Marjolein van Eig
Copyright: Maarten van Haaff
Marjolein van Eig
Copyright: Maarten van Haaff

Nostalgie naar vooruitgangsdenken

9 maart, 9:15
Komend uit een rood nest, luister ik graag naar de Jortcast. Het wordt gepresenteerd door de schrandere Jort Kelder die praat als een blauwe VVD-er en tussendoor prikkelende opmerkingen maakt. Twee keer per week wordt er een ‘doctor’ uitgenodigd om te komen vertellen over het bestaansrecht van de dierentuin, de herwaardering van het communisme of waarom Italië eigenlijk rijker is dan Nederland. Op het moment dat mijn opwinding over het trage vaccinatiebeleid zijn hoogtepunt bereikt heeft, vertelt een intelligente vrouw van de Gezondheidsraad dat we heel goed het leger kunnen inzetten als we dit jaar nog gevaccineerd willen worden. Door mijn eerdergenoemde opvoeding denk ik nooit aan het leger, maar het lijkt me een topidee. Het leger is natuurlijk bij uitstek een partij die kan omgaan met crisissituaties en snel grootschalige operaties kan opzetten.

Laatst ging er een uitzending over nostalgie en melancholie, thema’s die mij aanspreken. Nostalgie is kijken naar het verleden met een roze bril. Daar word je blij van. Melancholie is juist zwartgallig en neigt naar depressie. De belangrijkste functie van nostalgie is dat mensen er een sterk gevoel van verbinding door ervaren. Door mooie herinneringen op te halen uit het verleden voel je je beter. Voor mij vinden die herinneringen altijd plaats tegen de achtergrond van een mooi gebouw, een fijne ruimte of een bijzonder landschap. Voor Jort Kelder is alles van vroeger prettig om naar te kijken, bij voorkeur in zwart-wit beelden, toen het land nog niet bedekt was met distributiedozen.

Aan die distributiedozen moest ik denken toen wij onlangs met ons gezin de Flevopolder indoken om er Land Art te bekijken. Eigenlijk is de hele Flevopolder één groot Land Art-museum dat altijd open is. Een aanrader is in deze benauwde tijden en ook goed te doen met een bal en kinderen. Land Art kwam in de jaren ’70 overvliegen uit Amerika, samen met kunstenaars als Robert Morris en Robert Smithson. In de Flevopolder heeft Morris bijvoorbeeld een observatorium aangelegd; rondlopende heuvels vormen cirkels, als ware het een gevolg van een druppel die in het water valt.

Het effect van deze Land Art is dat je met andere ogen naar het landschap als geheel gaat kijken. Door het bezoek aan de werken Aardzee van Piet Slegers en Sea Level van Richard Serra word je je bewust van het samenspel tussen het land, de lucht en de zee. De lange lijnen van de Flevopolder ogen door hun ingrepen nog krachtiger dan ze al deden, en de aanwezigheid van de voormalige zee is nog sterker voelbaar. De kunstwerken benadrukken dat het land waarop we staan door mensenhanden gemaakt is. En dat was voor mij een moment van nostalgie. De kracht van de mens en het geloof dat er in de twintigste eeuw nog was in de toekomst, en de maakbaarheid ervan, gaf een enorme energie. Zelf land maken van zee moet magisch zijn. De mensen uit de steden trokken naar het nieuwe land voor een beter leven en gingen zelf weer geschiedenis maken.

De nieuwste Land Art in de polder is Riff PD #18245 van Bob Gramsma. In een geconstrueerde heuvel is een flinke afgraving gemaakt, daar is beton in gestort, waarna de heuvel is verwijderd. Wat er is blijven staan, is een enorm brok met resten van de voormalige Zuiderzee. Het is gemaakt ter ere van het honderdjarig bestaan van de Zuiderzeewet uit 1918. Het idee voor de inpoldering van deze zee stamt zelfs uit 1886, toen de Zuiderzeevereniging werd opgericht. Daar sloeg bij mij de nostalgie om in melancholie.

De angst bekruipt me dat ‘we’ ons vooruitgangsdenken in de afgelopen jaren kwijtgeraakt zijn. Want waar in de politiek zijn nog grote gedachten over de inrichting van het land te vinden? Wie zorgt ervoor dat de grote uitdagingen van deze eeuw, zoals de dreiging van het water, 1 miljoen extra woningen, zonneparken en de behoefte aan meer natuur allemaal op een goede manier een plek krijgen? Wie voorkomt dat het land wordt opgegeten door distributiedozen?

Een laatste grote gedachte in de politiek over de inrichting van Nederland was het aanleggen van een luchthaveneiland voor de kust. Het was een plan waarmee veel van de huidige ruimte-, lucht-, geluid-, natuur- en klimaatproblemen wellicht opgelost zouden kunnen worden. Een plan waarvan mijn hart sneller gaat kloppen: de hoeveelheid kansen die erdoor zouden ontstaan doen me duizelen.

De eerste onderzoeken voor een eiland in zee waren hoopvol, er waren weliswaar veel financiële onzekerheden maar het bleek niet onmogelijk. Tijdens het (paarse) kabinet Kok II is er daarom een programmabureau, Flyland opgericht, dat vijf jaar de tijd kreeg om de haalbaarheid verder te onderzoeken. Helaas maakte de (blauwe) minister Schultz onder Balkenende I een voortijdig einde aan het bureau, vanwege teveel onzekerheden in de ontwikkeling van de luchtvaart. Een andere (blauwe) Minister van Nieuwenhuizen maakte in 2019 bekend dat het plan te duur zou zijn.

Van de blauwe liberalen moeten het vooruitgangsdenken kennelijk niet komen. Terug naar dat rode nest dan maar? Nog maar een week, voor de verkiezingen, om daarover na te denken. Nostalgie gaat me daarbij helpen.


Marjolein van Eig is architect-directeur van BureauVanEig. Zowel in haar werk als in haar maandelijkse column verbindt ze eigentijdse opgaven met hun historische wortels. Ze is als gastdocent verbonden aan de TU Delft en de Academie van Bouwkunst Rotterdam.

Andere nieuwsberichten

Kraaijvanger en Braaksma & Roos presenteren World Food Center Experience

Gisteren, 15:42

In beeld: Humboldt Forum Berlijn

Gisteren, 13:49

Team Benthem Crouwel + West 8 ontwerpt nieuw hoofdstation Brno

Gisteren, 11:01

Flexwonenconcept Uuthuuskes voorziet in demontabele en verplaatsbare woningen

22 juli, 2:41

Video: Code Groen - De stad als biotoop

Gisteren, 14:54

Uitbreiding spoorknooppunt Zwolle is na twee jaar klaar

Gisteren, 11:38

Licht en 'lucht' in onderdoorgang station Almere Buiten

22 juli, 1:25

‘Woningbouw dreigt vast te lopen als gemeenten geen gronden kopen’

22 juli, 9:32

BiermanHenket vult 'gat' in rij historische panden met twee villa's

21 juli, 1:09

BURA en Stec Groep onderzoeken toekomst grote binnensteden

21 juli, 9:04
Marjolein van EigArchitect
KUBUS BV
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen by ODS
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
VELUX Commercial
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco International KG
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan