Hans van der Heijden

Het Timmermansoog: Brexit

12 maart 2019, 9:35

Nadat ik in 1996 een woningbouwprijsvraag in Liverpool in het kader Europan won, heb ik veel over de Engelsen geleerd. Vastelanders spreken hun taal bijvoorbeeld matig. Dat is misschien de reden dat wij de Engelsen veel slechter begrijpen dan zij ons. Hoewel ik rekende op het gezonde verstand was ik niet verrast door de winst van de Leave beweging. Engeland heeft nooit bij Europa gehoord.

Een Engelsman vecht, zijn hele leven lang. Zijn carrière is het resultaat van zijn vermogen om zich naar binnen te vechten op school, de universiteit, de sportclub of in het bedrijf. Een diploma bewijst niet dat de eigenaar voldoet aan centraal vastgestelde criteria. Het is zoveel waard als de reputatie van de school die het diploma afgeeft. Cambridge University ging er prat op dat mijn architectuurstudenten hand-picked waren. Bachelorstudenten werden aangenomen op basis van hun portfolio, vooropleiding, aanbevelingsbrieven en niet te vergeten hun retorische kwaliteit. Die opleiding is zonder beurs onbetaalbaar. Studenten zijn rijk of uitzonderlijk getalenteerd. Bij de Mastersopleiding begon het circus opnieuw.

In de ontwerpteams stond ik vaak perplex. Het is niet de bedoeling dat een architect de argumenten van de andere adviseurs ter discussie stelt of nader onderzoekt. Dat heeft minder met beleefdheid of flegma te maken dan met de aansprakelijkheidscultuur. Voor je het weet is een fout van anderen jouw schuld. E-mails worden tot op het absurde toe gekopieerd. Wie de weg weet in die berg desinformatie is de baas.

Bouwprojecten, of die nu groot of klein zijn, worden in Engeland op lokaal niveau onderhandeld. Er bestaat een sterk lokaal activisme dat de kop op steekt bij iedere wijziging van de status quo. Interventies hebben veel sterker een ad hoc karakter dan in de continentale top-down planning. Omgekeerd kan een Engelsman er niet op vertrouwen dat bouwinitiatieven op ambtelijk en bestuurlijk niveau zijn gewikt en gewogen.

Veel wetten bevatten slechts preambules. Feitelijke richtlijnen, bijvoorbeeld voor de toegankelijkheid van gebouwen, kristalliseren zich uit via het gewoonterecht. Het heeft een verlammende werking op ontwerpteams. Na de publicatie van de Act die de toegankelijkheid van gebouwen regelde, werd ons ontwerpteam verrijkt met nóg een duo adviseurs, dat die richtlijnen uiteraard ook niet kende of wilde verzinnen – en alle risico’s vermeed.

In Engeland ontbreekt de centraal gestuurde ruimtelijke ordening en het continentale juridische instrumentarium grotendeels. Er bestaat geen nationaal of regionaal plan. In vergelijking met het Nederlandse bestemmingsplan is het Engelse equivalent globaal. De bijhorende kaarten zijn nauwelijks gedetailleerd.

Hoe komt dat?

Engeland heeft, buiten de Romeinse bezetting, geen dictaturen en langdurige bezettingen gekend. Zelfs de Romeinen lieten het tribale recht ongemoeid en voerden hun imperialistische Romeinse Recht niet in. Waar Nederland de Romeinse rechtspraak, de Duitse regels en het Frans centrale bestuur opgelegd kreeg, heeft het Engelse koninkrijk die stappen zelf nooit gezet. Engeland heeft zelfs geen grondwet. Zakelijke conflicten worden via het gewoonterecht beslecht. Het Engelse recht stelt de accommodatie van conflicten en onderhandelingen van het individu a posteriori centraal en is in vergelijking met het continentale Romeinse recht veel minder ingericht op het gemeenschappelijk belang a priori.

Ter vergelijking: over nut en noodzaak van het regionale en nationale plan werd in Nederland voor de Tweede Wereldoorlog heftig gediscussieerd, maar die centrale planning is tijdens de bezetting in Nederland ingevoerd en nooit meer teruggedraaid. Het is gruwelijk. Vinex was zonder de Nazi’s onmogelijk geweest.

Hoewel het denken in structuren hen doorgaans vreemd is, ken ik weinig bekrompen Engelsen. Het zijn wereldburgers die zich paradoxaal genoeg thuis voelen in hun tribale thuisfront van clubs en quango’s. ‘My house is my castle,’ zeker, maar Engelsen weten veel van hun kolonies, het bevrijde vasteland en voormalige oorlogsgebieden. Vaak hebben zij er gestudeerd, gewerkt of gevochten.

Engelsen zijn gewend om te overheersen, niet om overheerst te worden. Zij koesteren de dominantie in het Gemenebest, het Verenigd Koninkrijk, de Falklands en een handvol kanaaleilanden. Engelsen houden hun vijandige omgeving nauwlettend in de gaten. De EU is een vijandige, imperialistische vriend die je met flegmatieke achterdocht in de gaten houdt.

Hans van der Heijden is architect en werkt daarnaast als publicist en docent. Over het werk van zijn bureau, Hans van der Heijden Architect, is onlangs het boek Street Architecture verschenen. Zijn ‘timmermansogen’ dagen hem voortdurend uit om met humor en afstand over de (internationale) ontwikkelingen van zijn vak te schrijven. Voor Architectenweb doet hij dat in een maandelijkse column.

Trefwoorden

het timmermansoog hans van der heijden brexit column engeland

1	Amsterdam schrijft internationale architectenprijsvraag uit voor Nationaal Slavernijmuseum donderdag, 12 februari
2	Ontsluitingen spelen centrale rol binnen woonblok Hibi in Amstelkwartier woensdag, 11 februari
3	DELVA en De Ceuvel presenteren toekomstplan voor terrein van de Ceuvel Volharding dinsdag, 10 februari
4	Realisatie houtbouw The Ark in woonwijk Overhoeks van start dinsdag, 10 februari
5	Nieuw handboek bundelt versnipperde kennis over houtbouw dinsdag, 10 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Hans van der Heijden in architectenpool Southwark Londen

3 juni 2020

Het Timmermansoog: Construeren

11 februari 2020

Het Timmermansoog: Zelfdoen

10 november 2020

Het Timmermansoog: Middenrif

8 december 2020

Het Timmermansoog: Folklore

13 oktober 2020

Hans van der Heijden deelt fascinatie voor woonpalazzo in boek

6 februari 2025

Het Timmermansoog: Vakmanschap

12 februari 2019

Het Timmermansoog: Niet-stad

15 januari 2019

Het Timmermansoog: Geloof

11 december 2018

Het Timmermansoog: Wonen

13 november 2018

Het Timmermansoog: Burgerwezen

9 oktober 2018

Het Timmermansoog: Proeftuin N

11 september 2018

Het Timmermansoog: Analogen

12 juni 2018

Het Timmermansoog: Zivilarchitektur

8 mei 2018

Het Timmermansoog: Gelegenheidswerk

10 april 2018

Het Timmermansoog: Arch-i-Varis

13 maart 2018

Het Timmermansoog: Stadsbank

13 februari 2018

Het Timmermansoog: Bajespuin

16 januari 2018

Het Timmermansoog: Acceptatie

9 april 2019

Het Timmermansoog: Deur

14 mei 2019

Het Timmermansoog: Paardenmiddel

11 juni 2019

Het Timmermansoog: Groot

10 september 2019

Het Timmermansoog: Moveable Feast

8 oktober 2019

Het Timmermansoog: Interieur

12 november 2019

Het Timmermansoog: Castex

10 december 2019

Het Timmermansoog: Boijmans

14 januari 2020

Het Timmermansoog: Pathos

10 maart 2020

Het Timmermansoog: Plasticsoep

14 april 2020

Het Timmermansoog: Onheil

12 mei 2020

Het Timmermansoog: Vak

9 juni 2020

Hans van der Heijden

30 augustus 2020

Het Timmermansoog: Mies

8 september 2020

Hans van der Heijden – genomineerd voor de Architect van het Jaar-prijs

14 september 2020

Hans van der Heijden aangesteld als parttime hoogleraar Architectuurontwerp aan de Universiteit Antwerpen

29 september 2022

Toon alles

Gerelateerde video's

Hans van der Heijden

Nominatie voor de prijs voor Architect van het Jaar 2020

Andere nieuwsberichten

Gerestaureerd Tramhuis op Eendrachtsplein fungeert nu als kiosk voor stadswandelingen

2 uur geleden

Bureau Polderman en Studio Robert van Oosterom hebben het monumentale gebouwtje in Rotterdam op basis van een foto 1931 gerestaureerd.

Team Tonbo pakt door met House in the Fields

3 uur geleden

Na 15 jaar gewerkt te hebben onder de naam RV Architectuur gaat het bureau verder als Team Tonbo. Het nieuwe project House in the Fields zet de verandering luister bij.

Haskoning en VenhoevenCS aan de slag met vernieuwing station Amsterdam Lelylaan

4 uur geleden

De combinatie Haskoning en VenhoevenCS architecture+urbanism gaat het ontwerp maken voor de vernieuwing van station Amsterdam Lelylaan en de directe omgeving.

Van Hoogevest verbouwt Utrechtse Janskerk tot onderwijslocatie universiteit

Vandaag, 11:48

De Janskerk wordt momenteel verbouwd tot een onderwijslocatie van de Protestantse Theologische Universiteit. De kerk behoudt zijn religieuze functie, maar wordt tevens het onderkomen van colleges, studie en overleg van de genoemde universiteit.