Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Harvey Otten

Verbouw die woningfabriek

25 maart 2025, 9:00

Als je enigszins mee wilt tellen in de Nederlandse woningbouw dan heb je, zo lijkt het, een woningfabriek nodig, of een plan voor een woningfabriek, of dan toch op zijn minst een woningconcept dat zo kant-en-klaar is dat het zomaar uit een fabriek zou kunnen komen. Om snel veel woningen te kunnen bouwen hoor ik vaak dat de Nederlandse bouw meer zou moeten standaardiseren. Maar tegelijkertijd vindt Bouwend Nederland dat er teveel regels zijn. Het is allemaal wel erg ja en nee tegelijk, waarbij ik vermoed dat de gemiddelde woningfabrikant hoopt dat hun systeem de standaard wordt en alle regels daarop worden aangepast. Hoe reëel is dat?

De meest innovatieve woningfabriek die Nederland gekend heeft was Polynorm, in 1950 bedacht door Alexandre Horowitz, uitvinder van de Philishave en nog 135 baanbrekende patenten meer. De Nederlandse overheid was bereid 28 miljoen gulden in zijn fabriek te investeren. Duizenden bouwpakketten hadden van de fabrieksband in Bunschoten moeten rollen, maar niet veel meer dan een paar honderd staalskeletwoningen werden opgeleverd en die zijn inmiddels allemaal gesloopt. Gaat het met de huidige woningfabrieken hetzelfde aflopen? Met de meeste wel, vrees ik. Er zijn simpelweg teveel aanbieders van gestandaardiseerde woningen.

De eerste uitdaging voor woningfabrikanten is meer op de markt te brengen dan een standaard rijtjeshuis. Jaarlijks worden er niet veel meer dan 15.000 rijtjeswoningen gebouwd en dat aantal daalt snel. Zelfs als van die rijtjeswoningen – in plaats van de huidige 10% – over een paar jaar de helft uit een fabriek zou komen, dan nog zou de markt met een paar rijtjeswoningfabrieken al verzadigd zijn.

Voor appartementen is er wel een groeimarkt. Het aandeel appartementen in de Nederlandse nieuwbouwproductie nadert de 60%. Modulaire bouwers springen daarop in. Wat we vroeger een ‘keet’ noemden heet nu een “oplossing voor de woningmarkt”.

Met prefab modules is het lastig om een stad te bouwen. Helemaal omdat die stad niet rechttoe rechtaan is. Zoveel woningen, zoveel oplossingen. Grote en kleine appartementen, portiekwoningen, galerijflats, corridors in gesloten blokken of open verkavelingen, met bedrijfsruimtes in de plint of boven op een supermarkt of een parkeerkelder.

Het is zeker zo dat de behoefte aan betaalbare woningen groot is. En het is ook zo dat bouwprijzen dermate snel stijgen dat we een list moeten verzinnen hoe we die betaalbare woningen kunnen bouwen. Prefabriceren kan daar zeker bij helpen, maar een compleet huis uit een fabriek is lang niet altijd de meest praktische oplossing. Als je al een huis uit de fabriek laat komen, dan toch in ieder geval als bouwpakket. Een Ikea-kast koop je ook intelligent verpakt en zo’n kast is nog makkelijker te verplaatsen dan een complete woning.

Een huis bestaat uit nogal veel onderdelen. Die komen niet uit die ene fabriek dus het is de keus of je ze naar de bouwplaats of naar de productiehal brengt. Waar heb je mensen om het in elkaar te schroeven? Hoe transporteer je alle onderdelen? Waar ligt je focus als woningfabriek?

De fabriek van Polynorm richtte zich na het fiasco met de prefab-woningen op een nieuw innovatief product; stalen binnenkozijnen. Iedereen in de bouw kent ze: die blikken kozijnen met een opdekdeur en een bovenlichtje, razendsnel te plaatsen en veel makkelijker te standaardiseren dan een complete woning. Toch herinner ik Alexandre Horowitz liever als de uitvinder van de Philishave dan als de bedenker van de Polynorm-fabrieken. Want laten we wel wezen, die Philishave van vijftig jaar geleden zag er beter uit dan heel wat standaard bouwproducten waar wij nu een woning mee samenstellen. Daarom zie ik in productontwikkeling wel een toekomst. Het zou mooi zijn als de wildgroei aan woningfabrieken op den duur tot enkele baanbrekende nieuwe bouwproducten leidt. Intelligent geproduceerd met duurzame materialen, eenvoudig te monteren en nu eens wél met liefde en aandacht ontworpen.

Harvey Otten is zelfstandig architect en ontwikkelaar. Zijn architectenbureau, Harvey Otten Architectuur, maakt deel uit van coöperatie XOOMlab. Als ontwikkelend architect is hij partner bij Ruimtemaken. In 2022 is van zijn hand de roman Virmundt verschenen.

Trefwoorden

harvey otten woningfabriek column

1	Architect Oliver Thill op 55-jarige leeftijd overleden donderdag, 5 maart
2	André Kempe: ‘Het ging Oliver Thill om het geven van betekenis’ vrijdag, 6 maart
3	Werkstatt gaat verder zonder medeoprichter Niels Groeneveld vrijdag, 6 maart
4	HvdHA ontwerpt twee woonblokken in Utrecht Terwijde volgens typologie van woonpalazzo donderdag, 5 maart
5	Woongebouw door van Bergen Kolpa vormt nieuwe markering langs bocht Rotte dinsdag, 10 maart

Gerelateerde nieuwsberichten

Column

Er is geen wooncrisis

25 februari 2025

Column

Ontwerpen voor echte mensen

28 januari 2025

Column

Toch nog een goed idee voor Mona Keijzer

22 april 2025

Column

Corruptie bij de NEN?

27 mei 2025

Column

Los het woningtekort op met compacte woningen!

24 juni 2025

23 september 2025

28 oktober 2025

De Nota Ruimte heeft alleen nog een visie nodig

25 november 2025

Column

Architectuur als compromis

23 december 2025

Column

Waar kan ik met mijn eigen initiatief aankloppen?

27 januari

Column

Parkeren is geen grondrecht

24 februari

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Groningen stelt gebiedsvisie voor wijk De Nieuwe Held vast

Gisteren, 15:45

In vijftien jaar tijd wil de gemeente 1.850 woningen bouwen in de nieuwe wijk aan de westkant van de stad. De verwachting is dat de bouw eind 2027, begin 2028 kan starten.

Bouw paviljoen van Atelier PUUUR met buurtfunctie en voorzieningen gestart

Gisteren, 14:06

In Amsterdam Noord is de bouw gestart van een paviljoen naar ontwerp van Atelier PUUUR met daarin een Ouder- en Kindteamlocatie en een buurtkamer. Het tweelaagse gebouw markeert tevens de entree van een naastgelegen groengebied.

Zeven ontwerpteams aan de slag met herontwikkeling Bernhardkazerne Amersfoort

Gisteren, 11:44

Het opleidings- en trainingscentrum van de Koninklijke Landmacht, dat uit meerdere gebouwen bestaat, is dringend toe aan modernisering. De zeven bureaus werken alle aan een deelopdracht binnen het masterplan voor de kazerne.

Kantoorcomplex door Goof Spruit bij station Utrecht krijgt tweede leven als De Nieuwe Tuin

Gisteren, 10:26

In het ontwerp van BiermanHenket behoudt het complex zijn kenmerkende honingraatstructuur, maar krijgt het een opener karakter. Ook wordt het gebouw zowel binnen als buiten vergroend.