Marjolein van Eig
Copyright: Maarten van Haaff

Steen – PIR – Schaap

13 juni 2023, 10:00
Buiten is het 30 graden. Ik denk aan isolatie. En ik denk niet graag aan isolatie, laat staan bij 30 graden. Steenwol, glaswol, PIR, PUR, EPS, XPS, het zal wel. Rc-waardes, Rd-waardes, Rw-waardes, gáááp. Kan mij die isolatie schelen, je ziet het toch niet. Toch is het goed er af en toe wel aan te denken.

Denkt u bijvoorbeeld wel eens aan steenwol? Dagelijks stoppen we het overal in, het is zo lekker goedkoop en geluid- en brandwerend. En daarmee is alles er wel over gezegd. Steenwol wordt gemaakt door basalt te versmelten bij 1.500 °C. De gesmolten lavastroom komt terecht op snel draaiende wielen van een zogenaamde spinner en wordt weggeslingerd. De spetters die dan ontstaan worden door een grote ventilator weggeblazen waarna de lava stolt tot ragfijne draden. Vergelijkbaar met de manier hoe suikerspinnen worden gemaakt! Bindmiddel en impregneerolie worden toegevoegd om de producten stabiliteit en waterafstotende eigenschappen te geven. De draden steenwol komen in een volgende stap via een pendel op een lopende band terecht. De steenwoldeken die zo wordt gevormd, wordt vervolgens in de hardingsoven verwarmd tot ongeveer 200 °C om de bindmiddelen uit te harden en het materiaal te stabiliseren voor de afwerking. Tenslotte wordt de steenwol op maat gezaagd. Speciale installaties – filters, naverbranders met warmteterugwinningssystemen en andere reinigings- en opvangsystemen – zorgen ervoor dat de ‘artificiële vulkaan’ zo milieuvriendelijk mogelijk is.*

Klinkt supergaaf. Ik zou het graag eens zien, lijkt me fascinerend. Maar het laatste zinnetje is veelzeggend; ‘zo milieuvriendelijk mogelijk’ betekent natuurlijk; niet erg milieuvriendelijk. Volgens de verkopers is het spul wel goed her te gebruiken. Toch verwacht ik niet dat iemand die geelbruine dekens ooit van de spouwankers gaat lospeuteren om het opnieuw in een spouw te stoppen.

Denkt u wel eens aan PIR? PIR, oftewel Polyisocyanuraat, is een polymeer en een soort thermohardend plastic. Polyether-polyol wordt normaal gebruikt bij de productie van polyurethaan. Na reactie met een di-isocyanaat wordt een polyurethaan gevormd. Bij de productie van polyisocyanuraat is het polyether-polyol veelal vervangen door een polyester-polyol en wordt een overmaat methyleendifenyldi-isocyanaat (MDI) gebruikt. De overmaat MDI trimeriseert tot polyisocyanuraat (PIR). Het PIR-schuim heeft ten opzichte van purschuim een verbeterde dimensionele stabiliteit, verbeterde mechanische eigenschappen, zoals druksterkte en is veel sterker. De stof vergaat vrijwel niet. Dat maakt PIR een bron van microplastics in de omgeving, met name bij het zagen komen veel stofvormige plastic deeltjes vrij. Bij de productie werd eertijds gebruik gemaakt van schuimvormers op basis van CFK's. Dit maakt recycling moeilijk, omdat deze CFK's vrijkomen bij bewerking. Gedurende de levensduur van PIR-producten komt een deel van deze gassen door middel van diffusie vrij. Bij verbranding hebben PI- producten mede door deze gassen een zeer hoge energetische waarde en het product in zijn oorspronkelijke vorm heeft een zeer lange levensduur, waardoor het in bijvoorbeeld plaatvorm prima ingezet kan worden voor hergebruik. PIR is weliswaar slecht brandbaar, maar als het toch brandt worden giftige gassen gevormd. PIR is vochtbestendig, maar niet waterdicht.**

Ik heb scheikunde laten vallen op de middelbare dus ik snap er niks van, maar het klinkt razend knap en interessant allemaal. En PIR kan inderdaad redelijk goed worden gerecycled. Mogelijk is het maakproces wat milieuvriendelijker dan steenwol maar daarvoor begrijp ik er te weinig van. Toch zijn ook hier eindige grondstoffen nodig om het product te maken. En dat met die gassen klinkt niet prettig.

Denkt u wel eens aan schapenwol? Schapenwol groeit gratis uit schapen. Jaarlijks gooien we 1,5 miljoen kilo schapenwol weg, hup de verbrandingsoven in. Schapenwol als isolatiemateriaal heeft allerlei voordelen; het gaat lang mee, is vochtregulerend, is prettig om mee te werken, brandveilig, etc. Helaas stoten schapen zelf wel veel CO2 en methaan uit. Het woloverschot gebruiken is echter een stuk milieuvriendelijker dan verbranden lijkt mij.

Weet u waar ik vaak aan denk? Aan vlaswol. Dat wordt gemaakt van vlas en dat is een gewas dat groeit op het land. Tijdens het groeien neemt het CO2 op. Het spul heeft ontzettend veel voordelen (is toepasbaar zonder die plastic folies, is akoestisch prettig, vochtregulerend, brand-, geluidwerend, heeft een hoge isolatiewaarde, is een goed idee voor de boeren die wat nieuws willen/moeten) en het voelt en ruikt heerlijk. In al mijn projecten schrijf ik vlaswol voor waar ik kan en dat is bijna nooit. Het zit enkel in het Haarlemse brugwachtershuisje en in de portiersloge op het Westergasfabriekterrein en verder is het altijd te duur of ik heb er niks over te zeggen. Of men wil het niet / kent het niet / heeft geen preferred supplier die er mee werkt.

Wat een rare wereld leven we toch in. Een wereld waarin het goedkoper is om synthetische en milieuvervuilende isolatiematerialen uit eindige bronnen toe te passen dan natuurlijke en CO2-opnemende materialen uit oneindige bronnen. Gelukkig is het nog altijd beter om te isoleren dan niet te isoleren. En gelukkig komt er regelgeving aan en CO2-belasting waardoor die fijne natuurlijke materialen vanzelf goedkoper worden ten opzichte van die andere vervuilende materialen. En verder denk ik er gewoon niet zoveel aan. Kan mij het schelen. Tijd voor een ijsje. 

* Bron: Hoe wordt steenwol gemaakt? (rockwool.com)
** Bron: Polyisocyanuraat - Wikipedia


Marjolein van Eig is architect-directeur van BureauVanEig. Zowel in haar werk als in haar maandelijkse column verbindt ze eigentijdse opgaven met hun historische wortels. Ze is als gastdocent verbonden aan de TU Delft en de Academie van Bouwkunst Rotterdam. 

Trefwoorden

column isolatie marjolein van eig

Gerelateerde nieuwsberichten

Gerelateerde podcasts

Andere nieuwsberichten

Meerdaags evenement over bouwen met aarde aangekondigd
Vandaag, 13:31

Genomineerden eerste Architectuurprijs Vlaanderen bekend
Vandaag, 12:30

Amsterdam schrijft internationale architectenprijsvraag uit voor Nationaal Slavernijmuseum
Vandaag, 09:30

Groninger Museum belicht cultuurgeschiedenis karakteristieke Groningse baksteen
Gisteren, 15:39

CPB: bouw voordelen huiseigenaar af om woningzoekende te helpen
Vandaag, 11:30

Vlaanderen in beroep in rechtszaak om Limburgs tramdebacle
Vandaag, 10:30

Raad van State: geen extra natuurcompensatie Maasvlakte nodig
Gisteren, 14:38

Prijs van studentenkamer nadert plafond, denkt Kamernet
Gisteren, 09:26

Pensioenen bouwsector fors omhoog door vernieuwd stelsel
10 februari, 2:28

Carolien Gehrels verkenner voor Groningen Culturele Hoofdstad van Europa
10 februari, 1:16
Ga naar het nieuws-archief
Marjolein van EigArchitect
ATAG Nederland
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light & Air
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
VELUX Commercial Benelux B.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
Kronospan
AXOR + hansgrohe
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan