Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!
Abonneren
Nee, bedankt
Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project
Violette Schönberger
Copyright: Maarten van Haaff

Rioolstedenbouw

27 juni 2023, 9:44
‘Wat is het riool van de 21e eeuw?’ Die vraag dook de laatste weken een aantal keren op in stedenbouwkundige onderzoeksprojecten waar ik bij betrokken ben. Ik weet niet wie de vraag voor het eerst heeft gesteld, maar ik las hem in het onderzoeksrapport van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS), getiteld Ruimte maken voor ontmoeting (2022). Nu is zo’n rapport voor ontwerpers natuurlijk niet het meest opwindende document, maar in dit geval is de vraag ontzettend raak. Hij verwoordt beeldend waar veel stedenbouwkundigen zich momenteel mee bezig houden: hoe maak je een gezonde leefomgeving en welke innovaties zijn daar in onze tijd voor nodig?

De metafoor van het riool is treffend omdat hij niet alleen gaat over de functionele ingenieurstechniek en de machinerie van de stad, maar ook over het toevoegen van ruimtelijke kwaliteit voor de lange termijn en veranderingen in het stedelijk weefsel. We hoeven maar honderdvijftig jaar terug te kijken om geconfronteerd te worden met de inmiddels onvoorstelbare situatie dat in de Amsterdamse grachten dagelijks volle, stinkende emmers werden leeggekieperd, terwijl dat datzelfde grachtenwater werd gebruikt voor het wassen van kleding of baby’s, ja zelfs om uit te drinken. Sinds de menselijke ontlasting op grote schaal onzichtbaar via leidingenstelsels uit de huizen wordt weggevoerd, zijn hygiëne en gezondheid in de steden gigantisch verbeterd en zijn de grachten aangename verblijfsplekken geworden waar de hele stad plezier van heeft.

Als we nu honderdvijftig jaar vooruit kijken, wat is dan de innovatie waarvan het onvoorstelbaar is dat die er ooit niet was? Welke gezondheidsmaatregel zal een vergelijkbaar grote, ruimtelijke impact hebben? Een actuele vraag, want het thema gezondheid is op allerlei manieren aanwezig in het maatschappelijk debat. Niet alleen benadrukte de twee jaar durende corona-pandemie opnieuw hoezeer gezondheid en stedenbouw met elkaar verweven zijn, ook bracht deze aan het licht hoe onrechtvaardig de toegang tot een gezonde leefomgeving in Nederland is verdeeld. Bovendien werd in de afgelopen jaren duidelijk dat vanwege de toenemende vergrijzing de zorgkosten zoveel zullen stijgen, dat het de vraag is of – als deze tendens doorzet – het huidige welvaartspeil in de toekomst behouden kan blijven.

Gezondheid in relatie tot ruimte is ontzettend complexe materie. Het vinden van dat éne hedendaagse ‘riool’ lijkt dan ook een onmogelijke opgave. Maar misschien hoeft het ook niet. Er worden immers al vele inspirerende,‘riool-achtige’ integrale projecten gerealiseerd, die op innovatieve wijze een gezonde leefomgeving koppelen aan technische innovaties, variërend van waterpleinen, woon-zorgwijken en ouderenhubs tot domotica. De gezonde leefomgeving is hierbij niet gericht op genezing van ziekte, maar op het voorkomen van ziekte: op preventie. Want een gezonde stad met meer groen, meer ontmoetingsplekken en schonere lucht leidt in de toekomst tot minder patiënten, zowel fysiek als mentaal. Iedere boom die je nu plant, betaalt zich in potentie uit door minder astmapatiënten in de toekomst. Ruimtelijk ontwerp om zorgkosten te voorkomen.

Voorkomen is beter dan genezen, maar wie financiert de gezonde stad van de toekomst? Wie betaalt voor schone lucht? Investeringen voor een gezonde leefomgeving leveren immers pas op de lange termijn resultaat op; die kun je niet verdisconteren op het niveau van de individuele bouwkavel. Bovendien is nauwelijks aan te wijzen wie nog baathouders zijn bij investeringen die zich misschien over dertig jaar pas uitbetalen. Maakt een zorgverzekeraar minder kosten in de toekomst, wanneer de wijk vandaag wordt vergroend? Waarschijnlijk, maar het valt nauwelijks aan te tonen.

In mijn ogen is het riool van de 21e eeuw te vinden in de hoek van de financiering van zorgpreventie. De echte techniek die nodig is om steden gezonder te maken, is de argumentatie- en rekenmethode om de toekomstige niet-gemaakte zorgkosten vooraf te kunnen investeren in ruimtelijke kwaliteit die de samenleving als geheel ten goede komt.

Er moeten bruikbare rekenmethodes worden ontwikkeld om hiermee aan de slag te kunnen gaan, politieke argumentatielijnen worden verteld om dit te bekrachtigen, een vocabulaire om hierover te kunnen spreken. Het riool van de toekomst is even onzichtbaar als het buizenstelsel onder onze huizen, maar het is van evenveel invloed op de leefkwaliteit. Het nieuwe riool is een financieringsmodel.


Violette Schönberger is architect en stedenbouwkundige. Zij is mede-oprichter van ontwerpbureau FALSEWORK en publiceert columns over architectuur en stedenbouw op www.fromscratch.work. In 2019 won ze de Geert Bekaertprijs voor Architectuurkritiek.

Trefwoorden

violette schönberger riool paradigmaverschuiving gezonde stad gezondheid paradigma riolering column stedenbouw

Gerelateerde nieuwsberichten

Andere nieuwsberichten

Martin Tenpierik pleit bij intreerede TU Delft voor gebouwen die met klimaat meebewegen
Gisteren, 16:00

Cepezed en RDS Partner ontwerpen gebouwen voor universiteit Greifswald
Gisteren, 14:53

Alkmaar selecteert VenhoevenCS en Wind voor nieuwbouw Hoornse Vaart
Gisteren, 11:39

André Kempe: ‘Het ging Oliver Thill om het geven van betekenis’
6 maart, 7:15

Limburg houdt vast aan ‘nee’ tegen nieuwe IJzeren Rijn-spoorlijn
Gisteren, 17:05

Meer elektriciteit uit fossiele bronnen na jarenlange daling
Gisteren, 13:57

Zuid-Holland vraagt ruimte op stroomnet voor kwart miljoen huizen
Gisteren, 09:19

Kunstmuseum in Den Haag moet worden verbouwd
6 maart, 4:32

Coen van Oostrom benoemd tot nieuwe voorzitter VNO-NCW
6 maart, 12:23

Rapport: lokaal klimaatbeleid schiet nog tekort
6 maart, 10:25
Ga naar het nieuws-archief
Violette SchönbergerArchitect
ATAG Nederland
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light & Air
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
VELUX Commercial Benelux B.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan