Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!
Abonneren
Nee, bedankt
Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project
Violette Schönberger
Copyright: Maarten van Haaff

Aftiteling van architectuur

24 september 2024, 9:00
Na afloop van ieder bioscoopbezoek verrast het me weer: de aftiteling. Verrast en pleziert; want terwijl de zaallichten weer langzaam aangaan, blijf ik het liefst zitten tot ik alle namen heb gehad. Na de regisseur en de acteurs volgen ellenlange lijsten van crew members, kabeldragers en koks ten tijde van de opname. En dan de titels van muziekfragmenten en tot slot soms nog een dankwoord of disclaimer. Alles volgens strak protocol, in vastgelegde volgorde naar Amerikaanse wetgeving. Juridisch broodnodig, maar voor de kijker vooral buitengewoon interessant; een blik op de wereld backstage.

Die lange aftiteling is niet alleen een prettige manier om de film te laten bezinken en geleidelijk terug te keren naar de realiteit, maar ook het enige moment waarop de bioscoopbezoeker in contact komt met de enorme inspanning die het maakproces van de film behelsde. Even krijg je gevoel bij de immense hoeveelheid tijd, arbeid en mankracht die zijn gestoken in die kleine anderhalf uur van je uitgaansavondje, simpelweg door die minutenlange doorrollende namenlijst.

In veel opzichten is het maakproces van film verwant aan het maakproces van architectuur. Beide disciplines zijn geen solistische kunstuitingen; net zomin als een architect geheel individueel een gebouw op de wereld kan zetten, kan ook geen regisseur individueel een film maken. Zowel film als architectuur kunnen alleen tot stand komen dankzij grote, grote investeringen van anderen – macht en belangen zijn nooit ver weg – in een team bestaande uit vakmensen van de meest uiteenlopende disciplines en opleidingsniveaus. En tot slot is het eindproduct (de film of het gebouw) over het algemeen bedoeld voor veel verschillende bezoekers. Alleen doet architectuur – in tegenstelling tot film – nooit aan uitgebreide aftiteling.

Wie zijn die tientallen tegelzetters, betonvlechters, timmerlieden en dakdekkers die het huis hebben gebouwd? Welke namen gaan er schuil achter alle bouwtekeningen, Photoshop-collages, constructieberekeningen of financiële onderhandelingen? Al die mensen zijn professionals met een trots op hun carrière, een eer in hun werk en een doorslaggevende rol in de volledige keten van het maakproces. Als de dradenlegger bij films het vermelden waard is, dan is de kabelspanner van de gebouwfundering dat toch ook? Maar zo werkt het niet. In architectuur houden we maar al te graag de mythe overeind van het creërende artistieke, solitaire individu. Toegegeven: van de meeste films ken ik ook niet meer dan drie namen van acteurs, een regisseur en bij hoge uitzondering een briljante cameraman of cinematograaf. Maar toch, door dat moment van aftiteling heb ik tenminste de kans me een beeld te vormen van de hoeveelheid werk die er is verzet. Dat heb ik nooit bij een gebouw.

Wat zou er gebeuren als de wetgeving rondom de aftiteling van films zou worden toegepast in architectuur en de verplichting kwam om alle betrokkenen van een gebouw te benoemen? Om een complete aftiteling van architectuur, een uitgebreide colofon van een gebouw te maken? Zou het mogelijk zijn om niet alleen de baas van het architectenbureau, het ontwikkelbedrijf en de hoofdaannemer te vermelden, maar ook alle onderaannemers, medewerkers, stagiairs en freelancers? En de welstandscommissies, gemeentelijke ambtenaren, vergunningenverleners en onafhankelijke bouwinspecteurs? Afhankelijk van de grootte en de complexiteit van het gebouw zou dat kunnen leiden tot een gigantische lijst, bestaande uit talloze bedrijven, organisaties en individuen in talloze landen. Geen materialenpaspoort – het overzicht van de verwerkte materialen en hun oorsprong dat tegenwoordig steeds vaker bij gebouwen wordt gemaakt – maar een inspanningenlijst; wie hebben er allemaal bijgedragen aan het gebouw?

Die transparantie zou kunnen leiden tot spannende discussies: wie is uiteindelijk verantwoordelijk voor wat en wie strijkt er met welke eer? Maar bovenal zou het een cultureel gebaar kunnen zijn, dat de nadruk legt op de collectieve inspanning die het maken van een gebouw vereist en dat het plezier van het creatieproces onderstreept. Zo’n lijst zou meer recht doen aan de feitelijke totstandkoming van een gebouw dan het korte colofon die we nu aan een gebouw geven. Bovendien zou het de tamelijk hermetische wereld van de stadsontwikkeling, waarin het voor de burger vaak lijkt alsof er ‘als vanzelf’ een nieuw gebouw komt, inzichtelijker kunnen maken.

Hoe zou die bouwcolofon er uit kunnen zien? Als een dik boekwerk in de hal van het gebouw? In een muur gebeiteld, geprint of getekend als een stroomdiagram? Of één keer per jaar als filmprojectie op de gevel vertoond? De aftiteling van architectuur zou een kunstproject kunnen zijn waarmee het ontwerp van ieder gebouw kan worden verrijkt. En met de tijd zal het ook kunnen werken als een archief; de documentatie van een tijdsbeeld van een bouwpraktijk. Ik ben benieuwd zijn hoe dat zou uitpakken, misschien begin ik er zelf wel mee.


Violette Schönberger is architect en stedenbouwkundige, en is mede-oprichter van ontwerpbureau Falsework. Haar columns publiceert ze op fromscratch.work en zijn gebundeld in het boek Paradijs van Imperfectie. In 2019 won ze de Geert Bekaertprijs voor Architectuurkritiek.

Trefwoorden

aftiteling violette schönberger teamwork film column

Gerelateerde nieuwsberichten

Andere nieuwsberichten

Restauratie Atlasbeeld op dak Koninklijk Paleis Amsterdam afgerond
10 april, 3:38

Nieuw zitgebied Lounge 2 Schiphol geïnspireerd door overgangsfase in oeuvre Mondriaan
10 april, 2:16

SeARCH en Heutink Groep winnen tender voor woongebouw Sluisbuurt
10 april, 11:15

Woontoren Front door Monadnock wint tiende Architectuurprijs Nijmegen
9 april, 10:00

Grote en kleine gemeenten balen van bouwregels Zuid-Holland
10 april, 4:31

Twijfels in Zuid-Holland over halen van doelen landelijk gebied
10 april, 12:18

Huurprijzen stijgen harder dan koopwoningprijzen
10 april, 9:31

ABN AMRO: investeringen defensie vergroten druk op bouwcapaciteit
9 april, 12:29

Europa kent 831 miljoen euro subsidie toe aan Utrechtse projecten
9 april, 9:27

Rotterdam mag woningen gaan bouwen aan de Parkhaven
8 april, 3:38
Ga naar het nieuws-archief
Violette SchönbergerArchitect
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light & Air
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
VELUX Commercial Benelux B.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
Kronospan
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan