Wonen kunnen we niet aan managers overlaten

27 oktober, 9:00

Het is niet zo aardig om te zeggen, maar het moet me toch van het hart dat mijn verwachtingen van de huidige minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening laaggespannen zijn. Daar kan ze niks aan doen. Dat komt vooral omdat ze een manager is. Voor mij zijn managers mensen die erop toezien dat alle taken efficiënt worden uitgevoerd, om zo snel mogelijk resultaat te halen, zonder dat ze zich de vraag stellen waarom ze dat doel eigenlijk nastreven. Als je, zoals deze minister, jarenlang in het leger gediend hebt, is het natuurlijk een prima eigenschap om geen vragen te stellen. Wanneer je werkt aan de Nederlandse Ruimtelijke Ordening is het ontbreken van een visie op zijn zachtst gezegd wel jammer.

De minister is op pad gestuurd met een heldere opdracht. We moeten per jaar 100.000 woningen gaan bouwen. Ik heb al vaker beschreven hoe dat streefcijfer uit de lucht gegrepen is en veel hoger ligt dan de prognoses voor de woningbehoefte die het ministerie zelf heeft laten maken. Laten we hier even aannemen dat het ver naar boven afronden van de cijfers nodig is om de druk op de woningproductie te houden. Dat is al moeilijk genoeg, zo blijkt. De meest recente cijfers laten zien dat we de 70.000 nieuwe woningen, die we de afgelopen jaren bouwden, de komende jaren ternauwernood gaan halen.

Hoe en waar gaan we al die nieuwe woningen bouwen? In het komende decennium, maar ook daarna? Door het ontbreken van een visie is de minister een speelbal voor lobbygroepen. Voorop staan de grondspeculanten, waaronder veel grote bouwconcerns en gebiedsontwikkelaars, die “warme grond” hebben gekocht in de buurt van steden en dorpen in de hoop dat die grond een woonbestemming krijgt, waardoor de grondwaarde een duizelingwekkende sprong maakt. Kort daarna komen de woningfabrieken die, vaak met buitenlands kapitaal gefinancierd, zich klaarstomen om zoveel mogelijk standaard woningen neer te kunnen zetten. En dan zijn er nog de bouwers en ontwikkelaars die hopen dat ze aan minder regels hoeven te voldoen, zodat ze meer winst kunnen maken op de overspannen woningmarkt.

Die klassieke bouwlobby doet me denken aan sigarettenfabrikanten en olieconcerns. Ook zij hebben veel geld en zijn machtig. Tegelijkertijd voeren ze een verloren strijd. Het is zo goed als uitgesloten dat we ooit nog gaan geloven dat roken gezond is en de transitie van fossiele brandstoffen naar duurzame energie is al even onvermijdelijk. Voor de bouwlobby verwacht ik dat ze de komende tien jaar een laatste kans hebben om beleidsmakers te overtuigen dat het verstandig is grootschalig standaard woningen te bouwen op slecht te bereiken uitleglocaties.

Wereldwijd blijven mensen naar de steden trekken. In Europa hebben we daardoor al grote gebieden waar het platteland met krimp te maken heeft. Nederland is dermate klein en dichtbevolkt dat de verschillen tussen stad en platteland minder groot zijn. De bijna verlaten dorpen in Spanje, Frankrijk, Italië en Hongarije zijn bij ons de lege slaapkamers in rijtjeshuizen en twee-onder-een-kappers. Desondanks blijven we gezinswoningen bijbouwen omdat daar nu nog kopers voor te vinden zijn. Wat ik me afvraag is hoe dat gaat zijn als de rentes verder stijgen en er veel meer van dit soort woningen vrijkomen, doordat de babyboomers met die leegstaande slaapkamers niet het eeuwige leven hebben.

Op dit soort overpeinzingen zit onze minister-manager niet te wachten. Wat de minister betreft gaan we niet meer moeilijk doen over hoe of waar we bouwen. “Het moet allemaal!” riep ze recentelijk om ons aan te sporen geen vragen te stellen en door te bouwen. Zo’n uitroep klinkt als een echo van de vorige ministers en net als toen zal het zo’n vaart niet lopen. Deze minister hanteert een zich steeds verder uitbreidende lijst van bijna dertig grootschalige nieuwe woningbouwgebieden die heel erg lijkt op de woningbouwlocaties zoals die al jaren bekend zijn. Om die gebiedsontwikkelingen allemaal in goede banen te leiden, is vast heel veel management nodig. Het bedenken van een goede woning, een fijne buurt en een volwaardige wijk vraagt echter veel meer. Daarvoor zijn er ontwerpers nodig die wel vragen durven te stellen. Managers zullen daar steevast ongeduldig op reageren. Zeker als er op een vraag meerdere antwoorden mogelijk zijn. Dan zal iemand toch een keuze moeten maken en juist het maken van die keuze zou ik niet aan managers willen overlaten.

Harvey Otten is zelfstandig architect en ontwikkelaar. Zijn architectenbureau, Harvey Otten Architectuur, maakt deel uit van coöperatie XOOMlab. Als ontwikkelend architect is hij partner bij Ruimtemaken. In 2022 is van zijn hand de roman Virmundt verschenen.

Trefwoorden

harvey otten column

1	Winnaars ideeënprijsvraag Alkmaars Kanaalschiereiland bekendgemaakt dinsdag, 27 oktober
2	De Maasbode biedt gestapelde woonbuurten in centrum van Rotterdam woensdag, 28 oktober
3	Eklund_terbeek transformeert Schiedams rioolgemaal naar woonhuis vrijdag, 23 oktober
4	Universiteit Utrecht zoekt nieuwe bestemming voor loopbrug Mart van Schijndel maandag, 26 oktober
5	Vocus architecten wil stedenbouwkundige kwaliteit verbeteren met Utrechts woongebouw dinsdag, 27 oktober