Violette Schönberger

Onverwachte ontmoetingen en veilige routines

26 maart 2024, 8:00

Omdat het door algeheel vitamine D-tekort écht zo niet langer kon, bezocht ik een plek waar ik nooit eerder was geweest: de nagelstudio. Vreemd, waar een bezoek aan de kapper, tandarts of masseur mij geen enkele schroom doet bekruipen, moest ik hier even een mentale drempel over. Geen ervaring mee, geen sociaal gereedschap voor. Hoewel de nagelstudio’s als paddenstoelen uit de grond lijken te schieten in mijn stad, behoort een bezoek toe aan een daily urban system dat niet het mijne is.

IJdelheid, noodzaak of iets daartussenin, ik maakte een afspraak. Gedurende een uur lang zat ik te babbelen met mijn gemondkapte Albanese overbuurvrouw, die ervoor zorgde dat ik weer enigszins representatief iets zou kunnen aanwijzen op een kaart. Het resultaat was prettig, maar de ervaring het meest interessant. Mijn bezoek kreeg daadwerkelijk het karakter van een metropolitane uitwisseling van het klassieke soort. Op straat zouden we elkaar straal voorbij zijn gelopen, maar in deze intieme setting spraken we volop over onze kinderen, bedrijven, relaties en verhuizingen. We bleken allerlei overeenkomsten te hebben en mijn initiële schroom maakte plaats voor een gevoel van herkenning. Dit is het!, dacht ik, dit is hetgeen waar stadsontwerpers en sociologen naar streven: de onverwachte ontmoeting. De uitwisseling tussen verschillende subculturen in het publiek domein.

Onverwachte ontmoetingen in de openbare ruimte. Wat heb ik die woorden vaak gelezen én zelf opgeschreven in stedenbouwkundige visies. En toch, ineens bekroop me de aarzeling: wat betekenen die woorden nu werkelijk? Wat is het element onverwacht en wanneer spreek je van een ontmoeting? Mijn bezoek aan de nagelstudio was in ieder geval niet onverwacht, ik had het zelf gepland. Dat er sprake was van een interessante uitwisseling – een ontmoeting – echter wel.

Wie zich in de stad begeeft, is voortdurend bezig zich te verhouden tot de ander, dat weet je als stadsbewoner, daar is niks onverwachts aan. Pleinen, parken en straten zijn vol van onuitgesproken uitwisselingen en afstemmingen op elkaar. Pieter Hoexum noemt dat in zijn boek Thuis het publieke geheim van de publieke ruimte: alle ongeschreven gedragscodes die subtiel een plek definiëren. Maar hoe fascinerend dat ook is, het is eerder een vorm van gelaten acceptatie van de ander, die nog niet direct leidt tot ontmoeten, uitwisselen of wederzijds begrip. In films willen twee voorbijgangers nog wel eens tegen elkaar opbotsen, zich hurken om de gevallen boodschappen samen op te rapen, elkaar in de ogen te kijken en verliefd worden, maar in de realiteit vindt een dergelijke onverwachte ontmoeting zelden plaats. In de dagdagelijksheid van het leven is er toch íets van een aanleiding nodig om de uitwisseling te organiseren. En dat is waar het interessant wordt voor ontwerpers. Een aanleiding, hoe organiseer je die?

Socioloog en stedenbouwkundige Richard Sennett noemt in Building and dwelling allerlei begrippen om aanleiding voor echte, grootstedelijke ontmoetingen te organiseren: synchrone ruimtes, poreuze ruimtes, ambigue ruimtes. Ik begrijp die woorden en omarm ze, maar ik mis een element: routine. Als ik kijk naar mijn eigen leven, dan gebeuren de onverwachte ontmoetingen juist níet op toevallige momenten of in unieke situaties. De echte onverwachte ontmoetingen in mijn leven vinden plaats tijdens gebeurtenissen van routine. Het schoolplein waar ik elke dag sta en iedere dag de andere ouders beter leer kennen, de bloemenwinkel waar ik al jarenlang kom en te horen krijg wat de politieke standpunten van de eigenaar zijn, de straat waar we iedere zes maanden met elkaar het groen onderhouden en uitwisselingen heb met buren die ik anders nooit spreek. En soms komt daar een routine bij, zoals het bezoek aan de nagelstudio.

Hoe divers, poreus of open je een stad ook maakt, mijn persoonlijke Jane Jacobs-achtige ontmoetingen laten zich niet organiseren in een volledig open veld van oneindige mogelijkheden, maar in de veilige omgeving van herkenbare, dagelijkse routines. Daar waar daily urban systems overlappen en ik een gedeeld belang heb met andere gebruikers, subculturen of sociale groepen. Het is precies daarom dat een stad een grote diversiteit aan voorzieningen, bewoners en culturen moet kennen. Niet omdat dat vanzelf tot onverwachte ontmoetingen leidt, maar om te zorgen dat zoveel mogelijk routines elkaar kunnen kruisen, verhalen met elkaar verweven kunnen raken en de stedelijke gelaagdheid ervaren kan worden. Niet zozeer een onverwachte ontmoeting, maar een verrassende verrijking van de dagelijkse routine.

Violette Schönberger is architect en stedenbouwkundige, en is mede-oprichter van ontwerpbureau Falsework. Haar columns publiceert ze op fromscratch.work en zijn gebundeld in het boek Paradijs van Imperfectie. In 2019 won ze de Geert Bekaertprijs voor Architectuurkritiek.

Trefwoorden

violette schönberger column onverwachte ontmoetingen ontmoetingen routines

1	Koen van Velsen stopt met zijn bureau maandag, 19 januari
2	Masterplan voor Overvecht Centrum van PosadMaxwan zet in op meer verdichting, groen, levendigheid en inclusiviteit maandag, 19 januari
3	Space&Matter, Common City en Zenzo winnen tender voor een van de laatste kavels van Centrumeiland in Amsterdam vrijdag, 16 januari
4	Bouw grootschalige ontwikkeling naast AFAS Live gaat van start dinsdag, 20 januari
5	Woontoren De Piek naar ontwerp van KCAP voltooid vrijdag, 16 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Columns van Violette Schönberger gebundeld in boek

21 maart 2024

Achter de muur

27 februari 2024

Verloting van vijf exemplaren van Paradijs van Imperfectie

10 april 2024

Mid-rise Milaan

23 april 2024

Terugluisteren: Violette Schönberger in Nooit Meer Slapen

24 april 2024

Grote plannen, met af en toe een grap

30 januari 2024

Lang leve het leegstandsbeheer!

28 mei 2024

Toekomstdenken

22 december 2023

Engagement revisited

25 juni 2024

Aftiteling van architectuur

24 september 2024

Berichten uit de bubble

28 november 2023

22 oktober 2024

24 oktober 2023

26 november 2024

26 september 2023

27 juni 2023

19 december 2024

23 mei 2023

25 april 2023

28 maart 2023

28 februari 2023

Het mogelijke of het juiste

31 januari 2023

Grondrecht

20 december 2022

Acht miljard daken

22 november 2022

Van de olifant en de muis

25 oktober 2022

27 september 2022

28 juni 2022

24 mei 2022

26 april 2022

22 maart 2022

22 februari 2022

25 januari 2022

De postkapitalistische stad

23 december 2021

Burgerraad ruimtelijke ordening

23 november 2021

26 oktober 2021

28 september 2021

22 juni 2021

25 mei 2021

28 april 2021

Bouwen voor de lang-heid

23 maart 2021

Het feest der ontregeling

23 februari 2021

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Gebiedsambitiedocument voor Rotterdamse wijk Keilekwartier vastgesteld

Gisteren, 14:00

Het Keilekwartier is onderdeel van de grootschalige gebiedsontwikkeling van M4H tot een innovatief woon-werkmilieu

BNO en nai010 presenteren zesde editie Dutch Designers Yearbook

Gisteren, 13:21

Het jaarboek over Nederlands design heeft dit jaar als thema Undercurrents. Vanuit dit thema wordt in beeld gebracht hoe de ontwerpsector reageert op de uitdagingen van de huidige tijd.

Beyond Space voorziet hoofdkantoor cementfabrikant Holcim van nieuwe inrichting

Gisteren, 10:58

Behalve dat drie voorheen verspreide locaties van het bedrijf zijn ondergebracht op één plek, wilde de organisatie de overstap maken naar een toekomstbestendige manier van werken.