Jaaroverzicht 2020: focus op het platteland

Over de tentoonstelling Countryside, landbouw en natuur: komt er een einde aan de trek naar de stad?

Nadat jarenlang steden de focus vormden in het ruimtelijk debat, kwam dit jaar het platteland met stip op de agenda. Het begon met een tentoonstelling over het onderwerp in de grote stad (dat dan weer wel) New York, maar ook het coronavirus vestigde de aandacht op de kwaliteiten van niet-urbane gebieden. En dan waren er nog zaken als landbouw, stikstof en natuur.

Het grote evenement was natuurlijk de OMA-tentoonstelling Countryside in het Guggenheim New York. Rem Koolhaas had zijn focus al enige jaren verlegd van de stad naar het platteland en juist in de metropool waaraan hij zijn doorbraak als stadsdenker te danken heeft, toonde hij de resultaten van een studie die zijn bureau samen met andere denkers en bedrijven heeft verricht.

Na amper een maand werd de tentoonstelling gedwongen stilgelegd vanwege het coronavirus dat ook The Big Apple had platgelegd - en voor veel slachtoffers heeft gezorgd. In Nederland zorgde de pandemie er mede voor dat mensen weer de typische kwaliteiten van het platteland - rust, ruimte en groen - ging waarderen. Of dit een omslag in de decennialange trek naar de stad veroorzaak, zal later blijken.

Wel zag Amsterdam zich dit jaar geconfronteerd met een bevolkingskrimp, al zijn daar met name de expats verantwoordelijk voor die vanwege het virus al dan niet tijdelijk terugkeerden naar hun land van herkomst. Volgens journalist Floor Milikowski, die dit jaar het succesvolle boek Een land met kleine uithoeken uitbracht, willen veel andere mensen ook wel op een andere plek dan in de stad wonen, maar is daarvoor stimulans van economische ontwikkeling in de regio noodzakelijk.

Landbouw stond in 2020 ook volop in de aandacht en niet alleen dankzij de protesterende boeren of het stikstofdossier. Nadat minister Carola Schouten vorig jaar al had besloten om een omslag naar kringlooplandbouw te gaan stimuleren, presenteerde het College van Rijksadviseurs van de zomer drie pilots waarin wordt geschetst hoe transitie van de landbouw vorm kan krijgen.

Het platteland staat voor veel meer opgaven, zoals energietransitie, klimaatverandering, de slechte staat van de natuur, vergrijzing en de woningbouwopgave. Rijksbouwmeester Floris Alkemade, die zijn aflopende mandaat met een extra jaar verlengd zag worden, pleit in zijn (eveneens succesvolle) boek De toekomst van Nederland voor een integrale aanpak van al deze vraagstukken. De kunst van richting te veranderen, zoals de ondertitel van hetzelfde boek luidt, staat daarbij centraal.