Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Het Timmermansoog: Castex
10 december 2019, 9:15
Op 22 november gaf de Franse historicus en architect Jean Castex een lezing op de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. Castex vertelde over zijn beroemde collega uit de renaissance, Andrea Palladio. Maar dat bleek slechts een middel om iets anders zeggen.
Jean Castex is medeauteur van het boek De Rationele Stad dat in 1984 in het Nederlands verscheen. Ik dacht hem een compliment te maken door op te biechten dat het boek mijn leven als student weliswaar zwaar had gemaakt, maar dat het mijn ontwerppraktijk heeft vereenvoudigd. Met praktische voorbeelden demonstreerde De Rationele Stad dat niet te knoeien valt met de woonomgeving.
Weerbarstig is bijvoorbeeld het verschil tussen de voorkant en de achterkant van een huis. De modernistische woning met veel glas negeert de manier waarop bewoners die in bezit nemen en hun verhouding tussen hun privédomein en de publieke ruimte willen regelen. Niet voor niets luidt de Franse titel:
Formes urbaines, de l’ilot à la barre.
De Nederlandse titel is misleidend. Ik lees het boek niet als een onbevooroordeelde studie naar zoiets als rationele steden, maar als een pleidooi voor
stedelijke vormen
, gebaseerd op de teloorgang van het
gesloten bouwblok
dat plaats maakte voor de problematische
strokenbouw
. Voor generaties bouwkundestudenten was het een doorslaggevend handboek.
Castex nam mijn compliment niet aan. Hij distantieerde zich direct van het boek. Philippe Panerai was de hoofdauteur. Hijzelf schreef alleen het eerste hoofdstuk (over het Parijse stadsblok van de 19
e
eeuw, een hoofdstuk dat inderdaad minder didactisch is dan de overige). Castex werkte nadien verder aan de architectuur van de renaissance, de stadsontwikkeling van Chicago en Frank Lloyd Wright. Hij interesseerde zich nooit voor een enkel werkveld, stijl of tijdvak.
Castex, inmiddels 77 jaar oud, is niet van het
anything goes
. In Rotterdam sprak hij over de architectuur van Palladio aan de hand van diens levensloop. De rijke Trissino ontdekte het talent van de architect toen hij nog steenhouwer was. Hij nam hem mee naar Rome om de oudheid te bestuderen, gaf hem werk en introduceerde hem in de juiste culturele kringen. Let wel: op reis moest de jonge ambachtsman achter de koets van zijn weldoener aan sjokken.
En relevanter: Palladio werd bedreven in het munten van onvolledig succes, dat bovendien niet altijd aan hem zelf was toe te schrijven. Terwijl Palladio zich onderscheidde met de soliditeit van zijn gebouwen had hij te doen met grillige bouwkavels en dito opdrachtgevers. Zijn handboeken presenteren geïdealiseerde, geometrische en complete ontwerpen. “Gebouwen die hij zelf niet kon maken,” stelde Castex vast. Nederigheid gekoppeld aan grootspraak, gemanipuleerde zuiverheid en pragmatiek, het zijn nog steeds onmisbare eigenschappen van de
starchitect
.
Om het werk van Palladio te duiden gebruikte Castex de typeleer, de typologie. Gelukkig haalde hij de begrippen type en typologie niet door elkaar. Het type staat voor onveranderlijke arrangementen in de architectuur. Met enige goede wil is vol te houden dat een type op een unieke manier verbonden kan zijn aan een ontwerper of opdrachtgever, denk aan de McDonald’s-restaurants. De typologie is de leer van die typen, die ordent en rangschikt. Als beschouwende discipline is de typologie per definitie onpersoonlijk. Door Palladio’s publicaties werd zijn werk herhaalbaar. Het werd deelbaar en tot op heden invloedrijk.
Castex deed nog twee opmerkelijke dingen. Hij benadrukte het belang van bouwkundige kennis. Daaruit kwam Palladio’s carrière immers voort. En Castex liet zijn eigen schetsen zien. Hier stond een praktiserende architect die zijn vak in bevattelijke termen wenste te stellen.
Ik vroeg Castex naar de ontwikkeling van zijn typeleer na De Rationele Stad. Het antwoord heb ik in mijn oren geknoopt. Hij zei dat hij de typologie niet alleen ordent en problematiseert, maar zelf ook creatief vermogen bezit. Mijn Rotterdamse studenten benutten precies die kracht. Zij begrijpen bestaande typen door die te tekenen en te interpreteren; en ontwerpen er daarna zelf een eigentijdse vorm voor – op weg naar een architectuur die op zichzelf ook weer deelbaar is. Tussen de idealisering van de architectuur en de totale pragmatiek ligt een groot kennisveld dat creatief te benutten is.
Met dank aan Like Bijlsma en de Rotterdamse Academie van Bouwkunst.
Hans van der Heijden is architect en werkt daarnaast als publicist en docent. Over het werk van zijn bureau,
Hans van der Heijden Architect
, is vorig jaar het boek
Street Architecture
verschenen. Hij is honorary visiting professor aan de University of Liverpool en geeft les aan de Academie van Bouwkunst in Rotterdam.
Trefwoorden
hans van der heijden
andrea palladio
jean castex
het timmermansoog
column
Best gelezen
1
Hoogste elftallen van Ajax nemen nieuw gebouw op De Toekomst in gebruik
woensdag, 11 november
2
Plan voor wijk met 2.300 woningen op terrein Máxima MC Eindhoven
woensdag, 11 november
3
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
vrijdag, 13 november
4
Lunchevents rond parametrisch ontwerpen en overkoepelende systemen voor AI op Digibouw 2026
woensdag, 11 november
5
Muntgebouw start tweede leven als multifunctioneel complex
donderdag, 12 november
Gerelateerde nieuwsberichten
Het Timmermansoog: Construeren
11 februari 2020
Betaalbare huurwoningen van Hans van der Heijden Architect in Rotterdam
29 april 2020
Het Timmermansoog: Middenrif
8 december 2020
Het Timmermansoog: Zelfdoen
10 november 2020
Het Timmermansoog: Folklore
13 oktober 2020
Hans van der Heijden deelt fascinatie voor woonpalazzo in boek
6 februari 2025
Hans van der Heijden aangesteld als parttime hoogleraar Architectuurontwerp aan de Universiteit Antwerpen
29 september 2022
Hans van der Heijden – genomineerd voor de Architect van het Jaar-prijs
14 september 2020
Het Timmermansoog: Mies
8 september 2020
Hans van der Heijden
30 augustus 2020
Het Timmermansoog: Vak
9 juni 2020
Het Timmermansoog: Onheil
12 mei 2020
Het Timmermansoog: Plasticsoep
14 april 2020
Het Timmermansoog: Pathos
10 maart 2020
Het Timmermansoog: Boijmans
14 januari 2020
Het Timmermansoog: Interieur
12 november 2019
Het Timmermansoog: Moveable Feast
8 oktober 2019
Het Timmermansoog: Groot
10 september 2019
Het Timmermansoog: Paardenmiddel
11 juni 2019
Het Timmermansoog: Deur
14 mei 2019
Het Timmermansoog: Acceptatie
9 april 2019
Het Timmermansoog: Brexit
12 maart 2019
Het Timmermansoog: Vakmanschap
12 februari 2019
Het Timmermansoog: Niet-stad
15 januari 2019
Het Timmermansoog: Geloof
11 december 2018
Het Timmermansoog: Wonen
13 november 2018
Het Timmermansoog: Burgerwezen
9 oktober 2018
Het Timmermansoog: Proeftuin N
11 september 2018
Het Timmermansoog: Analogen
12 juni 2018
Het Timmermansoog: Zivilarchitektur
8 mei 2018
Het Timmermansoog: Gelegenheidswerk
10 april 2018
Het Timmermansoog: Arch-i-Varis
13 maart 2018
Het Timmermansoog: Stadsbank
13 februari 2018
Het Timmermansoog: Bajespuin
16 januari 2018
Het Timmermansoog: Construeren
11 februari 2020
Betaalbare huurwoningen van Hans van der Heijden Architect in Rotterdam
29 april 2020
Het Timmermansoog: Middenrif
8 december 2020
Het Timmermansoog: Zelfdoen
10 november 2020
Het Timmermansoog: Folklore
13 oktober 2020
Hans van der Heijden deelt fascinatie voor woonpalazzo in boek
6 februari 2025
Hans van der Heijden aangesteld als parttime hoogleraar Architectuurontwerp aan de Universiteit Antwerpen
29 september 2022
Hans van der Heijden – genomineerd voor de Architect van het Jaar-prijs
14 september 2020
Het Timmermansoog: Mies
8 september 2020
Hans van der Heijden
30 augustus 2020
Het Timmermansoog: Vak
9 juni 2020
Het Timmermansoog: Onheil
12 mei 2020
Het Timmermansoog: Plasticsoep
14 april 2020
Het Timmermansoog: Pathos
10 maart 2020
Het Timmermansoog: Boijmans
14 januari 2020
Het Timmermansoog: Interieur
12 november 2019
Het Timmermansoog: Moveable Feast
8 oktober 2019
Het Timmermansoog: Groot
10 september 2019
Het Timmermansoog: Paardenmiddel
11 juni 2019
Het Timmermansoog: Deur
14 mei 2019
Het Timmermansoog: Acceptatie
9 april 2019
Het Timmermansoog: Brexit
12 maart 2019
Het Timmermansoog: Vakmanschap
12 februari 2019
Het Timmermansoog: Niet-stad
15 januari 2019
Het Timmermansoog: Geloof
11 december 2018
Het Timmermansoog: Wonen
13 november 2018
Het Timmermansoog: Burgerwezen
9 oktober 2018
Het Timmermansoog: Proeftuin N
11 september 2018
Het Timmermansoog: Analogen
12 juni 2018
Het Timmermansoog: Zivilarchitektur
8 mei 2018
Het Timmermansoog: Gelegenheidswerk
10 april 2018
Het Timmermansoog: Arch-i-Varis
13 maart 2018
Het Timmermansoog: Stadsbank
13 februari 2018
Het Timmermansoog: Bajespuin
16 januari 2018
Toon alles
Gerelateerde video's
Hans van der Heijden
Nominatie voor de prijs voor Architect van het Jaar 2020
Andere nieuwsberichten
Elfjarig OMI toont elf verhalen over architectuur
1 uur geleden
OMI viert zijn elfjarig bestaan. Om dit ongebruikelijke jubileum luister bij te zetten, is in de Rotterdamse centrum voor architectuur en stedelijke ontwikkeling een tentoonstelling met elf bijzondere verhalen uit de afgelopen jaren gestart.
Leuven Bioscience Centre van Proof of the sum in gebruik genomen
2 uur geleden
Het nieuwe onderzoeks- en onderwijsgebouw bevindt zich op de campus Arenberg III van de KU Leuven in Heverlee.
Nieuw boek bundelt onderzoek naar bijdragen architecten aan regeneratieve wereld
Vandaag, 10:01
In de publicatie ‘Architects with Attitudes: Archetypes for a Regenerative World’ worden tien alternatieve ontwerphoudingen gepresenteerd.
Kabinet zet in op slim combineren functies en opgaven in nieuwe Nota Ruimte
Gisteren, 14:54
In de maandag gepresenteerde Nota Ruimte zet het kabinet in op het ‘slim’ combineren van functies bij de verschillende ruimtelijke opgaven. Ook worden er tien extra grootschalige woningbouwlocaties aangewezen.
Extra onderzoek ACM naar bouwsector door groei aanbestedingen
1 uur geleden
De grote vraag naar nieuwe woningen en renovatie van wegen en viaducten brengt meer risico's met zich mee op verboden afspraken.
Amsterdam investeert 142 miljoen in schoolgebouwen
3 uur geleden
Met dit geld worden nieuwe scholen gebouwd en bestaande scholen vernieuwd of uitgebreid.
Versneld afscheid fossiel in eerste versie slottekst klimaattop
Gisteren, 16:07
Ook wordt erin herinnerd aan de eerdere afspraak om ‘een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen’ te maken.
Boskalis-eigenaar HAL mag bouwconcern VolkerWessels overnemen
Gisteren, 15:28
Investeerder HAL mag bouwconcern VolkerWessels inlijven op voorwaarde dat verschillende bedrijfsonderdelen worden afgestoten.
Mathenesse aan de Maas wint de Van der Leeuwprijs 2026
13 november, 2:15
Bij dit initiatief worden bewoners, ondernemers en andere partijen in de Rotterdamse wijk Mathenesse bij elkaar gebracht via huiskamerconcerten, het jaarlijkse Lentefeest, groene initiatieven en bewonersbijeenkomsten.
Tekort aan ruimte dreigt voor Gelderse bedrijven aan het water
13 november, 9:40
Movares stelt dat het beter beschermen en benutten van bestaande terreinen een eerste stap naar verbetering zou kunnen zijn.
Ga naar het nieuws-archief
Hans van der Heijden
Architect
1
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur