Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Harvey Otten

Circulair wonen

28 april, 10:00

De introductie van het begrip Cradle to Cradle heeft enorm geholpen om mensen te overtuigen dat een duurzame economie vooruitgang kan betekenen in plaats van een stap terug. Michael Braungart en William McDonough legden met hun gelijknamige boek begin deze eeuw de basis voor het circulaire ontwerpen. Het was de tijd dat de vicepresident van de Verenigde Staten ons niet zei dat we op radicaal rechts moesten stemmen, maar ons waarschuwde voor de ongemakkelijke waarheid dat als we ongebreideld CO₂ blijven uitstoten de aarde opwarmt en de zeespiegel gaat stijgen. Ik word er nostalgisch van.

Gelukkig beweegt de bouw nog altijd rustig in de richting van het circulaire gedachtengoed. Dat gaat net als de oude Echternachse processie; je zet drie stappen vooruit en twee terug, maar als je dat vol blijft houden dan kom je er wel.

In de politiek zijn helaas nuttige idioten te vinden die de overgang naar een circulaire economie traineren. Vanaf deze zomer wordt bijvoorbeeld de milieuprestatie-eis voor kleinere woningen tot wel 25% versoepeld. Lachwekkend als we bedenken dat de eisen al zo laag zijn dat je nooit een aanpassing aan je ontwerp of je materiaalkeuze hoeft te doen.

Dat is jammer, want in het materiaalgebruik is grote milieuwinst te halen. Nederlandse nieuwbouwwoningen zijn tegenwoordig verplicht van het gas af en dermate goed geïsoleerd dat verdere energiebesparing economisch en ecologisch onverstandig lijkt. Misschien zijn we op dat punt zelfs enigszins doorgeslagen. Bij nieuwbouw wordt bijvoorbeeld steeds vaker triple in plaats van dubbel glas toegepast. Dat is anderhalf keer de hoeveelheid materiaal en dan te bedenken dat bij de productie van glas al heel veel CO₂ vrijkomt. Met steeds minder strenge winters is het maar de vraag of triple glas duurzamer uitpakt dan dubbel glas. Dat we makkelijk voor triple glas kunnen kiezen, komt mede omdat het materiaalgebruik veel minder meetelt in de duurzaamheidseisen dan het energieverbruik.

Ook het materiaalbewustzijn kan doorslaan. Op het nieuwste eiland van IJburg, Strandeiland, worden circulaire woningen gebouwd die na vijftien jaar hergebruikt kunnen worden. Fijn dat je die woning laat circuleren, maar je hebt liever dat je die woningen gewoon kunt laten staan, zodat ze pakweg honderd jaar meegaan. Dat scheelt heel veel energie- en transportkosten voor het ontmantelen en verplaatsen, om van de achtergebleven fundering en de nutsaansluitingen nog maar te zwijgen.

Ik geloof meer in een levenscyclus-benadering. Bij een distributiehal is het logisch om te bedenken dat je na vijftien of twintig jaar alles uit elkaar schroeft en een bos aanplant op die paar hectare waar ooit pakketjes lagen opgestapeld. Wonen voorziet zeker in Nederland in een langere behoefte. Alles verandert in verschillende cycli en het huis blijft. Keukens gaan met de mode mee, de installatie moet vernieuwd, het dak vervangen; en nog variabeler dan al die technische ingrepen is het wonen zelf. Het gezin wordt een alleenstaande vader met twee kinderen en dan een stel zonder kinderen, een hulpbehoevende oudere met misschien wel een mantelzorger, een groepswoning voor twee, drie of meer vrienden of groeit de thuiswerkplek ooit nog naar een kantoor aan huis?

Bij het ontwerpen van een woning houd ik altijd in gedachten wat je er mee kan als je leven verandert en wat degene die na je in de woning komt met die woning zou willen. Misschien dat ik daarom zo ongelukkig wordt van die smalle hokjes die hoogstens geschikt zijn om in je studietijd voor korte nachten te gebruiken en al die leegstaande slaapkamers die ooit bij gezinswoningen hoorden.

Voor mij zit de grootste circulaire kwaliteit niet in de materialen maar in de ruimte daartussen. Een woning heeft zich pas bewezen als er al een paar keer is verbouwd. Het helpt als de materialen die bij die verbouwing vrijkomen makkelijker hergebruikt kunnen worden. Het helpt helemaal als het huis die verbouwingen goed doorstaat. Een circulaire woning zou top diep in de tweeëntwintigste eeuw goed moeten blijven functioneren. Dat is moeilijk in een norm te vangen en daarom des te mooier om te ontwerpen.

Harvey Otten is zelfstandig architect en ontwikkelaar. Zijn architectenbureau, Harvey Otten Architectuur, maakt deel uit van coöperatie XOOMlab. Als ontwikkelend architect is hij partner bij Ruimtemaken. In 2022 is van zijn hand de roman Virmundt verschenen.

Trefwoorden

circulair bouwen harvey otten circulariteit column

1	Genomineerden BNA Beste Gebouw van het Jaar 2026 bekend dinsdag, 28 april
2	Architectenweb symposium: samenwerken op kantoor dinsdag, 28 april
3	Bouwvergunning voor torens MVRDV op Tour & Taxis-terrein Brussel donderdag, 30 april
4	MVRDV en Diamond Schmitt ontwerpen tweede gebouw voor universiteit Toronto dinsdag, 28 april
5	Groosman heeft 'eigen' Coolse Poort in centrum Rotterdam gerenoveerd woensdag, 29 april

Gerelateerde nieuwsberichten

Column

Een verbod op eengezinswoningen

24 maart

Column

Parkeren is geen grondrecht

24 februari

Column

Waar kan ik met mijn eigen initiatief aankloppen?

27 januari

Column

Architectuur als compromis

23 december 2025

Column

De Nota Ruimte heeft alleen nog een visie nodig

25 november 2025

Column

Leren van Almere

23 september 2025

Column

Los het woningtekort op met compacte woningen!

24 juni 2025

Column

Corruptie bij de NEN?

27 mei 2025

Column

Toch nog een goed idee voor Mona Keijzer

22 april 2025

Column

Verbouw die woningfabriek

25 maart 2025

Column

Er is geen wooncrisis

25 februari 2025

Column

Ontwerpen voor echte mensen

28 januari 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

'Stuttende' en contrasterende installatie voor Besiendershuis Nijmegen

1 mei, 3:52

Bij het Besiendershuis in Nijmegen is afgelopen maand een door Frank Havermans ontworpen kunstinstallatie geopend. Het bouwwerk is gerealiseerd ter viering van het vijfhonderdjarig jubileum van het bijzondere huis in het centrum van de Keizerstad.

Specht architectuur en stedenbouw toont met meergeneratiehofje alledaagse woongemeenschappelijkheid

1 mei, 2:25

Het meergeneratiehofje met sociale huurwoningen in Stedum is een bijdrage aan de zoektocht naar alledaagse gemeenschappelijkheid in het wonen in Nederland.

Mobiliteitshub van gerecycled tropisch hardhout voor Tholen

1 mei, 11:41

In het Zeeuwse Tholen is een mobiliteitshub naar ontwerp van RO&AD Architecten opgeleverd. Het gebouw, dat is geheel is gemaakt van gerecycled tropisch hardhout, fungeert als knooppunt voor bussen en fietsers.

Kleurrijke textielinstallatie van Simone Post voor entreegebied Centraal Museum

1 mei, 9:05

Voor Patchwork Post heeft ontwerper Simone Post objecten en kunstwerken uit de museumcollectie vertaald naar diverse werken in textiel.

Verzet natuurorganisaties tegen stroomkabel via Schiermonnikoog

1 mei, 4:39

Negen natuurorganisaties maken zich grote zorgen over het plan om stroom van een nieuw windpark op de Noordzee via Schiermonnikoog aan land te brengen.

ING: huizenprijzen stijgen dit jaar niet verder door hoger aanbod

1 mei, 1:03

Na jaren van groei is het voor het eerst in lange tijd dat een bank verwacht dat de huizenmarkt niet verder groeit.

TenneT mag datacenteraansluiting uitstellen om vol stroomnet

1 mei, 10:11

Een projectontwikkelaar van een datacenter bij Schiphol klaagde hierover en spande een kort geding aan.

Brabant investeert 1,4 miljoen in waterfilter in Vlaanderen

30 april, 3:51

Het fosfaatfilter moet vervuild grondwater op een natuurlijke manier zuiveren voordat het naar het Nederlandse natuurgebied de Groote Meer bij Ossendrecht stroomt.