Hans van der Heijden
Copyright: Maarten van Haaff

Het Timmermansoog: Pathos

10 maart 2020, 9:15
De president van de VS is van plan om het classicisme verplicht te stellen als stijl voor overheids­ge­bouwen. Make America Beautiful Again! De reflexen aan het architectenfront zijn voorspelbaar. Donald Trump zet de klok terug, las ik op een Amerikaanse website.

De Weens-Joodse filosoof Ludwig Wittgenstein was levenslang in gevecht met zijn afkomst. In 1946 zou hij schrijven: ‘Traditie is niet iets dat iedereen zomaar kan oprapen, het is geen draad die je opneemt wanneer je maar wilt, net zo goed als je je eigen voorouders niet kunt kiezen. Iemand die geen traditie heeft en het graag wil hebben, is een ongelukkig minnaar.’

Voor zover de Nederlandse discussie over de architectonische traditie enige diepgang heeft spelen ver­denkingen van aangenomen identiteit, van acquired taste, bepaald geen bijrol. Bestaat die hele traditie wel? In hoeverre is die deelbaar? Hoe aanvaardbaar is die traditie? Moderniseren wij geen ongewenste ideo­logieën? En zelfs: hoe nuttig is de traditie? Begrijpelijk allemaal, maar het zijn vragen die het feno­meen traditie eigenlijk op voorhand diskwalificeren.

Traditie heeft niets met nutsdenken en verantwoording van doen. Volgens het woordenboek betekent het woord traditie: oude gewoonte van een (grote) groep mensen. Wittgenstein suggereerde dat oude gewoonten bestaan zonder dat die werkelijk vast te pakken zijn. Tradities zijn niet vormvast en laten zich slecht dichtrede­neren. Niet voor niets bracht hij hierbij de grote emotie van het levensgeluk, de pathos, in stelling.

Het architectenbureau van Timothy Smith & Jonathan Taylor heeft een bijzondere opvatting over de Britse traditie. Zij herleiden die naar een zogenaamde Marginaal Classicisme. Zij geloven in een klas­sieke architectuur die voortkomt uit de Britse pit­toreske traditie, in een architectuur die imperfect ter wereld komt, omdat zij als zodanig is ontworpen. Prachtig, beweren zij. Zonder pardon worden zij in het gevolg van de Prince of Wales ge­duwd.

Er is wel wat tegenin te brengen, tegen dat gemarginaliseerde classicisme. Je kunt bijvoorbeeld vol­houden dat de klassieke architectuur een wensbeeld is, een onbereikbaar ideaal van perfectie. Ik oriënteer mij in mijn eigen ontwerpwerk eveneens op de klassieken. Omdat de omstandigheden dat verlangen komen ook mijn gebouwen imperfect ter wereld, niet omdat ik dat zo graag wil. Helaas.

Met Tim Smith en Jono Taylor kan ik discussiëren over het karakter van het classicisme en onze tra­dities, zonder te be­twijfelen wat dat voor ons ontwerpwerk mogelijk maakt, wat het voor ons doet. Tradities bewijzen geen eigen gelijk, maar voeden het ontwerp van comfortabele gebouwen die zich nestelen in de oude ge­bruiken van grote groepen mensen. De weldadigheid van gebouwen die zich op de traditie baseren is eenvoudig deelbaar. Voor mijn part zijn traditionele gebouwen waarin je kunt zwel­gen, bewust of zonder na te denken, gebouwen die a-moreel en a-logisch zijn. Er zit geen bood­schap in de architectuur.

Zo bezien zet het staatshoofd van de VS de klok voor- noch achteruit, Door het kapen van een cultureel fenomeen doet hij iets anders. Trump maakt van het classicisme een vehikel dat zijn su­perioriteit moet demonstreren. Met de traditie van het onbevangen genot heeft dat niks te maken. Zeker, zijn voor­­nemen is gebaseerd op pathos, op een ongelukkig pathos wel te verstaan.

Ludwig Wittgenstein besloot zijn aforisme aldus: ‘De gelukkige minnaar & de ongelukkige minnaar hebben beiden hun eigen pathos. Maar het is moeilijker om als een ongelukkige minnaar overeind te blijven dan als een gelukkige.’


Hans van der Heijden is architect en werkt daarnaast als publicist en docent. Over het werk van zijn bureau, Hans van der Heijden Architect, is vorig jaar het boek Street Architecture verschenen. Hij is honorary visiting professor aan de University of Liverpool en geeft les aan de Academie van Bouwkunst in Rotterdam.

Trefwoorden

column hans van der heijden het timmermansoog

Gerelateerde nieuwsberichten

Gerelateerde video's

Andere nieuwsberichten

Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026
4 uur geleden

Plan Welzijnsoord Veenkoloniën landelijke winnaar Eo Wijersprijsvraag
Vandaag, 09:03

Mei architects and planners – genomineerd voor prijs Architect van het Jaar 2026
Vandaag, 09:00

Forum Magazine wijdt nummer aan architectuur en de koolstofdioxide-crisis
2 oktober, 2:40

Opnieuw minder nieuwbouwwoningen verkocht dan jaar eerder
3 uur geleden

Katwijk stemt in met komst miljardenfabriek Amerikaanse farmaceut
Vandaag, 10:01

Vol stroomnet zet ook bijna voltooide woningbouwprojecten klem
2 oktober, 3:35

Boekholt-O'Sullivan komt met verplicht register voor makelaars
2 oktober, 9:29

Haskoning neemt Nelissen Ingenieursbureau over
1 oktober, 12:15

Liander: tekort bouwgrond laat wachtlijsten energienet oplopen
1 oktober, 11:19
Ga naar het nieuws-archief
Hans van der HeijdenArchitect
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light + Air
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Novastruct (voorheen Kawneer)
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Amtico Flooring
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
Kronospan
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap