Harvey Otten

Volkshuisvesting, vrije markt en de race naar de bodem

23 juni, 9:00

Hoewel ik de sociaaldemocratie een warm hart toedraag, heb ik volkshuisvesting altijd een moeizaam begrip gevonden. Bij de afdeling volkshuisvesting stel ik me een bureau voor in een grauw rijkskantoor waar een ambtenaar zit die voor jou bepaalt dat je een rijtjeshuis in Emmeloord, Zoetermeer of Spijkenisse krijgt toegewezen. In een vrij land zou je zelf moeten kunnen bepalen waar je gaat wonen. Inmiddels woont een grote meerderheid van de Nederlanders in een eigen koopwoning, dus zou je kunnen zeggen dat het sociaalliberale ideaal van het eigen woningbezit succesvol is uitgerold. Als er sprake zou zijn van een vrije markt tenminste.

Het feit dat wat we vroeger volkshuisvesting noemden nu wordt overgelaten aan de markt heeft een keerzijde. Ondanks dat woningmarktdeskundigen ons precies denken te kunnen uitleggen in wat voor huis we willen wonen, zit er een groot verschil tussen het huis van onze dromen en het huis dat we kunnen betalen. In die zin is er geen sprake van een vrije woningmarkt, tenminste niet zoals er een markt is voor kleding, voor etenswaren, verzorgingsproducten, smartphones en nog heel veel zaken meer.

De woningmarkt is in het grootste deel van Nederland aanbodgedreven. De prijs voor een huis wordt nauwelijks bepaald door kwaliteit in de vorm van bijvoorbeeld een beter energielabel of een goede plattegrond. Afhankelijk van de locatie geldt een prijs per vierkante meter binnen een zeer beperkte bandbreedte. Met een bloedend architectenhart moet ik dus bekennen dat het weinig uitmaakt wat je bouwt en dat we voor een minimaal kwaliteitsniveau voornamelijk afhankelijk zijn van de eisen die onze minister van volkshuisvesting aan nieuwe en bestaande woningen stelt.

Niet voor niets is er een voortdurende lobby vanuit de bouwproducenten om de regels te versoepelen. Minder regels betekent niet goedkopere woningen, maar betekent meer winst en alleen al daarom wordt er dankbaar gebruik gemaakt van nuttige idioten in en rondom de landelijke politiek die het willen doen voorkomen alsof het de regels zijn die de bouwtijd en de woningprijzen opdrijven. Nu ben ik niet zo’n doemdenker, maar het is voorspelbaar dat met iedere woningbouwregel die we wegnemen een verdere race naar de bodem wordt ingezet. Degene die de woningen bouwt hoeft niet te vrezen voor de ondermaatse kwaliteit. De rekening is voor degene die de woningen koopt; of dat nu een corporatie is die de woningen gaat verhuren of een particuliere koper die ontdekt dat de energierekening veel hoger uitvalt dan verwacht.

Als eigen huizenbezitter zijn we zo zelfredzaam geworden dat we denken dat we de overheid niet meer nodig hebben. Daarom tuinen teveel mensen toch weer in het ‘eerlijke verhaal’ van de VVD dat de hypotheekrenteaftrek moet blijven, terwijl het pas echt eerlijk zou zijn als huurders en kopers evenveel belasting zouden betalen. Daarom kan de bouwlobby ons doen geloven dat als er maar genoeg huizen gebouwd worden, de prijzen gaan dalen; terwijl we al jaren zien dat de markt pas meer woningen bouwt als de prijzen stijgen. En daarom blijven we als woningbezitters tevreden met de groeiende waarde van ons eigen huis en zijn we tegelijkertijd geschokt over de almaar stijgende woningprijzen.

Om de woningmarkt in te tomen, is er een overheid nodig die ervoor zorgt dat niet (alleen) wordt gebouwd wat we kopers nu makkelijk door de strot kunnen duwen, maar dat gebouwd wordt waar op de lange termijn behoefte aan is. Daarbij wordt steeds duidelijker dat we een veel grotere diversiteit aan woningen nodig hebben. Onze samenleving wordt diverser en onder huishoudens zijn de verschillen nog groter. Senioren, empty-nesters, alleenstaanden, eenoudergezinnen, samengestelde gezinnen, thuiswerkers, mantelzorgers, friends-woningen, ze zoeken allemaal net iets anders dan de overigens ook al lang niet meer zo traditionele gezinnen. De markt pikt dat nauwelijks op, omdat een grotere variëteit ten koste gaat van het goedkoop en snel produceren van zoveel mogelijk woningen. De rechtlijnige bestuurder zal daar geen kwaad in zien – zolang de gewenste aantallen maar gehaald worden. Toch blijf ik hopen dat we met de ontwerpkracht die we in Nederland hebben meer kunnen bieden. Laten we hopen dat er een moment komt dat het volk zich niet langer laat huisvesten. Dan kunnen we het weer over wonen hebben.

Harvey Otten is zelfstandig architect en ontwikkelaar. Zijn architectenbureau, Harvey Otten Architectuur, maakt deel uit van coöperatie XOOMlab. Als ontwikkelend architect is hij partner bij Ruimtemaken. In 2022 is van zijn hand de roman Virmundt verschenen.

Trefwoorden

harvey otten volkshuisvesting column keuzevrijheid markt

1	Sociale woningbouw aan toegang Houthavens met knipoog naar Amsterdamse School vrijdag, 18 september
2	Pand voormalig diaconessenhuis Rotterdam getransformeerd tot woongebouw woensdag, 16 september
3	noAarchitecten wint met Het Steen de Grand Prix van de Erich Mendelsohn Award 2026 donderdag, 17 september
4	architecten\|en\|en gaat met Blake de Eindhovense binnenstad verdichten vrijdag, 18 september
5	Winnaars Arie Keppler Prijs 2026 bekend vrijdag, 18 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Column

We wonen te goedkoop

Gisteren, 09:00

Column

Woningcorporaties moeten niet zelf willen bouwen

26 mei

Column

Circulair wonen

28 april

Column

Een verbod op eengezinswoningen

24 maart

Column

Waar kan ik met mijn eigen initiatief aankloppen?

27 januari

Column

Architectuur als compromis

23 december 2025

Column

De Nota Ruimte heeft alleen nog een visie nodig

25 november 2025

28 oktober 2025

23 september 2025

Los het woningtekort op met compacte woningen!

24 juni 2025

Column

Corruptie bij de NEN?

27 mei 2025

Column

Toch nog een goed idee voor Mona Keijzer

22 april 2025

Column

Verbouw die woningfabriek

25 maart 2025

Column

Er is geen wooncrisis

25 februari 2025

Column

Ontwerpen voor echte mensen

28 januari 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Concrete presenteert NENI-restaurant in Stockholm

Gisteren, 14:41

Op de hoogste etage van een gebouw in de wijk Kungsholmen in Stockholm is een vestiging van restaurantketen NENI naar ontwerp van concrete geopend.

CO2-opslag in woongebouw Horizons krijgt economische waarde

Gisteren, 12:17

In de Amsterdamse Sluisbuurt is de bouw gestart van woongebouw Horizons. Het 117 woningen tellende complex naar ontwerp van Paul de Ruiter Architects en Flux landscape architecture wordt grotendeels gerealiseerd van hout.

Met proeffabriek wil TNO bouwproductie en CO2-reductie helpen versnellen

Gisteren, 11:30

In de proeffabriek BioBuilt in Zoetermeer kunnen bedrijven nieuwe circulaire en biobased bouwmaterialen ontwikkelen, testen en opschalen.

Brinktoren wint prijs voor sociale kwaliteit in hoogbouw

Gisteren, 09:30

De Brinktoren in Amsterdam-Noord is winnaar van de prijsvraag Sociale Kwaliteit in Hoogbouw. De door Mecanoo ontworpen toren vormde samen met de BaanTower en de Maasbode (beide in Rotterdam) het trio finalisten voor deze prijs.

Rekenkamer: onderhoud aan infrastructuur decennia achtergesteld

Gisteren, 13:28

Al in 1997 waren er signalen bij dat ministerie dat te weinig geld naar beheer en onderhoud ging.

Lars Courage nieuwe voorzitter van Active House

Gisteren, 10:23

Hij heeft afgelopen zomer het stokje overgenomen van Bas Hasselaar, die deze rol tien jaar lang vervulde.

Team V voegt Marlies Zwols toe aan bureauleiding

21 september, 3:04

Zij gaat samen met Jeroen van Schooten, Do Janne Vermeulen, Irène Horvers, Frank Bouwman en Noortje ter Heege de zakelijke, strategische en organisatorische ontwikkeling van het bureau verder vormgeven.