in Barcelona
16 juni
Column
Bedankt huis, voor je vriendschap
19 mei
Column
Kleur bekennen
21 april
Column
De nieuwe kleren van de keizer
17 maart
Column
Leren van Santos
17 februari
Column
Een écht gebouw, dat raakt
20 januari
Column
In het noodpakket hoort een Defensiebouwmeester
16 december 2025
Column
Centra van democratie
18 november 2025
Column
De vergeet-paradox
21 oktober 2025
Column
Een kwestie van onderhoud
16 september 2025
Column
Slecht gejat
17 juni 2025
Column
De architectuurbiënnale is geen guilty pleasure
20 mei 2025
Column
Over het nut van nutteloze bouwwerken
15 april 2025
Platform Kantooropgave
18 maart 2025
Column
Durf klein te denken
18 februari 2025
Column
Vormt de mens zijn omgeving, of de omgeving eerst de mens?
21 januari 2025
Column
Ga op zoek naar het jottum-gevoel!
17 december 2024
Column
AI als Zwitsers zakmes van de architect
19 november 2024
Maakt architectuur gelukkig?
15 oktober 2024
Mijn reis met Berlage
17 september 2024
Glas voor de geest
18 juni 2024
Terug/vooruit naar 1978
21 mei 2024
Bouwen, burgers, bezwaren
16 april 2024
Zwelgen in comfort
19 maart 2024
De Friends Experience
20 februari 2024
Wabi-sabi
23 januari 2024
Alisons kerstkaarten
19 december 2023
Ad fundum
20 november 2023
Nieuwe ronde, nieuwe prijzen
17 oktober 2023
Echte architecten
19 september 2023
Genieten
20 juni 2023
Constructieve actie
16 mei 2023
Van Sisyphus naar Sneeuwbaleffect
18 april 2023
Wachtkamers
21 maart 2023
Een kind moet je loslaten, een gebouw ook
21 februari 2023
Gentrificatie-compensatie
24 januari 2023
Meer liefde
13 december 2022
Maar nooit zoals je denkt
15 november 2022
Lekker loeren
18 oktober 2022
Krolls (on)gelijk
20 september 2022
T-koppelstuk
21 juni 2022
Grensverleggend
17 mei 2022
De moraal van het inclusieve verhaal
19 april 2022
Ontsnappingsruimte
15 maart 2022
Een les in nederigheid
15 februari 2022
Over hoe en wat
18 januari 2022
Valse nostalgie
21 december 2021
Makkelijker kunnen we het niet maken
16 november 2021
Disneyficatie: scheldwoord of geuzennaam?
19 oktober 2021
Ronchamps op de Zuidas
21 september 2021
Biofobie
15 juni 2021
Wildgroei
18 mei 2021
Erfgoedlogica
20 april 2021
Een duurzame architectuur kent een winst- én verliesrekening
16 maart 2021
Vormenspel
16 februari 2021
Trafo
19 januari 2021
Een beter normaal
15 december 2020
Architectuurgeweld
17 november 2020
Ongemak
20 oktober 2020
Druk op het dak
15 september 2020
Uitzichtloos
16 juni 2020
Alcoholist, pater, architect
19 mei 2020
Pakkans
21 april 2020
Een biënnale zonder publiek
17 maart 2020
Kaartenhuis
18 februari 2020
Luxewarenhuis
21 januari 2020
Column
Werk aan de kerk
20 oktober
Column
Over de brug
15 september
Column
Leven en lessen van Casa Moratiel in Barcelona
16 juni
Column
Bedankt huis, voor je vriendschap
19 mei
Column
Kleur bekennen
21 april
Column
De nieuwe kleren van de keizer
17 maart
Column
Leren van Santos
17 februari
Column
Een écht gebouw, dat raakt
20 januari
Column
In het noodpakket hoort een Defensiebouwmeester
16 december 2025
Column
Centra van democratie
18 november 2025
Column
De vergeet-paradox
21 oktober 2025
Column
Een kwestie van onderhoud
16 september 2025
Column
Slecht gejat
17 juni 2025
Column
De architectuurbiënnale is geen guilty pleasure
20 mei 2025
Column
Over het nut van nutteloze bouwwerken
15 april 2025
Platform Kantooropgave
18 maart 2025
Column
Durf klein te denken
18 februari 2025
Column
Vormt de mens zijn omgeving, of de omgeving eerst de mens?
21 januari 2025
Column
Ga op zoek naar het jottum-gevoel!
17 december 2024
Column
AI als Zwitsers zakmes van de architect
19 november 2024
Maakt architectuur gelukkig?
15 oktober 2024
Mijn reis met Berlage
17 september 2024
Glas voor de geest
18 juni 2024
Terug/vooruit naar 1978
21 mei 2024
Bouwen, burgers, bezwaren
16 april 2024
Zwelgen in comfort
19 maart 2024
De Friends Experience
20 februari 2024
Wabi-sabi
23 januari 2024
Alisons kerstkaarten
19 december 2023
Ad fundum
20 november 2023
Nieuwe ronde, nieuwe prijzen
17 oktober 2023
Echte architecten
19 september 2023
Genieten
20 juni 2023
Constructieve actie
16 mei 2023
Van Sisyphus naar Sneeuwbaleffect
18 april 2023
Wachtkamers
21 maart 2023
Een kind moet je loslaten, een gebouw ook
21 februari 2023
Gentrificatie-compensatie
24 januari 2023
Meer liefde
13 december 2022
Maar nooit zoals je denkt
15 november 2022
Lekker loeren
18 oktober 2022
Krolls (on)gelijk
20 september 2022
T-koppelstuk
21 juni 2022
Grensverleggend
17 mei 2022
De moraal van het inclusieve verhaal
19 april 2022
Ontsnappingsruimte
15 maart 2022
Een les in nederigheid
15 februari 2022
Over hoe en wat
18 januari 2022
Valse nostalgie
21 december 2021
Makkelijker kunnen we het niet maken
16 november 2021
Disneyficatie: scheldwoord of geuzennaam?
19 oktober 2021
Ronchamps op de Zuidas
21 september 2021
Biofobie
15 juni 2021
Wildgroei
18 mei 2021
Erfgoedlogica
20 april 2021
Een duurzame architectuur kent een winst- én verliesrekening
16 maart 2021
Vormenspel
16 februari 2021
Trafo
19 januari 2021
Een beter normaal
15 december 2020
Architectuurgeweld
17 november 2020
Ongemak
20 oktober 2020
Druk op het dak
15 september 2020
Uitzichtloos
16 juni 2020
Alcoholist, pater, architect
19 mei 2020
Pakkans
21 april 2020
Een biënnale zonder publiek
17 maart 2020
Kaartenhuis
18 februari 2020
Luxewarenhuis
21 januari 2020
Toon alles
Andere nieuwsberichten
Kabinet zet in op slim combineren functies en opgaven in nieuwe Nota Ruimte
Gisteren, 14:54
In de maandag gepresenteerde Nota Ruimte zet het kabinet in op het ‘slim’ combineren van functies bij de verschillende ruimtelijke opgaven. Ook worden er tien extra grootschalige woningbouwlocaties aangewezen.
Design Museum Den Bosch toont architectonische platenhoezen
Gisteren, 12:17
Op zaterdag 28 november start in Design Museum Den Bosch de tentoonstelling Plaat en Hoes. In de expositie zijn meer dan driehonderd platenhoezen te zien, waarop architectuur is ingezet om een wereld rond muziek te creëren.
Rietveldprijs 2026 toegekend aan Wisselspoor Blok 10
Gisteren, 10:26
Wisselspoor Blok 10 in Utrecht, naar van Arons en Gelauff architecten, is onderscheiden met de Rietveldprijs 2026. De Truus Schröderprijs voor goed opdrachtgeverschap ging naar Jebber/SSH voor Baobab.
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
13 november, 3:47
Op de Peperkliplocatie in Schiedam-Oost, waar nu nog een basisschool staat, komt een dubbel blok met onder meer 232 woningen. MoederscheimMoonen Architects en Orange Architects ontwerpen elk een deel van het Peperkwartier.
Versneld afscheid fossiel in eerste versie slottekst klimaattop
Gisteren, 16:07
Ook wordt erin herinnerd aan de eerdere afspraak om ‘een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen’ te maken.
Boskalis-eigenaar HAL mag bouwconcern VolkerWessels overnemen
Gisteren, 15:28
Investeerder HAL mag bouwconcern VolkerWessels inlijven op voorwaarde dat verschillende bedrijfsonderdelen worden afgestoten.
Mathenesse aan de Maas wint de Van der Leeuwprijs 2026
13 november, 2:15
Bij dit initiatief worden bewoners, ondernemers en andere partijen in de Rotterdamse wijk Mathenesse bij elkaar gebracht via huiskamerconcerten, het jaarlijkse Lentefeest, groene initiatieven en bewonersbijeenkomsten.
Tekort aan ruimte dreigt voor Gelderse bedrijven aan het water
13 november, 9:40
Movares stelt dat het beter beschermen en benutten van bestaande terreinen een eerste stap naar verbetering zou kunnen zijn.
Juridisch experts: investeringsverdragen remmen klimaatbeleid
12 november, 1:27
Internationale investeringsverdragen zitten klimaatbeleid in de Europese Unie te vaak dwars, vindt een groep van tientallen juridisch experts.
Komst Gelders Museum vrijwel rond, provincie trekt extra geld uit
12 november, 9:36
Het nieuw op te zetten Gelders Museum in Zutphen lijkt er definitief te komen.
Ga naar het nieuws-archief
Kirsten Hannema
Architectuurcriticus
0
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur