Harvey Otten

Circulair wonen

28 april, 10:00

De introductie van het begrip Cradle to Cradle heeft enorm geholpen om mensen te overtuigen dat een duurzame economie vooruitgang kan betekenen in plaats van een stap terug. Michael Braungart en William McDonough legden met hun gelijknamige boek begin deze eeuw de basis voor het circulaire ontwerpen. Het was de tijd dat de vicepresident van de Verenigde Staten ons niet zei dat we op radicaal rechts moesten stemmen, maar ons waarschuwde voor de ongemakkelijke waarheid dat als we ongebreideld CO₂ blijven uitstoten de aarde opwarmt en de zeespiegel gaat stijgen. Ik word er nostalgisch van.

Gelukkig beweegt de bouw nog altijd rustig in de richting van het circulaire gedachtengoed. Dat gaat net als de oude Echternachse processie; je zet drie stappen vooruit en twee terug, maar als je dat vol blijft houden dan kom je er wel.

In de politiek zijn helaas nuttige idioten te vinden die de overgang naar een circulaire economie traineren. Vanaf deze zomer wordt bijvoorbeeld de milieuprestatie-eis voor kleinere woningen tot wel 25% versoepeld. Lachwekkend als we bedenken dat de eisen al zo laag zijn dat je nooit een aanpassing aan je ontwerp of je materiaalkeuze hoeft te doen.

Dat is jammer, want in het materiaalgebruik is grote milieuwinst te halen. Nederlandse nieuwbouwwoningen zijn tegenwoordig verplicht van het gas af en dermate goed geïsoleerd dat verdere energiebesparing economisch en ecologisch onverstandig lijkt. Misschien zijn we op dat punt zelfs enigszins doorgeslagen. Bij nieuwbouw wordt bijvoorbeeld steeds vaker triple in plaats van dubbel glas toegepast. Dat is anderhalf keer de hoeveelheid materiaal en dan te bedenken dat bij de productie van glas al heel veel CO₂ vrijkomt. Met steeds minder strenge winters is het maar de vraag of triple glas duurzamer uitpakt dan dubbel glas. Dat we makkelijk voor triple glas kunnen kiezen, komt mede omdat het materiaalgebruik veel minder meetelt in de duurzaamheidseisen dan het energieverbruik.

Ook het materiaalbewustzijn kan doorslaan. Op het nieuwste eiland van IJburg, Strandeiland, worden circulaire woningen gebouwd die na vijftien jaar hergebruikt kunnen worden. Fijn dat je die woning laat circuleren, maar je hebt liever dat je die woningen gewoon kunt laten staan, zodat ze pakweg honderd jaar meegaan. Dat scheelt heel veel energie- en transportkosten voor het ontmantelen en verplaatsen, om van de achtergebleven fundering en de nutsaansluitingen nog maar te zwijgen.

Ik geloof meer in een levenscyclus-benadering. Bij een distributiehal is het logisch om te bedenken dat je na vijftien of twintig jaar alles uit elkaar schroeft en een bos aanplant op die paar hectare waar ooit pakketjes lagen opgestapeld. Wonen voorziet zeker in Nederland in een langere behoefte. Alles verandert in verschillende cycli en het huis blijft. Keukens gaan met de mode mee, de installatie moet vernieuwd, het dak vervangen; en nog variabeler dan al die technische ingrepen is het wonen zelf. Het gezin wordt een alleenstaande vader met twee kinderen en dan een stel zonder kinderen, een hulpbehoevende oudere met misschien wel een mantelzorger, een groepswoning voor twee, drie of meer vrienden of groeit de thuiswerkplek ooit nog naar een kantoor aan huis?

Bij het ontwerpen van een woning houd ik altijd in gedachten wat je er mee kan als je leven verandert en wat degene die na je in de woning komt met die woning zou willen. Misschien dat ik daarom zo ongelukkig wordt van die smalle hokjes die hoogstens geschikt zijn om in je studietijd voor korte nachten te gebruiken en al die leegstaande slaapkamers die ooit bij gezinswoningen hoorden.

Voor mij zit de grootste circulaire kwaliteit niet in de materialen maar in de ruimte daartussen. Een woning heeft zich pas bewezen als er al een paar keer is verbouwd. Het helpt als de materialen die bij die verbouwing vrijkomen makkelijker hergebruikt kunnen worden. Het helpt helemaal als het huis die verbouwingen goed doorstaat. Een circulaire woning zou top diep in de tweeëntwintigste eeuw goed moeten blijven functioneren. Dat is moeilijk in een norm te vangen en daarom des te mooier om te ontwerpen.

Harvey Otten is zelfstandig architect en ontwikkelaar. Zijn architectenbureau, Harvey Otten Architectuur, maakt deel uit van coöperatie XOOMlab. Als ontwikkelend architect is hij partner bij Ruimtemaken. In 2022 is van zijn hand de roman Virmundt verschenen.

Trefwoorden

circulair bouwen harvey otten circulariteit column

1	Architecten zien dat opdrachtgevers door opkomst van AI meer van hen verwachten donderdag, 15 oktober
2	RAU presenteert schetsontwerp voor gemeentehuis Het Hogeland maandag, 12 oktober
3	Diederendirrix presenteert definitief ontwerp renovatie Stadsschouwburg Nijmegen woensdag, 14 oktober
4	Opgeleverde Aurora-gebouw van Piet Zanstra tijdens ADE open voor publiek maandag, 12 oktober
5	DNB-president roept opnieuw op tot afschaffen hypotheekrenteaftrek maandag, 12 oktober

Circulair wonen

Trefwoorden

Best gelezen

Gerelateerde nieuwsberichten

Andere nieuwsberichten

Tentoonstelling Junk Space bij Museum MORE belicht openbare ruimte

Powerhouse Company en DELVA geven mobiliteitshub Buurtschap Crailo vorm van entreepaviljoen

Groen licht voor renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen

Omgevingsvergunning verleend voor verticale buurt MARK in Leidsche Rijn Centrum

Een derde aangevraagde stroom komt van datacenters

Thom Zijlstra treedt toe tot directie Arons en Gelauff architecten

Aantal mogelijke grote bouwlocaties in Zuid-Holland uitgebreid

Expertisecentrum ondersteunt gemeenten bij realiseren woonruimte

Rijk en provincies leggen honderd miljoen klaar voor natuurbeheer

RLi: handhaving moeilijker onder nieuwe Omgevingswet