Marjolein van Eig
Copyright: Maarten van Haaff

Afval

9 december 2025, 11:36
Huishoudens hadden tot 75 jaar geleden nauwelijks afval. De melk zat in flessen, de schillen werden opgehaald door de schillenboer, de luiers waren van katoen, de boodschappen werden in papier verpakt. Sokken met gaten werden gestopt, de mouwen kregen een opzetstuk ter plaatse van de ellenbogen, meubels werden hersteld en opnieuw gestoffeerd. Er was geen plastic.

Tegenwoordig gooit een gemiddeld gezin twee zakken met vuilnis per week de afvalbak in. Volgens het CBS produceren we 500 kg afval per inwoner per jaar en dat komt dus, met 18 miljoen inwoners, neer op 9 miljard kilo afval per jaar. Ik kan me er geen enkele voorstelling maken hoeveel dat is, zo overweldigend is dat getal. Hoe ziet dat er in hemelsnaam uit; 9 miljard kilo afval? En waar blijft dat eigenlijk? En hoe ziet dat er over 10 jaar uit? En over 20 jaar. En over 100 jaar?

“We stoppen het graag weg, letterlijk en figuurlijk”, vertelt architect Carolien Schippers in de aflevering Ongemak in de bodem van de podcast Platte Grond. Als ‘architect in residence’ bij Arcam heeft ze vorig jaar de afvalstromen van Amsterdam in kaart gebracht en dat is superinteressant. Ze heeft er ook een prachtige film over gemaakt: Artefacts of Accumulation.

Vanaf de jaren ’50 werd het afval gewoon gedumpt buiten de stad en afgedekt met zand. Grote afvaldumpplekken bij Amsterdam waren de Diemerzeedijk en het Volgermeer. Het bleef echter vaak niet bij huishoudelijk afval, ook bedrijven dumpten er hun chemisch afval. Zo kwamen er ook stoffen terecht als zuurteer, een restproduct van olieraffinaderij. Af en toe werd dat op een gecontroleerde wijze in brand gestoken, waarbij ontploffingen plaatsvonden en grote zwarte rookwolken vrijkwamen. Zo zwart dat de boeren klaagden dat de koeien in de war raakten van de donkerte en geen melk meer gaven omdat ze dachten dat het nacht was. In de zomer broeide en bubbelde de grond, waaruit gassen opstegen, als ware het een moeras.

Zo ging het niet langer, zo vond men, en omdat de woningbouw oprukte richting deze plekken, heeft de overheid vanaf 1995 de meer dan 4.000 stortplaatsen door heel het land nu teruggebracht tot 18 stortplaatsen. Een van de gesloten stortplaatsen is die aan de Diemerzeedijk. Het was een van de grootste van het land en een van de meest vervuilde plekken van Nederland. Toen het nieuwe eiland IJburg hier gepland werd, werd het afval opgesloten in een omgekeerde schoenendoos met flexibele wanden van 60 cm dik, 25 km lang, geschoven in de dikke kleilaag die daarmee alles afsloot. Opgeruimd staat netjes! Helaas is dat niet het geval, want er is actieve nazorg nodig; de gassen die vrijkomen door rotting moeten worden afgevangen en het waterpeil wordt laag gehouden zodat vervuild water er niet uit kan.

Vanaf 1995 ging men afval verbranden in grote ovens. Een aantal grote architecten, Ben van Berkel en Jan Brouwer hebben daar ingenieuze ontwerpen voor gemaakt. Gebouwen waarvan sommigen binnenkort zelf afval zullen worden omdat ze alweer door de sloophamer bedreigd worden, zoals de afvalverbranding aan de Doklaan in Rotterdam.

Zo’n afvalverbranding is een dystopische plek, vertelt Carolien in de podcast. Het is een hele grote hal vol met afval en een hele grote grijper. In de oven is een gloeiende massa te zien. Er zijn zes verbrandingslijnen, die 24 uur per dag doordraaien. Een groot deel van de ruimte in het gebouw wordt in beslag genomen voor het nafilteren van de rook die vrijkomt door de verbranding. Er zijn veel stappen voor nodig voordat dit uiteindelijk de schoorsteen uit mag. De opgewekte warmte wordt gebruikt voor stadsverwarming.

Van elke afvalzak echter, blijft minstens 20% over aan bodemas. Dit restproduct bevat gevaarlijke stoffen. Tot voor kort werd deze bodemas onder op- en afritten van snelwegen gelegd, totdat het programma Zembla onthulde dat er geen enkele controle op was op de veiligheid ervan. Niemand lijkt nu te weten hoe het op deze plekken terecht is gekomen.

Aan de uiterst westelijke rand van de Amsterdamse haven ligt het pseudokunstpark ‘Het Groene Schip’, waar de bodemas is opgestapeld tot een soort Maya tempel waar gras op groeit. Er mag ook verder niks op groeien, want onder de 30 cm aarde ligt een dik zeil dat alles afdekt, en daar mag geen wortel doorheen dringen.

Er staan nog meer van dergelijke asbergen op de planning. Maar hoelang blijft deze strategie houdbaar? Hoeveel pseudokunstparken willen we maken? En wat doen we ermee als het afdekzeil aan het einde van haar levensduur is?

Ondertussen draaien er hele woonwijken op de stadswarmte die uit de verbrandingsovens komt en daarmee wordt het proces van verbranding als nuttig gezien. De bodemas echter, is niet nuttig. Dus, als je een nieuwe tandenborstel koopt, shampoofles, chipszak, melkpak, lamp, kussen, schoenen, mascara, prullen voor sinterklaas en kerst, een tas, watjes, afhaaleten, pennen, leuke theedoek, bedenk je: 20% hiervan wordt gevaarlijk afval en verdwijnt nooit meer. Het gaat in een zak, in de afvalbak, in de stoep. Zie je niks meer van. Maar weg is het niet.

Carolien sluit de podcast af met de woorden: “Het is ons collectieve probleem, het verdwijnt niet. We moeten gaan leven in onze niet-ideale wereld, waarin we het afval niet weg stoppen, maar onderdeel gaan laten zijn van de maatschappij. Want dat is het.”

De korte film Artefacts of Accumulation is op de afgelopen AFFR in premiere gegaan. Online is er een trailer van te zien.
 
 
Marjolein van Eig is architect-directeur van BureauVanEig. Zowel in haar werk als in haar maandelijkse column verbindt ze eigentijdse opgaven met hun historische wortels. Ze is afstudeermentor aan de Academie van Bouwkunst, geeft regelmatig lezingen in binnen- en buitenland, en is architectlid van de Welstandcommissie in Rotterdam. Haar columns zijn gebundeld in het boek 'De Ruimtes'.

Trefwoorden

afval amsterdam afvalverwerking verbrandingsoven column marjolein van eig

Gerelateerde nieuwsberichten

Andere nieuwsberichten

Object Rotterdam neemt bezit van lege centrale bibliotheek
3 uur geleden

BNSP zet met omvangrijke publicatie stedenbouw op de kaart en politieke agenda
4 uur geleden

BNA: sneller bouwen vraagt niet alleen om minder regels
Vandaag, 12:28

Hortamuseum start ingrijpende restauratie en vernieuwing
Vandaag, 11:45

CBS ziet vertraging Nederlandse bevolkingsgroei in 2025
2 uur geleden

Woningtekort loopt op tot 410.000, vooral minder huurwoningen
Vandaag, 13:32

Kamermeerderheid wil Europese waterregels ‘versimpelen’
Gisteren, 15:19

Groningen rekent op 'daadkracht' nieuw kabinet voor Lelylijn

Gisteren, 11:37

Zuid-Holland pakt provinciale weg bij Alphen voor honderd miljoen aan

30 januari, 4:24

Nederland haalt bouwdoel niet: opnieuw minder nieuwe woningen
30 januari, 1:20
Ga naar het nieuws-archief
Marjolein van EigArchitect
ATAG Nederland
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light & Air
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
VELUX Commercial Benelux B.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
AXOR + hansgrohe
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan