Kirsten Hannema
Copyright: Maarten van Haaff
Kirsten Hannema
Copyright: Maarten van Haaff

Vormenspel

16 februari, 9:40
Midden in een week van sneeuwpret onder stralend blauwe luchten, ontving ik een brief met een zwarte rand; de overlijdenskaart van architectuurjournalist Hilde de Haan.

Ik leerde Hilde kennen toen ik in 2007 als freelance architectuurmedewerker begon bij de Volkskrant, waarvoor zij toen al twintig jaar schreef. Tijdens de architectuurvergaderingen op de Amsterdamse redactie bespraken we plannen voor artikelen, in de trein terug naar onze woonplaats Haarlem hadden we het over schrijven, muziek – het leven, en raakten we bevriend.

Ik wist dat ze naast de talloze stukken die ze tot 2015 voor de krant schreef, ook met haar echtgenoot Ids Haagsma boeken maakte; eens in de zoveel tijd gaf ze me een nieuw exemplaar. Maar pas toen ik deze week met mijn collega’s van de krant over een in memoriam sprak, en al die artikelen en boeken op tafel bij elkaar legde, zag ik hoe omvangrijk haar oeuvre is, en hoe bijzonder haar bijdrage aan de Nederlandse architectuur. 

Wie is er bang voor nieuwbouw…

Iedereen weet wat wonen is

Een symfonie van zes gebouwen

De titels van haar boeken zeggen ook iets over haar karakter. Ze was nieuwsgierig, maakte architectuur voor een breed publiek toegankelijk, was gezegend met muzikaal talent; schreef met gevoel voor ritme en improvisatie.

‘Ooit zouden mensen vast wel begrijpen dat architectuur niet om blitse, spetterende vormen gaat; dat het vak bedoeld is om de wereld tot een betere verblijfplaats te maken.’ Dat staat in de inleiding van de dubbeldikke monografie over architect Jan de Jong – het oeuvre van een pionier in het plastische getal, die ze samen met Ids Haagsma en architect Wim Ramselaar in 2013 publiceerde. Ik heb de zin, die ging over De Jong en diens ingetogen werk, destijds onderstreept. In de kantlijn schreef ik erbij: ‘= Hilde’.

Natuurlijk, blitse, spetterende gebouwen, daar schreef ze ook – kritisch – over. Maar haar passie lag bij het werk van De Jong en diens leermeester, de benedictijner monnik Dom Hans van der Laan en uitvinder van het Plastische Getal, een speciaal matenstelsel om ‘ideale’ ruimtes te ontwerpen. In 1977, toen Van der Laan’s boek De architectonische ruimte net verschenen was, interesseerde niemand zich daarvoor. Ids en Hilde waren evenwel benieuwd, en besloten hem te bezoeken. Ze zouden het onderwerp niet meer loslaten.

Voor mij was niet direct duidelijk wat er zo fascinerend is aan deze ‘toverformule’, totdat ik De Jong’s klooster in Maarssen bezocht voor de presentatie van de Jan de Jong-monografie en Hilde me meenam maar het Jan de Jonghuis in Schaik. Ik ervoer wat voor weldadige ruimte het ontwerpen met het Plastisch Getal kan opleveren. Hilde legde me uit hoe Ids en zij de code hadden gekraakt (voor mij bleven al die breuken een raadsel.) Ze organiseerde workshops op locatie voor architecten en stadswandelingen langs het werk van De Jong. Zo slaagde ze erin om zijn gedachtegoed nieuw leven in te blazen; neem het Huis op ‘t Raboes in Eemnes, waarin bureau De Kort van Schaik speelt met vormen en thema’s uit het Jan de Jonghuis.

Het vormenspel was een favoriet onderwerp voor discussies tijdens het ontbijt in huize Haagsma-De Haan, vertelde Ids vertelde bij de afscheidsbijeenkomst. Het begrip komt uit Het Vormenspel der Liturgie, Van der Laan’s laatste boek uit 1985, een filosofisch werk over hoe we met voorwerpen, woorden en handelingen vormgeven aan godsdienst, zoals we met architectuur vormgeven aan ruimte.

Hilde vergeleek het spelen met het Plastische Getal met het spelen van muziek in het door haar opgerichte muziekgenootschap voor samenspel Con Tutti. Meer dan om de perfecte uitvoering ging het haar daarbij om de lol in het spel. Het plezier dat spreekt uit haar teksten herinnert me niet alleen aan haar, maar zie ik ook als een herinnering aan mezelf – verwoed tikkend aan de ‘perfecte’ column. Vergeet niet om te genieten.


Kirsten Hannema is architectuurcriticus en schrijft voor diverse media waaronder De Volkskrant. Ze is hoofdredacteur van het Jaarboek ‘Architectuur in Nederland’ en was gasthoofdredacteur van de uitgave van architectuurtijdschrift A+U (jan. 2020) over de Nederlandse architectuur in het afgelopen decennium.

Andere nieuwsberichten

Esther Kromhout nieuwe directeur van NACO

1 uur geleden

Boek: de worsteling van een zakenman die uitgroeide tot 'pandjesprins'

2 uur geleden

Heringerichte Coolsingel officieel geopend

3 uur geleden

BOOM Landscape maakt winnend plan voor Delftse Houttuinenplein

Vandaag, 11:44

VPRO Tegenlicht zoekt de Woonpionier van 2021

1 uur geleden

TIAFF 2021 geannuleerd

3 uur geleden

Indesem 21 in het teken van thema Datascape

Vandaag, 10:47

Miljarden uit groeifonds naar openbaar vervoer in de Randstad

9 april, 2:22

Utrecht investeert in binnenstad om leegstand weg te werken

9 april, 11:38

Luchthavens willen in 2026 binnenlandse elektrische vlucht

9 april, 9:03
Kirsten HannemaArchitectuurcriticus
KUBUS BV
Reynaers Aluminium Nederland
Jansenbyods
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland B.V.
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan