Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Alexander Pols
Copyright: Maarten van Haaff
Minerale steenstrips
29 april 2025, 9:00
Al mijn hele leven als architect zie ik baksteen als het basismateriaal voor gevels. Voor Nederland is dat een logische keuze: we hebben de klei waaruit hij wordt gebakken in overvloed en de traditie om er mooie gevels mee te metselen. Baksteen blijft honderden jaren mooi en, als je niet iets exotisch kiest of de stenen glazuurt, is het nog betaalbaar ook. Maar ondertussen is de drie millimeter dikke, goedkopere en ‘duurzame’ namaakbaksteen – gemaakt van kunsthars en zand – niet meer weg te denken uit de bouwpraktijk. Is dit materiaal te verteren voor baksteenliefhebbers zoals ikzelf? En is de minerale steenstrip wel een ‘eerlijk’ materiaal?
De lichte en dunne minerale strip blijkt handig voor lichte prefab gevels, bijvoorbeeld in hoogbouw, en voor de renovatie en verduurzaming aan de buitenkant van bakstenen (woon)gebouwen. Bij de commissies voor omgevingskwaliteit in de verschillende steden is er een debat gaande over de vraag of de minerale strips uit onze steden geweerd moeten worden of dat ze onder voorwaarden toegestaan worden. Iedere commissie is zijn eigen visie hierop aan het formuleren.
Amsterdam heeft een praktische notitie opgesteld met do’s en don’ts. Den Haag – waar ik zelf in de commissie zit – probeert het materiaal weg te houden uit Rijksbeschermd stadsgezicht en adviseert over de detaillering ervan. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de strips (in verband) de hoek om worden gezet, zodat nergens de platheid van het materiaal zichtbaar wordt.
Minerale strips worden eigenlijk altijd gelijmd op isolatiemateriaal van piepschuim of hardschuim. De gevels zijn dus niet biobased en ademen niet. Het stripje mineraal, eigenlijk een soort gevelstuc, is ook kwetsbaar voor beschadigingen en er zijn voorbeelden waar vogels er net zo lang in pulken tot ze zich kunnen nestelen in de isolatielaag erachter. Niemand weet nog hoe lang het mooi blijft, en hoe krijg je in vredesnaam de strips weer van de isolatie af als een gevel het einde van de levensduur heeft bereikt?
En toch zie ik als baksteenliefhebber ook kansen. Want laten we eerlijk zijn: bakstenen gevels zijn niet meer die massieve, dragende metselwerk muren van weleer. In de bouwpraktijk zijn het halfsteens schermen op stalen metselwerkdragers die voor de isolatie worden gehangen. Om de paar meter is een open voeg nodig omdat het zonder te scheuren moet kunnen bewegen. Met halfsteens metselwerk lukt het ook nauwelijks meer een negge te maken van meer dan 5 centimeter, met de dunnere CO2-besparende bakstenen al helemaal niet. Daar biedt de minerale strip soelaas: die kun je tientallen meters hoog en breed plakken zonder één enkele voeg. En een diepe negge kun je ook weer prima maken met de ‘L-strip’ die de hoek omgaat. De gevel met minerale strips oogt op het eerste gezicht dragend en biedt een meer solide ervaring dan een halfsteens buitenblad van baksteen.
Trouwens, de minerale strip hoeft helemaal geen ‘baksteenstrip’ te zijn, iedere vorm en ieder patroon is mogelijk, en in alle kleuren van de regenboog, het is eigenlijk een soort geveltekening. De veiligheid is ook nog eens tot op grote hoogte te garanderen, wat bijvoorbeeld bij de zwaardere baksteenstrip lastiger is. En de CO2-uitstoot bij productie en montage zijn veel lager dan bij baksteen, omdat minerale strips uit zichzelf drogen en niet de fossiele, energieslurpende oven in moeten zoals bij het keramische origineel.
Praktisch gezien, en uit het oogpunt van CO2-productie, wint de minerale steenstrip het van de ‘echte’ baksteen. Maar je kunt nog wel een architectonische discussie voeren over de vraag of de minerale strip wel een ‘eerlijk’ materiaal is… is het wel ‘waarachtig’? Want het is toch iets nabootsen van wat we kennen, met een materiaal dat er eigenlijk anders uit wil zien. En de tactiliteit, tja, die is toch ook wel echt anders. De minerale strip – ook wel ‘schoenzool’ genoemd – is flinterdun, gaat afgerond de hoek om en kan nooit met diepe voegen worden gemaakt. Vergeleken met een vormbaksteen of de harde klinkers die tot aan het smeltpunt worden verhit – en met een enorme diversiteit aan vormen en kleuren uit de oven komen – is de stripjesgevel wel erg strak en ‘clean’, misschien zelfs saai. Als de verkeerde kleur en textuur wordt gekozen, komt bij mij de associatie op van woonboten en stacaravans die doen alsof ze van baksteen zijn gemaakt.
Toch vind ik de eerlijkheidsdiscussie lastig. Als je terugkijkt in de tijd, dan zie je dat imiteren al duizenden jaren gebeurt. De Romeinen bootsten al natuurstenen gevels na met ‘goedkoop’ metselwerk waarop kalkmortel werd gesmeerd, met schijnvoegen en al om zo grote blokken steen te imiteren. In België wordt deze techniek ‘Simili Pierre’ genoemd, in Nederland zie je het vooral bij gevels van (neo)klassieke gebouwen. De techniek van het simuleren van natuursteen, en bijvoorbeeld ook de marmerimitatie met schilderwerk, is dus van alle tijden. Palladio en Schinkel deden het ook. Het imiteren van een hoogwaardig materiaal wat uit duurzaamheidsoverwegingen (tijdelijk) niet meer gebruikt kan worden of te duur is, heeft ook iets moois en ambachtelijks. Is de minerale steenstrip zo bezien niet juist de redding voor de traditie van het Hollands metselwerk en kunnen we zo in de toekomst toch nog stenige steden blijven bouwen?
Alexander Pols is architect-directeur van
Kollhoff&Pols architecten
. Hij is architectlid in de Welstands- en Monumentencommissie van Den Haag, gastdocent en commissielid voor de beroepservaringsperiode en examencommissie van het Architectenregister.
Trefwoorden
minerale steenstrips
bakstenen
alexander pols
column
baksteenstrips
commissie voor omgevingskwaliteit
welstandscommissie
Best gelezen
1
Hoogste elftallen van Ajax nemen nieuw gebouw op De Toekomst in gebruik
woensdag, 11 november
2
Plan voor wijk met 2.300 woningen op terrein Máxima MC Eindhoven
woensdag, 11 november
3
Rinske Wikkerink verlaat Kraaijvanger en begint eigen bureau
dinsdag, 10 november
4
Lunchevents rond parametrisch ontwerpen en overkoepelende systemen voor AI op Digibouw 2026
woensdag, 11 november
5
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
vrijdag, 13 november
Gerelateerde nieuwsberichten
Column
Is er een alternatief voor altijd dezelfde torenplattegrond?
1 juli 2025
‘Instagrammable’
29 oktober 2024
Column
Een opgeruimd en ‘paperless’ kantoor, werkt dat wel voor architecten?
26 augustus 2025
Durven we in onze stedenbouw nog op de lange termijn te denken?
27 augustus 2024
Column
Moeten we voor nieuwe stedelijke gebieden terug naar een traditionele stedenbouw?
30 september 2025
Architectuur uit de jaren tachtig: behouden of niet?
2 juli 2024
Column
Een goede parkeerhub is een gebouw dat opgaat in het straatbeeld
31 maart
Blijft er ruimte voor stenige gebouwen?
30 april 2024
Column
Zijn tenders in Duitsland beter geregeld dan in Nederland?
12 mei
Waarom zijn we zo gefixeerd op slanke torens?
2 januari 2024
Column
De architect op de reservebank
9 juni
Tako Postma: geen dikke maar waardevolle torens graag!
11 januari 2024
Column
Architect tot de dood erop volgt
29 september
De winkel verbouwen
25 augustus
'New Yorks zoning-model kan ook Nederlandse hoogbouw vooruit helpen'
9 januari 2024
Column
Is er een alternatief voor altijd dezelfde torenplattegrond?
1 juli 2025
‘Instagrammable’
29 oktober 2024
Column
Een opgeruimd en ‘paperless’ kantoor, werkt dat wel voor architecten?
26 augustus 2025
Durven we in onze stedenbouw nog op de lange termijn te denken?
27 augustus 2024
Column
Moeten we voor nieuwe stedelijke gebieden terug naar een traditionele stedenbouw?
30 september 2025
Architectuur uit de jaren tachtig: behouden of niet?
2 juli 2024
Column
Een goede parkeerhub is een gebouw dat opgaat in het straatbeeld
31 maart
Blijft er ruimte voor stenige gebouwen?
30 april 2024
Column
Zijn tenders in Duitsland beter geregeld dan in Nederland?
12 mei
Waarom zijn we zo gefixeerd op slanke torens?
2 januari 2024
Column
De architect op de reservebank
9 juni
Tako Postma: geen dikke maar waardevolle torens graag!
11 januari 2024
Column
Architect tot de dood erop volgt
29 september
De winkel verbouwen
25 augustus
'New Yorks zoning-model kan ook Nederlandse hoogbouw vooruit helpen'
9 januari 2024
Toon alles
Andere nieuwsberichten
Kabinet zet in op slim combineren functies en opgaven in nieuwe Nota Ruimte
Gisteren, 14:54
In de maandag gepresenteerde Nota Ruimte zet het kabinet in op het ‘slim’ combineren van functies bij de verschillende ruimtelijke opgaven. Ook worden er tien extra grootschalige woningbouwlocaties aangewezen.
Design Museum Den Bosch toont architectonische platenhoezen
Gisteren, 12:17
Op zaterdag 28 november start in Design Museum Den Bosch de tentoonstelling Plaat en Hoes. In de expositie zijn meer dan driehonderd platenhoezen te zien, waarop architectuur is ingezet om een wereld rond muziek te creëren.
Rietveldprijs 2026 toegekend aan Wisselspoor Blok 10
Gisteren, 10:26
Wisselspoor Blok 10 in Utrecht, naar van Arons en Gelauff architecten, is onderscheiden met de Rietveldprijs 2026. De Truus Schröderprijs voor goed opdrachtgeverschap ging naar Jebber/SSH voor Baobab.
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
13 november, 3:47
Op de Peperkliplocatie in Schiedam-Oost, waar nu nog een basisschool staat, komt een dubbel blok met onder meer 232 woningen. MoederscheimMoonen Architects en Orange Architects ontwerpen elk een deel van het Peperkwartier.
Versneld afscheid fossiel in eerste versie slottekst klimaattop
Gisteren, 16:07
Ook wordt erin herinnerd aan de eerdere afspraak om ‘een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen’ te maken.
Boskalis-eigenaar HAL mag bouwconcern VolkerWessels overnemen
Gisteren, 15:28
Investeerder HAL mag bouwconcern VolkerWessels inlijven op voorwaarde dat verschillende bedrijfsonderdelen worden afgestoten.
Mathenesse aan de Maas wint de Van der Leeuwprijs 2026
13 november, 2:15
Bij dit initiatief worden bewoners, ondernemers en andere partijen in de Rotterdamse wijk Mathenesse bij elkaar gebracht via huiskamerconcerten, het jaarlijkse Lentefeest, groene initiatieven en bewonersbijeenkomsten.
Tekort aan ruimte dreigt voor Gelderse bedrijven aan het water
13 november, 9:40
Movares stelt dat het beter beschermen en benutten van bestaande terreinen een eerste stap naar verbetering zou kunnen zijn.
Juridisch experts: investeringsverdragen remmen klimaatbeleid
12 november, 1:27
Internationale investeringsverdragen zitten klimaatbeleid in de Europese Unie te vaak dwars, vindt een groep van tientallen juridisch experts.
Komst Gelders Museum vrijwel rond, provincie trekt extra geld uit
12 november, 9:36
Het nieuw op te zetten Gelders Museum in Zutphen lijkt er definitief te komen.
Ga naar het nieuws-archief
Alexander Pols
Architect
3
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur