Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Violette Schönberger

Toekomstdenken

22 december 2023, 9:00

Wat is het momenteel plezierig om een bezoek te brengen aan het Nieuwe Instituut! De tentoonstelling Nederland op de tekentafel. 100 jaar toekomstideeën biedt precies het soort optimistisch toekomstdenken waar ik aan toe was. Het maatschappelijk debat van de laatst tijd ging vrijwel alleen nog over een vroegere wereld waar we naar terug zouden verlangen of over hoe bedreigend de tijden zijn die op ons afkomen. Dat de toekomst ook iets is waar we zelf een positieve invloed op kunnen uitoefenen – in plaats van een vloedgolf van problemen die ons onvermijdelijk overkomt – lijkt een geluid dat steeds minder klinkt. Niet verwonderlijk, met een premier die ‘visie’ een medische zaak noemde, een minister die trots zijn eigen ministerie ophief en een algemeen geloof in kortetermijn-oplossingen van de markt. Met de huidige verkiezingsuitslag valt al helemaal niet veel te verwachten op het gebied van inspirerende vergezichten of creatieve toekomstbeelden.

Juist daarom is Nederland op de tekentafel zo verfrissend. De tentoonstelling beslaat weliswaar maar de helft van de grote zaal, maar biedt door de veelheid aan maquettes, tekeningen, filmpjes en kaarten genoeg informatie voor een lang bezoek. De opzet leunt sterk op de succesvolle publiekstentoonstelling uit 1987 in de Beurs van Berlage, Nederland Nu als Ontwerp. Onder leiding van stedenbouwkundige Dirk Frieling werden toen vier scenario’s uitgewerkt voor Nederland in het jaar 2050, oftewel 63 jaar vooruit. Ook nu hangen er doorwrochte scenario’s voor de toekomst van Nederland: de vier die het Planbureau voor de Leefomgeving ontwikkelde voor datzelfde 2050, nu al over 27 jaar. Die PBL-scenario’s hebben bij de lancering afgelopen voorjaar veel aandacht gekregen bij vakgenoten, maar (nog) niet bij het grote publiek. Misschien biedt Nederland op de tekentafel daar de gelegenheid toe. Dat het grote publiek daar wel degelijk interesse voor heeft, bleek uit de tentoonstelling uit 1987, die wegens het grote bezoekersaantal indertijd met een maand werd verlengd.

Maar hoe belangrijk en inspirerend deze scenario’s ook zijn, nog veel aanstekelijker zijn alle creatieve experimenten die daarnaast worden getoond. We zien een mix aan invloedrijke ontwerpen van de Nederlandse architectonische canon, nooit gerealiseerde ideeën en visionaire toekomststudies. Pogingen om de wereld te begrijpen, zoals de bijna kubistische tekening Tapijtmetropool van Willem Jan Neutelings uit 1990. We zien pleidooien voor andere vormen van bouwen zoals de schematische vignet-tekeningen van Jan Duiker uit 1930, getiteld de Voordelen van Hoogbouw. We horen Riek Bakker voorspellen in 1987 dat de Groningers een groter aandeel van de opbrengsten van de gasbel zullen gaan opeisen en in de toekomst hun vertrouwen in de democratie zullen verliezen. En we zien in illustraties van Studio Monnik hoe Amsterdam eruit zou kunnen zien als wordt gekozen voor radicale vergroening en biodiversiteit.

De thematische indeling in vier kamers – Toekomstbeelden, Transities, Samen leven en Inspraak! – werkt goed, maar is niet eens echt nodig. Want ook zonder deze thema’s voelt iedere bezoeker: planning is een groot en belangrijk onderdeel van onze cultuur. De tentoonstelling laat zien dat de toekomst van Nederland niet alleen een kwestie is van beleid, politiek of cijfermatige beslissingen, maar bovenal van creativiteit, voorstellingsvermogen, artistieke verbeelding en het gesprek met elkaar. De toekomst van het land maak je niet in één keer, daar gaan vele denk- en ontwerpexcercities overheen; uitgewerkte wilde plannen, krankzinnige scenario’s en heel gedetailleerde modellen. En wanneer die toegankelijk worden weergegeven, kan iedereen daar over meepraten.

Een dergelijk inspirerend geluid heb ik nodig voor het nieuwe jaar en met mij misschien wel vele Nederlanders. Wat mij betreft komt deze tentoonstelling daarom permanent te staan in de passage van het Nieuwe Instituut, de vroegere entree. Gratis toegankelijk voor iedereen die even langs wil lopen. Als toonbeeld waar ons vak voor staat: de toekomst van Nederland gaat over ontwerpen met en voor iedereen.

Violette Schönberger is architect en stedenbouwkundige. Zij is mede-oprichter van ontwerpbureau FALSEWORK en publiceert columns over architectuur en stedenbouw op www.fromscratch.work. In 2019 won ze de Geert Bekaertprijs voor Architectuurkritiek.

Trefwoorden

het nieuwe instituut violette schönberger column toekomstdenken

1	Kantoorcomplex door Goof Spruit bij station Utrecht krijgt tweede leven als De Nieuwe Tuin woensdag, 11 maart
2	Woongebouw door van Bergen Kolpa vormt nieuwe markering langs bocht Rotte dinsdag, 10 maart
3	Gerenoveerd Valkhof Museum heropent deuren op 6 juni dinsdag, 10 maart
4	Alkmaar selecteert VenhoevenCS en Wind voor nieuwbouw Hoornse Vaart maandag, 9 maart
5	Zeven ontwerpteams aan de slag met herontwikkeling Bernhardkazerne Amersfoort woensdag, 11 maart

Gerelateerde nieuwsberichten

Honderdjarig jubileum Rijkscollectie Architectuur en Stedenbouw gevierd met expositie

23 november 2023

Grote plannen, met af en toe een grap

30 januari 2024

Berichten uit de bubble

28 november 2023

Maquettedepot Nieuwe Instituut open tijdens Art Rotterdam

19 januari 2024

Achter de muur

27 februari 2024

Gisteren van morgen

24 oktober 2023

Die zaal, die zaal

26 september 2023

Onverwachte ontmoetingen en veilige routines

26 maart 2024

Rioolstedenbouw

27 juni 2023

Verloting van vijf exemplaren van Paradijs van Imperfectie

10 april 2024

Mid-rise Milaan

23 april 2024

Surfplank

23 mei 2023

Lang leve het leegstandsbeheer!

28 mei 2024

Droomveranderingen

25 april 2023

Fantastisch

28 maart 2023

Engagement revisited

25 juni 2024

Aftiteling van architectuur

24 september 2024

De knie

22 oktober 2024

Boodschappenlijstje

28 februari 2023

Het mogelijke of het juiste

31 januari 2023

26 november 2024

20 december 2022

19 december 2024

22 november 2022

27 september 2022

28 juni 2022

24 mei 2022

26 april 2022

22 maart 2022

22 februari 2022

25 januari 2022

De postkapitalistische stad

23 december 2021

Burgerraad ruimtelijke ordening

23 november 2021

26 oktober 2021

28 september 2021

22 juni 2021

25 mei 2021

28 april 2021

Bouwen voor de lang-heid

23 maart 2021

Het feest der ontregeling

23 februari 2021

Kosmische stedenbouw

26 januari 2021

2022 in tien columns door Violette Schönberger

30 december 2022

Toon alles

Andere nieuwsberichten

De Urbanisten schetst perspectief voor vitale en aantrekkelijke Rotterdamse binnenstad

Gisteren, 16:41

In opdracht van BIZ RotterdamCentrum maakte De Urbanisten een perspectief voor een vitale en aantrekkelijke binnenstad die samengaat met een meer klimaat- en natuursensitieve inrichting

Studio Vinke en Loos van Vliet ontwerpen blok met woningen in haven Lelystad

Gisteren, 15:24

In de haven van Lelystad wordt een blok met 160 woningen naar ontwerp van Studio Vinke in samenwerking met Atelier Loos van Vliet gerealiseerd. Bataviahof wordt het middelste van vijf wooncomplexen, waarvan er inmiddels twee zijn gerealiseerd.

Cepezed geselecteerd voor ontwerp Collectiecentrum Overijssel

Gisteren, 14:15

Het Delftse bureau won de Europese aanbesteding die was uitgeschreven voor het gebouw, dat een plek krijgt in het Havenkwartier in Deventer.

Smiljan Radic onderscheiden met Pritzker Prize 2026

Gisteren, 12:09

De zestigjarige Chileen wordt door de jury geprezen als een architect die elke opgave met een hoge mate van originaliteit benadert en gebouwen ontwerpt die zowel fragiel ogen als een stille vorm van plezier uitstralen.