Kirsten Hannema
Copyright: Maarten van Haaff

Een écht gebouw, dat raakt

20 januari, 9:35
Regelmatig gebeurt het dat ik een gebouw mooi, vernieuwend of inventief vind, maar soms raakt architectuur recht in het hart. Het overkwam mij vorige maand, toen ik in een dorpje nabij Wenen het project VinziRast am Land bezocht; winnaar van de internationale Ammodo Architecture Award voor sociale architectuur. Het betreft een radicale transformatie: een voormalig luxehotel is door het Weense bureau gaupenraub+/- verbouwd tot een woon-werkgebouw voor daklozen.

Ik was ontroerd door de bevlogenheid van architecten Alexander Hagner en Ulrike Schartner, die gaupenraub in 1999 oprichtten. Hagner groeide op in een dorpje in Zuid-Duitsland, waar dakloosheid niet bestond, vertelde hij. Toen hij voor een bouwkundestudie verhuisde naar Wenen en daar mensen op straat zag leven, beloofde hij zichzelf: als ik architect ben, ga ik iets doen. Twintig jaar geleden las hij in de krant dat de vereniging Vinzenzgemeinschaft St. Stephan in Wenen een hospice voor zieke dakloze mensen wilde realiseren, en bood hij zijn hulp aan. Sindsdien verdelen ze bij gaupenraub hun uren; tweedere van de tijd gaat naar commerciële projecten, een derde naar pro bono werk, voor kwetsbare groepen.

Wat mij ook trof, is hoe de architecten hun ontwerpen realiseren met hergebruikte bouwwerken en materialen. Niet alleen vanwege duurzaamheid, en de beperkte budgetten voor dit soort projecten, maar vooral ook omdat een bestaand gebouw de kans biedt om mensen vanaf het begin bij het bouwproject te betrekken. Het vervallen hotel hebben ze samen met de toekomstige bewoners en vrijwilligers van de vereniging verbouwd. De ontwerpers zien dat voormalig daklozen, die vaak een last met zich meedragen, zich beter kunnen identificeren met een pand met geschiedenis en materialen met ‘littekens’ dan met glimmende nieuwbouw. Zoals de locatiemanager zei: “We wilden een echt gebouw.”

Het interieur van het luxehotel was afgewerkt met nepnatuursteen en een verlaagd plafond. Het is volledig gestript; het bouwpuin is hergebruikt als vulmateriaal onder de bestrating van het nieuw aangelegde terras. Het betonnen casco en de installaties zijn in het zicht gelaten, de ruimtes ingericht met tweedehands meubels. Niet in een ruig-romantische of ecohippe look, maar gewoon gezellig.

“In plaats van een bepaalde stijl bekroont de Ammodo Award een bepaalde ethiek: een architectuur die zich richt op zorgzaam beheer, collectieve inzet en herstel van het maatschappelijke en ecologische weefsel”, zegt architect en jurylid Andres Jaque. Dat wil niet zeggen dat vormgeving onbelangrijk is; de architecten hebben duidelijk aandacht besteed aan het landschapsontwerp, de plattegrond en de detaillering van de gebouwen.

Dit project raakt aan de essentie van architectuur: mensen een dak boven het hoofd bieden. Maar daklozen hebben meer nodig om terug te keren in de samenleving: werk, en een gemeenschap. Daarom hebben de architecten – met gedoneerde gebouwen en materialen – een kippenschuur en een kas op het terrein gebouwd. De kippenpoep wordt gebruikt voor het bemesten van gewassen op het land en in de kas; de oogst wordt verkocht en verwerkt tot producten voor in farmshop. Daarnaast halen de bewoners inkomsten uit het gastenverblijf, waar wandelaars kunnen overnachten en bedrijven vergaderen of een seminar organiseren. Met het verdiende geld betalen ze de huur van hun woonruimte.

“Liefde, zorg, plezier en werk; hier wonen geeft me heel veel”, vertelde een van de bewoners. Dat architectuur zo veel waarde kan bieden, is geweldig. Zou het niet mooi zijn als ontwerpers veel meer bij dit soort projecten betrokken worden? Het lijkt mij ergens ook logisch, om juist voor diegenen die dat het allermeest nodig hebben een onderdak te ontwerpen. Maar ik realiseer me dat architecten normaal gesproken huizen bouwen voor mensen die al wel ergens wonen.

Bekijk het ontwerp van gaupenraub+/- voor VinziRast am Land


Kirsten Hannema is architectuurcriticus en schrijft voor diverse media waaronder De Volkskrant. 

Trefwoorden

kirsten hannema oostenrijk ammodo architecture award daklozen column woningbouw wenen

Gerelateerde nieuwsberichten

Andere nieuwsberichten

West Architecten verenigt verleden en heden in Rotterdams herenhuis
25 september, 4:20

MAPL. ontwerpt openbare ruimte van City West Nieuwegein
25 september, 2:40

HDO Groep: optoppen is geen technisch, maar bestuurlijk vraagstuk
25 september, 1:39

Rijnboutt aan de slag met herontwikkeling oostzijde Krophollerensemble Waalwijk
25 september, 11:25

Kabinet bepaalt met scores welke infra-projecten doorgaan
25 september, 5:14

Schiphol zoekt bouwpartners voor miljardenvernieuwing luchthaven
25 september, 12:17

Staatssecretaris: flexibele stroom moet het nieuwe normaal worden
25 september, 9:36

BNA meldt akkoord over nieuwe cao voor architectenbureaus
24 september, 12:30

Canadees bedrijf staakt overnamepoging Arcadis en trekt bod in
24 september, 10:19

Karremans trekt beroep in tegen bouw nieuw dorp in Zuidplaspolder
23 september, 4:42
Ga naar het nieuws-archief
Kirsten HannemaArchitectuurcriticus
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light + Air
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Novastruct (voorheen Kawneer)
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Amtico Flooring
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
Kronospan
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap