Kirsten Hannema
Copyright: Maarten van Haaff
Kirsten Hannema
Copyright: Maarten van Haaff

Alcoholist, pater, architect

19 mei, 9:07
Sinds kort besef ik dat ik alcoholist ben – net als jij. We vertellen onszelf dat we verzetjes verdienen, en dat we morgen stoppen. Zo construeren we een verhaal om onszelf in de spiegel te kunnen blijven kijken.

De drankverslaafde gebruikt Rijksbouwmeester Floris Alkemade als metafoor voor de niet duurzaam levende mens, in zijn pas verschenen boek De Toekomst van Nederland – de kunst van richting te veranderen. Het boek gaat over grote maatschappelijke kwesties – de klimaatcrisis voorop – en hoe we deze kunnen tackelen.

Tijdens zijn studententijd huurde Alkemade een kamer bij een alcoholist die elk weekend bij hem inbrak om bier en geld te stelen, waarna hij zijn gedrag goed praatte. Hij zou het geld terugbetalen, had met 99% zekerheid een lening weten af te sluiten, valt te lezen op een briefje – als illustratie in het boek opgenomen.

De alcoholist is de ontwerper met de maatschappelijke agenda die zwicht voor de opdracht om een distributiecentrum in een weiland te bouwen. ‘Met die opdracht op zak kan ik weer een jaar aan duurzame projecten werken’, verexcuseert hij zichzelf. De alcoholist is de regering die stikstofregels oprekt in plaats van om te schakelen naar duurzame landbouw; dat moet het volgende kabinet maar doen.

Op andere momenten gedragen we ons als de paters van het internaat waar Alkemade zijn middelbareschooltijd doorbracht. Ons geloof volgend – of dat nu een kerk is of zelfvoorzienend leven als veganist in een tiny house – nemen we afstand van de wereld daarbuiten. We doen niet meer mee met de rest.

Tot slot, schrijft Alkemade, zijn we allemaal een beetje als Rem Koolhaas, de architect bij wie hij afstudeerde en achttien jaar werkte. Een man die, net als de alcoholist en de paters, een uitgesproken verhaal had over hoe de wereld in elkaar zit, maar ook het vermogen om dingen te verbeteren.

Drie keer raden welk personage als beste uit het boek komt.

In eerste instantie kwam het me irritant voor: de Rijksbouwmeester die de architect tot held van zijn essay maakt. Maar Alkemade is de eerste om toe te geven dat ook in hem een alcoholist huist. Hij plaatst ontwerpers niet op een voetstuk. De kunst van richting te veranderen gaat over het dénken van de architect: de wereld zien zoals hij is, wat werkt en waar het mank loopt, in al zijn complexiteit. Vanuit het besef dat je daarin kunt ingrijpen.

Hoe? De Rijksbouwmeester heeft vandaag de dag geen mandaat; het debacle rond de renovatie van het Binnenhof maakte pijnlijk duidelijk dat hij ‘slechts’ een adviseur is. Maar met prijsvragen, lezingen en de toekomstvisie Panorama Nederland heeft Alkemade ons de afgelopen vijf jaar wel meegevoerd in een inspirerend verhaal over hoe Nederland er uit zou kunnen zien. De woonwijken verduurzaamd, de steden vergroend, het landschap gespaard. Een tikje utopisch, maar uiteindelijk resulteert de visie ook in concrete projecten, bijvoorbeeld via de vorig jaar gelanceerde prijsvraag Panorama Lokaal, voor de vernieuwing van vijf naoorlogse wijken, verspreid over het land.

De Duitse architect Hans Hollein schreef in zijn manifest Alles Ist Architektur (1968) dat ‘architecten moeten stoppen met denken in gebouwen’. Met andere middelen – een tekst, een digitale ruimte, een tijdelijke transformatie – kun je soms meer bereiken. Daarop voortbouwend stelt Alkemade dat iedereen architect is, zijn verantwoordelijkheid moet nemen, en zaken aanpakken in zijn omgeving. Kleine stappen kunnen het begin zijn van een grote beweging.

Alkemade heeft het vak opnieuw relevant gemaakt, door het ontwerpen te verbinden aan maatschappelijke opgaven en andere disciplines daarbij te betrekken, met een aanstekelijk optimisme. Zijn essay is een mooi afscheidscadeau en voor mijn innerlijke alcoholist een goed excuus om te proosten. Op een waardige opvolger.


Kirsten Hannema is architectuurcriticus en schrijft voor diverse media waaronder De Volkskrant. Ze is hoofdredacteur van het Jaarboek ‘Architectuur in Nederland’ en was gasthoofdredacteur van de uitgave van architectuurtijdschrift A+U (jan. 2020) over de Nederlandse architectuur in het afgelopen decennium.

Andere nieuwsberichten

Terugkijken: Door de ogen van Arna

Gisteren, 15:43

Schiekadeblok herontwikkeld met twee torens en 680 woningen

Gisteren, 13:37

Nieuw dak AZ-stadion heeft ook psychologisch effect

Gisteren, 10:45

Amsterdam wil vermindering van prettoerisme, maar heeft daar geen nieuwe instrumenten voor

28 mei, 5:07

Realiseren klimaatbeleid kost komende jaren drie miljard per jaar

Gisteren, 09:53

'Dertig jaar natuurbeleid heeft natuur niets opgeleverd'

Gisteren, 09:21

Planbureaus willen af van begrip anderhalvemetersamenleving

28 mei, 3:25

Kamer wil crisisaanpak voor afhandeling bevingsschade

28 mei, 9:05

Gerecyclede plastic weg gaat in productie

27 mei, 4:54

Icons At Risk presenteert lijst van bedreigde moderne huizen

27 mei, 11:55
Reynaers B.V.
Jansenbyods
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer (voorheen Alcoa)
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
iGuzzini
AGC Nederland Holding B.V.
Eternit
KONE Liften en Roltrappen en Deursystemen
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederlands B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas B.V.
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Sika Nederland B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Mobelli Soft Seating- True Design
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan