Violette Schönberger
Copyright: Maarten van Haaff
Violette Schönberger
Copyright: Maarten van Haaff

Achter de muur

27 februari, 9:00
De Britse holocaust-film The Zone of Interest is de laatste weken veelvuldig beschreven, besproken en bejubeld. Maar zelfs voor wie er al veel over heeft gelezen, komt het daadwerkelijk zien van de film binnen als een mokerslag. De sfeer blijft hangen, knagen en rotten in het hoofd: dagen-, weken- of bij sommigen zelfs maandenlang.

The Zone of Interest is gezet in het absolute nulpunt van moraliteit: de luxe villa van Nazi-commandant Rudolf Höss, direct grenzend aan de muren van concentratiekamp Auschwitz. Een ruimtelijk gegeven dat op zich al onbegrijpelijk is in zijn absurditeit – maar historisch correct. Om weinig reistijd te hebben naar de ‘werkdag’, woonden SS-officieren naast de kampen. Met hun gezinnen en kinderen.

De naam van de film verwijst naar het Duitse woord Interessengebiet, de zone van veertig vierkante kilometer die de Nazi’s rondom de vernietigingskampen leegveegden om ze zo aan het oog van de omgeving te onttrekken. Precies in dat gebied speelt zich het volkomen normale, burgerlijke leven zich af van het gezin Höss: vader, moeder, vijf kinderen en een aantal bedienden.

The Zone of Interest baseert zich op uitgebreid historisch onderzoek en is opgenomen in een huis vlakbij de oorspronkelijke Höss-villa. Tot in het kleinste detail is de woning gerecreëerd: alle meubels uit de tijd zijn nagemaakt en op basis van archieffoto’s en interviews is de inrichting van de set tot stand gekomen. Set, dat wil zeggen: het hele huis. Regisseur Glazer en zijn crew kozen ervoor zelf niet aanwezig te zijn in de ruimtes tijdens de filmopnamen; ze verborgen tientallen camera’s in de muren van het huis zodat acteurs niet wisten vanuit welke hoek ze gefilmd werden. Dat geeft het effect van een documentaire en brengt de bizarre setting voor de kijker nog dichterbij.

Het is een zeer architectonische film, waarin weinig wordt gesproken en nauwelijks sprake is van een plot. De hoofdrol is weggelegd voor het huis. De archetypische huiselijke elementen als keuken, badkamer, slaapkamer en tuin worden nauwgezet vastgelegd. Strak gefilmd in een ijzig vlak en helder licht kabbelt het ogenschijnlijk normale leven van de gezinsleden voort. Eten, koken, spelen, slapen. Ogenschijnlijk, want op de achtergrond is altijd het kamp. De enige ruimtelijke grens tussen burgerlijke idylle en gruwelijke vernietiging is een ander archetype: de muur. Daarachter, de hel. Ook architectonisch, maar het tegenovergestelde van de luxe villa. Schoorstenen, wachttorens, rook, vuur; we zien het kamp voortdurend boven de tuinmuur, vanuit de ramen van de kinderkamers of door de vitrage heen. De acteurs bewegen door het huis alsof ze er niets van zien.

Maar wat je niet kunt zien, kun je wel horen. Minstens zo huiveringwekkend als de ruimtelijke setting is de soundscape van componist Mica Levi. De geluiden van achter de muur zijn continu aanwezig, grommend, brandend, schietend, gillend. Niet sensationeel, maar omnipresent. Doodeng. Nog enger: niemand in het huis lijkt te reageren op die geluiden, zelfs de kinderen niet. Alleen de hond is voortdurend onrustig.

Het idee van een ruimtelijke zone die een op aarde gecreëerde hel moet verbergen is misselijkmakend. En om daarin te gaan wonen getuigt van een onvoorstelbare slechtheid. En hoewel natuurlijk iedere vergelijking met een situatie buiten de concentratiekampen ongepast is, gaat de bioscoopbezoeker toch met een knagend gewetensprobleem naar buiten. Wat zijn de muren waarachter we niet willen kijken, wat is het onrecht dat verborgen gaat achter de idylle van ons eigen veilige burgerlijke bestaan? Ook ik heb immers een huis met een gezin en een zorgvuldig aangelegde tuin.

Deze film gaat niet over de jaren ’40 alleen, zeggen ook regisseur Jonathan Glazer en producent James Wilson; het verhaal gaat ook over de huidige tijd. Over de levens van onschuldige mensen die worden verwoest op verschillende plekken in de wereld, over de metaforische muren die we in ons leven bouwen. De banaliteit van het kwaad is niet voorbehouden aan oorlogsmisdadigers. De glijdende schaal van ogen sluiten en zones aanleggen rondom dingen de we niet willen zien, raakt vrijwel iedereen.

The Zone of Interest is momenteel te zien in bioscopen door het hele land.


Violette Schönberger is architect en stedenbouwkundige. Zij is mede-oprichter van ontwerpbureau FALSEWORK en publiceert columns over architectuur en stedenbouw op www.fromscratch.work. In 2019 won ze de Geert Bekaertprijs voor Architectuurkritiek.
Toon alles

Andere nieuwsberichten

Acht lessen rond de renovatie van sociale woningbouw

12 april, 9:00

Team van vijf architectenbureaus maakt winnend ontwerp voor Havenstraat Amsterdam

11 april, 5:38

ING Research verwacht krimp in bouwsector, woningmarkt trekt aan

11 april, 2:59

Boijmans weer even open tijdens Rotterdam Architectuur Maand

11 april, 12:23

Instanties gaan samenwerken bij aanpak woningen aardbevingsgebied

11 april, 4:37

Schuilkerk Ons’ Lieve Heer op Solder is Europees erfgoed

11 april, 3:39

Gemeente Den Haag maakt afspraken voor verduurzaming

11 april, 10:01

Vrees in Zuid-Holland dat De Jonge regie op woningbouw overneemt

10 april, 4:17

Huren mogen niet harder stijgen dan loon óf inflatie plus procent

10 april, 9:40

Inschrijving projecten voor Glas Award 2025 geopend

9 april, 4:37
Violette SchönbergerArchitect
KUBUS | Specialist in BIM-software
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
VELUX Commercial
Sempergreen
EeStairs | Design trappen - Balustrade - Ontwerp en constructie
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland BV
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Knauf Insulation
DUCO Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf Ceiling Solutions B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
FALK®
Tata Steel Colorcoat®
© 2002 - 2024 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan