Daan Roggeveen

What Ever Happened to the Randstad?

26 juni 2018, 10:20

Het is dinsdagavond en ik sta in de metro, onderweg naar vrienden aan de rand van de stad. Over een minuut of veertig zal ik aankomen bij hun halte die zo’n 25 kilometer van mijn kantoor ligt – grofweg de reis van Schiphol naar Den Haag CS. Dit zijn de afstanden die horen bij een stad van 23 miljoen inwoners. Welkom in lijn 8 in Shanghai.

Shanghai is een van de grootste stedelijke regio's ter wereld, gelegen in een rivierdelta, met een diameter van ongeveer 80 kilometer – vergelijkbaar met een stedelijke regio als… de Randstad!

Hoe heeft kunnen gebeuren dat we het heldere concept ‘Randstad’ niet meer gebruiken? Toen ik midden jaren ’90 in Delft studeerde was de Randstad het planningsconcept bij uitstek. Vanaf begin deze eeuw zijn echter de concepten ‘Noordvleugel’ en ‘Zuidvleugel’ in zwang geraakt bij beleidsmakers en planners, en inmiddels wordt er gesproken over de Metropoolregio Amsterdam (‘Een internationaal concurrerende regio: dat wil de Metropoolregio Amsterdam zijn’) en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (‘De metropoolregio Rotterdam Den Haag wil een duurzame en internationaal concurrerende regio zijn’).

Twee metropoolregio’s die elkaar beconcurreren, met het voormalige militaire vliegveld Valkenburg als gedemilitariseerde bufferzone. De enige plek waar de Randstad nog werkelijk wordt geprezen is op haar Engelstalige (!) Wikipedia-pagina:

The Randstad is a megalopolis in the central western Netherlands. […] With a population of 8.2 million people it is one of the largest metropolitan regions in Europe […]. It is also one of the most important and densely populated economic areas in northwestern Europe.

Het idee van de Randstad is even simpel als krachtig: een netwerk van kleine en middelgrote steden, met een internationale haven en luchthaven, en verbonden door hoogwaardige infrastructuur met in het hart historisch cultuurlandschap. Een bestuurlijk centrum, een zakelijk centrum, een logistiek centrum en een aantal historische, culturele en academische hotspots gecombineerd in een stedelijke metropool met zo’n acht miljoen inwoners: een serieuze polynucleaire speler binnen het web van Europese metropolen.

Steden die groter worden, worden productiever – ziehier de eenvoudige theorie van de stedelijke clusters¹. Arbeidsmarkten raken met elkaar verknoopt, bedrijven vinden elkaar makkelijker, kennis verspreidt zich sneller. Een verdubbeling van de omvang van een stad vergroot het inkomen, de rijkdom, het aantal universiteiten, het aantal patenten – dit alles met grofweg 15%, onafhankelijk van de stad².

Dit is een van de redenen waarom steden in China worden samengevoegd tot clusters. Door de hogesnelheidstreinen wordt Shanghai bijvoorbeeld onderdeel van een stedelijke netwerken met daarin onder meer de miljoenensteden Kunshan, Wuxi, Nanjing en Hangzhou – in totaal tussen de 100 en 150 miljoen stadsbewoners. Inmiddels zijn er negentien van dergelijke clusters geïdentificeerd, waarvan de Parel Rivier Delta tussen Hong Kong, Shenzhen en Guangzhou, en de Yangtze Rivier Delta rondom Shanghai de bekendste zijn³.

Het is duidelijk dat de condities in de Chinese stedelijke regio’s verschillen van die van de Randstad – politiek, economisch en demografisch. Desondanks is het onbegrijpelijk dat in een wereld waarin steden en stedelijke regio’s steeds groter en dominanter worden, in Nederland juist wordt gekozen voor een strategie van fragmentatie. De urgente vraagstukken – de energietransitie, de groei van Schiphol, de overspannen woningmarkt en de woningbouwproductie, het exploderend toerisme en het toenemende contrast tussen stad en achterland – zijn opgaven die vragen om visie en gecoördineerde strategie.

De Randstad leent zich als concept uitermate goed voor een centrale strategische visie gecombineerd met een invulling en diversiteit op laag schaalniveau. Dergelijke eenheid leidt niet noodzakelijkerwijs tot reductie van identiteit, maar eerder tot het tegendeel.

Het recent geïnitieerde ‘Uitvoeringsprogramma voor de Ruimtelijk Economische Ontwikkel Strategie’ (REOS) lijkt het denken op het grotere schaalniveau opnieuw leven in te blazen. Gewerkt wordt onder de titel ‘de Noordelijke en Zuidelijke Randstad en de Brainport Eindhoven’. Er zijn zes ‘acties’ geformuleerd voor ‘versterking en versnelling van de ontwikkeling van toplocaties en op een betere inbedding van de toplocaties in de fysieke en digitale netwerken’. In het persbericht van zeven maanden geleden zijn zes wethouders aangewezen om deze acties uit te voeren. Vijf (!) van hen zijn inmiddels vervangen. Het is te hopen dat het REOS geen papieren tijger wordt.

Maar het belangrijkste is misschien nog wel om allereerst een behoorlijke naam voor dit veelkoppige monster te formuleren.

Mijn suggestie?

De Randstad.

Daan Roggeveen is de oprichter van MORE Architecture, met kantoren in Shanghai en Amsterdam. Recent publiceerde hij ‘Progress & Prosperity – The Chinese City as Global Urban Model’. Met Michiel Hulshof runt hij denktank Go West, en organiseert hij aan de Amsterdamse Academie van Bouwkunst ‘The Amsterdam Agenda’, een lezingenserie en onderzoek over de toekomst van de Randstad.

¹ ‘A Tale of 19 Megacities’, The Economist, 22 juni 2018
² Jonathan Woetzel, Lezing Peking University, 1 december 2017
³ ‘A Tale of 19 Megacities’, The Economist, 22 juni 2018

Trefwoorden

randstad shanghai daan roggeveen

1	Provast kondigt bouwstart toren naast centraal station van Rotterdam aan dinsdag, 27 januari
2	Ontwerpers presenteren ruimtelijke visie voor renovatie en uitbreiding Paradiso maandag, 26 januari
3	Plegt-Vos realiseert legeringsgebouwen met duizend bedden voor Defensie vrijdag, 23 januari
4	Re:Born en Den Haag tekenen anterieure overeenkomst voor herontwikkeling Pier van Scheveningen maandag, 26 januari
5	Groen licht voor nieuwbouw Theater Lampegiet in Veenendaal vrijdag, 23 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Ma Yansong op Katendrecht

29 januari 2019

Post-corona toerisme

26 mei 2020

Daan Roggeveen presenteert nieuwe serie over hoogbouw binnen Architectenweb Podcast

11 maart 2021

Levendige hoogbouw? Kijk naar het oosten!

30 januari 2018

Verdichting van IJplein

27 februari 2018

Rurbanism

22 mei 2018

Hotel My Home

24 april 2018

The Art Mall

27 maart 2018

Noordelijke en Zuidelijke Randstad en Brainport Eindhoven willen gezamenlijk concurrentie aan met Parijs en Londen

24 november 2017

Toerisme? Dit is pas het begin…

25 september 2018

Hoogbouw gaat niet om hoogte

23 oktober 2018

Suburban Athletic Club

27 november 2018

Het Politieke Platteland

20 december 2018

Immigrant naar stad, stedeling naar voorstad

2 januari 2019

Een zesje voor architectuur?

26 februari 2019

Gebiedsontwikkeling? Leg eerst de metro aan!

26 maart 2019

Vroeger waren we veel moderner

23 april 2019

Habraken in China

28 mei 2019

Haven-Stad als eilandenrijk

25 juni 2019

Culturele Impact

24 september 2019

Rol aan tafel

22 oktober 2019

Nederland als laboratorium

26 november 2019

De Grootste Stad Ter Wereld

19 december 2019

Net als Aldo

28 januari 2020

Concurrentie voor het vliegtuig

25 februari 2020

Tijdsverschil

24 maart 2020

Gaat de architectuur zich terugtrekken binnen landsgrenzen?

28 april 2020

Stedelijke diversiteit

23 juni 2020

Wat meer Chinese mentaliteit bij de VVD

22 september 2020

Een recept voor minder klein wonen

27 oktober 2020

De boel bij elkaar houden

24 november 2020

Geland

22 december 2020

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Gezondheidscentrum op militaire kazerne Assen in gebruik genomen

Gisteren, 15:10

Een bestaand pand op het terrein is met behoud van fundering verbouwd tot een drie keer zo groot complex. Het kruis van Genève is als vorm van de plattegrond en als perforatie in de cortenstalen gevel gebruikt.

MaterialDistrict Utrecht in teken van thema NextNow

Gisteren, 11:38

Van woensdag 4 tot en met vrijdag 6 maart vindt in de Werkspoorkathedraal de negentiende editie van MaterialDistrict Utrecht plaats. Er worden materialen en oplossingen getoond die geen toekomstmuziek zijn, maar nu kunnen worden toegepast.

Voormalige tijdelijke rechtbank heeft nieuwe plek op universiteitscampus Enschede

28 januari, 3:58

Het door cepezed ontworpen gebouw krijgt een tweede leven als ‘techbank’. Bij de heropbouw van het pand op de nieuwe locatie is 95 procent van de oorspronkelijke materialen hergebruikt.

Octavia Hill is een gebouw met verschillende verschijningsvormen

28 januari, 1:47

In de nieuwe wijk Hyde Park in Hoofddorp is socialewoningbouwcomplex Octavia Hill opgeleverd. Het gebouw, dat is ontworpen door Studioninedots, ligt op een van de meest prominente plekken in de wijk.