Violette Schönberger

Bouwen voor de lang-heid

23 maart 2021, 9:15

In mijn jeugd passeerden we iedere zomer de kathedraal van Laon – niet te missen vanaf de snelweg naar het zuiden. Al bijna duizend jaar staat hij daar te schitteren op een heuvel langs de A26 in Noord-Frankrijk. In al die eeuwen is het omringende landschap ingrijpend veranderd. De steenhouwers hadden zich indertijd geen voorstelling kunnen maken van een auto, een elektriciteitsmast of een snelheid van 130 kilometer per uur. Maar dat hun werk na bijna duizend jaar nog altijd dagelijks door vele passanten zou worden bewonderd, is iets wat ze wellicht wel voor ogen hadden. Een kathedraal bouw je immers voor de eeuwigheid.

Wie bouwt er tegenwoordig nog voor de eeuwigheid? We hebben waterwerken die het land voor altijd moeten beschermen, er zijn stratenplannen, snelwegen en metrobuizen waarvan niemand zich kan voorstellen dat ze ooit nog worden weggehaald, en we kennen het poëtische fenomeen van begraafplaatsen met eeuwig grafrecht. Maar voor nieuwe gebouwen lijkt die claim pathetisch of absurd. Een exploitatietermijn van vijftig jaar is zo’n beetje de planningshorizon. Bovendien kleeft er voor de moderne mens iets ingewikkelds aan die eeuwigheidsgedachte: het lijkt meer iets voor dictators, godsdienstwaanzinnigen en andere fanatici. Naar hedendaagse maatstaven waren de middeleeuwse kathedralenbouwers natuurlijk extremisten, met hun heksenverbrandingen, kruistochten en feodale onderdrukking. En was het niet Albert Speer die graag de ruïnes van de toekomst wilde maken?

In de moderne democratie houden we dan ook meer van tijdelijkheid, een begrip zo lang als het kort is en zo rekbaar als nodig. Tijdelijk staat voor wendbaar, creatief, circulair en overal hijskranen: Yona Friedman, Cedric Price. Aan de hand van begrippen als placemaking of experiment worden allerlei plekken ingericht voor de tijdelijkheid, met dito huurprijzen, doelgroepen en bestemmingsplannen. Nu is er veel voor te zeggen om via snelle beslissingen en korte klappen een gebied nieuw leven in te blazen en heel wat tijdelijke invullingen hebben inspirerende plekken opgeleverd. Maar het kan ook verkeerd uitpakken. Regelmatig wordt tijdelijkheid niet ingezet als middel voor permanente creativiteit of voor onderzoek naar vernieuwende ontwikkelmethoden, maar uit een soort gemakzucht. De tijdelijke woonwijk voor arbeidsmigranten en spoedzoekers, het tijdelijke weiland vol zonnepanelen, tijdelijke kunstenaars voor de gezelligheid. Dat soort semicreatieve inpassingen zijn niet bedoeld om iets van te leren of om een ruimtelijk vraagstuk structureel op te lossen, maar om een werkelijke beslissing uit te stellen. Tijdelijkheid als voorwendsel voor vrijblijvendheid.

Maar een land dat groeit naar twintig miljoen inwoners, dat aan de vooravond staat van een compleet andere omgang met energiebronnen en waar het water nog altijd aan de lippen kan staan, heeft iets anders nodig dan deeloplossingen op de korte termijn. De vraagstukken van Nederland vragen om robuuste plannen voor de toekomst. In de ontwerpwereld klinkt daarom volkomen terecht steeds vaker de roep om de terugkeer van het ministerie van VROM, om een ruimtelijke toekomstvisie voor Nederland. Daarvoor zijn in ieder geval een gedeeld gevoel van urgentie en politieke slagkracht nodig. Maar is dat genoeg? Misschien is er nog iets anders nodig voor dergelijke langetermijnstrategieën en -plannen: een mentaliteit zoals die van de middeleeuwse steenhouwer. Het willen bouwen voor Iemand of Iets dat groter is dan het eigen belang en dat de korte en middellange termijn ver overstijgt. Ondanks het besef dat niets zo veranderlijk is als de toekomst, bouwen met de inzet van eeuwigheid. En als dat begrip te beladen is, laten we dan zoeken naar een overtuiging voor de zeer-lange-termijn. Laten we bouwen voor de lang-heid.

Violette Schönberger werkt als stedenbouwkundige voor de gemeente Rotterdam en geeft les aan de KULeuven en de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. Zij schrijft over architectuur en stedenbouw op www.fromscratch.work. In 2019 won ze de Geert Bekaertprijs voor Architectuurkritiek.

Trefwoorden

ministerie van vrom kathedraal violette schönberger eeuwigheid column langheid

1	Parkeren is geen grondrecht dinsdag, 24 februari
2	Kantoorpand aan Het Park in Rotterdam wordt luxe woongebouw dinsdag, 24 februari
3	Plaggenhut dient als voorbeeld voor volledig houten kantoor met gevel van populierenbast woensdag, 25 februari
4	Voltooid Beninees conferentieoord van Moke Architecten valt in de prijzen dinsdag, 24 februari
5	Rotterdam vertaalt omgevingsvisie naar concrete keuzes en fasering woensdag, 25 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

2023 in tien columns door Violette Schönberger

28 december 2023

26 september 2023

25 april 2023

23 mei 2023

27 juni 2023

24 oktober 2023

Berichten uit de bubble

28 november 2023

Toekomstdenken

22 december 2023

Grote plannen, met af en toe een grap

30 januari 2024

Achter de muur

27 februari 2024

Onverwachte ontmoetingen en veilige routines

26 maart 2024

Verloting van vijf exemplaren van Paradijs van Imperfectie

10 april 2024

Mid-rise Milaan

23 april 2024

Lang leve het leegstandsbeheer!

28 mei 2024

Engagement revisited

25 juni 2024

Aftiteling van architectuur

24 september 2024

22 oktober 2024

26 november 2024

19 december 2024

Het feest der ontregeling

23 februari 2021

26 januari 2021

28 april 2021

25 mei 2021

22 juni 2021

28 september 2021

26 oktober 2021

Burgerraad ruimtelijke ordening

23 november 2021

De postkapitalistische stad

23 december 2021

25 januari 2022

22 februari 2022

22 maart 2022

26 april 2022

24 mei 2022

28 juni 2022

27 september 2022

Van de olifant en de muis

25 oktober 2022

Acht miljard daken

22 november 2022

Grondrecht

20 december 2022

2022 in tien columns door Violette Schönberger

30 december 2022

Het mogelijke of het juiste

31 januari 2023

Boodschappenlijstje

28 februari 2023

Fantastisch

28 maart 2023

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Binnentuin speelt belangrijke rol in woongebouw BuitenBuren Almere

Gisteren, 16:12

In het centrum van Almere Buiten komt een complex met 224 woningen rond een binnentuin. Het gebouw, dat er in 2030 moet staan, is ontworpen door De Zwarte Hond.

MOOI Noord-Holland opent inschrijving voor Arie Keppler Prijs 2026

Gisteren, 15:27

Met de tweejaarlijkse prijs worden projecten en beleidsplannen beloond die aantoonbaar bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving in Noord-Holland.

Provincie en consortium van adviesbureaus presenteren Toekomstvisie Limburg 2050

Gisteren, 14:31

De provincie Limburg heeft samen met een consortium van adviesbureaus de Toekomstvisie Limburg 2050 opgesteld die onlangs werd vastgesteld.

Amsterdam bouwt aparte fietsbrug tussen Zeeburgereiland en Indische Buurt

Gisteren, 11:18

Vanwege een forse verwachte groei van het aantal fietsers moet de nieuwe brug de bestaande Amsterdamse brug ontlasten. De gemeente verwacht dat de brug, die nog moet worden ontworpen, er rond 2032 ligt.

Onderzoek: kinderen spelen vaker buiten, groot verschil per plaats

Gisteren, 17:04

Meer dan de helft van de kinderen geeft aan vaker buiten te willen spelen dan ze nu doen.

'Gemeenten gaan weer voor grondbezit'

Gisteren, 13:45

Gemeenten zijn weer veel actiever bezig met het kopen van grond, zo blijkt uit onderzoek van BNR, met behulp van data-analyses van vastgoedadviseur Savills.

Terugkijken: KRO-NCRV Pointer onderzoekt waarom lege winkels geen woningen worden

Gisteren, 12:06

Met de hoge woningnood en dito leegstand in Nederlandse winkelstraten zou je zeggen dat een plus een twee is.

OVV over fataal brugongeluk Lochem: onderlinge controle ontbrak

26 februari, 11:49

De partijen die betrokken waren bij de bouw van een brug over het Twentekanaal bij Lochem hebben de risico's van dit bouwproject van tevoren onvoldoende in kaart gebracht.