Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Alexander Pols

Zijn tenders in Duitsland beter geregeld dan in Nederland?

12 mei, 9:00

De deadline voor deze column valt samen met die van een architectenselectie in Berlijn. Toeval of niet, de vraag dringt zich op – zeker gezien de aanhoudende discussie over de tendercultuur in Nederland – is het bij onze oosterburen beter geregeld?

Na een paar verloren tenders hier, leek Duitsland op het oog een verademing. Geen gedoe met het optuigen van consortia van ontwikkelaars, bouwers en adviseurs, zoals bij veel Nederlandse tenders. Geen spreadsheets met bouwkosten, geen dichtgetimmerde businesscase: daar wordt beoordeeld op ontwerpkwaliteit. De opgave waar we aan werkten was uitgeschreven door de Berlijnse dienst voor stedelijke ontwikkeling, samen met een woningcorporatie. Zoals in Duitsland gebruikelijk, zijn de inzendingen anoniem en worden ze beoordeeld door een vakjury, waarbij de ontwerpkwaliteit in die beoordeling voorop staat. De winnaar krijgt een volledige architectenopdracht.

Het gaat om een binnenstedelijke gebiedsontwikkeling die is opgeknipt in percelen: per selectie ontwerpen tien teams meerdere gebouwen, elk met een stedelijke plint. Er ligt bovendien een vastgesteld bestemmingsplan. Goot- en nokhoogtes liggen vast; de platte daken krijgen aan de straatzijde een Berlijns dak met een helling van exact 68 graden. Hier en daar zijn hoogteaccenten of colonnades voorgeschreven om de publieke ruimte kracht bij te zetten. Het is een zeldzaam coherent stedenbouwkundig plan met duidelijke kaders. Ik dacht: fijn, eindelijk weer eens ontwerpen zonder al te veel overleg, zonder Excel en vage puntentellingen met duurzaamheidsambities die elkaar tegenspreken. Gewoon een goed woongebouw maken; aan de slag.

Uiteraard bevat de uitvraag ook uitgangspunten voor duurzaamheid. Op kantoor liep toevallig een middelbare scholier mee voor een ‘snuffelstage’. We lieten haar een schetsmaquette maken van het prijsvraagontwerp. Tussendoor liet ik projecten zien die we ooit wonnen, mede dankzij hoge scores op energieprestatie of een BREEAM-label. Ik legde uit hoe dat werkt, die certificaten. Ze knikte en vatte het kernachtig samen: “Oh, dat zijn dus eigenlijk… stickers voor volwassenen?” Ze heeft een punt. En juist dat maakt deze Duitse tender zo aantrekkelijk: duurzaamheidsambities, efficiënt materiaalgebruik en het beperken van energieverbruik zijn vanzelfsprekend en voorwaardelijk, geen selectiecriterium waarmee je punten scoort. Het gaat – zo lijkt het – om het beste ontwerp. ‘Maakbaar, efficiënt, grootstedelijk, sociaal’, moet het zijn. Verfrissend.

Maar na het zorgvuldig doorploegen van de uitgebreide uitvraag, de deliverables en de selectiecriteria sloeg de twijfel toe. Wat op het eerste gezicht helder leek, bleek bij nadere inspectie minstens zo complex als een gemiddelde Nederlandse tender, zo niet complexer. Cryptische formuleringen, onduidelijke prioriteiten. Waarom wordt deze wijk gereconstrueerd? Wat verwachten ze precies van de tien teams? En waarop wordt straks beoordeeld?

En ja, het overzichtelijke lijstje van de gevraagde tekeningen op schaal 1:100 bleek alsnog vergezeld te gaan van Excel-tabellen die moesten worden ingevuld met materiaalgebruik, oppervlaktes en bouwkosten. En de geveldoorsneden schaal 1:50 moesten een uitgewerkte bouwmethodiek laten zien. Digitale CAD-tekeningen voor controle van maatvoering, afstanden en oppervlaktes. De vergoeding per team is overigens verwaarloosbaar – nauwelijks genoeg om de gevraagde maquettes te bekostigen. Een Duitse collega die alles had doorgespit, vatte het treffend samen: “Het is een escaperoom.”

Misschien is dat wel de echte conclusie. Wie over de grens kijkt, ziet geen eenvoudigere werkelijkheid, maar een andere variant van hetzelfde probleem. In Nederland, Duitsland, België… overal worstelt de bouwpraktijk met dezelfde optelsom: verstikkende regelgeving, woningnood, hoge bouwkosten. Het zijn wiskundige vergelijkingen geworden met te veel onbekenden, die moeten worden opgelost via complexe tenderprocedures, zonder vergoeding voor de honderden uren die architectenbureaus er keer op keer in steken. Een systeem dat structureel leunt op gratis arbeid en schijnprecisie.

De begrijpelijke reflex is om het systeem nationaal te willen verbeteren en binnen de Nederlandse praktijk hier discussie over te voeren. De BNA heeft op zich ook al een goede richtlijn voor ‘Gezonde Architectenselecties‘. Nog meer richtlijnen of regels opstellen, is mijns inziens niet zinvol. Misschien ligt de oplossing juist in het overstijgen van de nationale kaders. In het delen van ervaringen, het organiseren van een internationaal debat, of het formuleren van een paar heldere Europese spelregels voor architectenselecties die tevens deelname over de grens vergemakkelijken.

Een ding is duidelijk: de perfecte tender bestaat niet. De winst van deze selectie in Berlijn is dat we überhaupt mee mochten doen, met een team van kleine Nederlandse bureaus zonder ervaring met dit soort projecten in Duitsland. En dat we uiteindelijk zonder al te veel overleg – en met veel energie en plezier – ons konden concentreren op het architectonisch ontwerp.

Nu nog de maquettes maken. Fingers crossed.

Alexander Pols is architect-directeur van Kollhoff&Pols architecten. Hij is architectlid in de Adviescommissie Omgevingskwaliteit en Cultureel Erfgoed van Den Haag, gastdocent en voorzitter van de examencommissie van het Architectenregister.

Trefwoorden

column aanbestedingscultuur duitsland alexander pols tenders europese aanbestedingen berlijn aanbestedingen nederland

1	Drents Museum organiseert tentoonstelling over ruïnestad Angkor maandag, 15 juni
2	Heijmans en Staatsbosheer willen natuurontwikkeling combineren met woningbouw vrijdag, 12 juni
3	Door Moke ontworpen woontoren in Nijmegen stimuleert ontmoeting tussen bewoners donderdag, 11 juni
4	Jacob van Rijs: 'Nieuw Bergen verenigt twee kanten van de stad' donderdag, 11 juni
5	OMA transformeert scheepswerf in Istanbul tot vestiging luxe winkelketen donderdag, 11 juni

Gerelateerde nieuwsberichten

Column

De architect op de reservebank

9 juni

Column

Een goede parkeerhub is een gebouw dat opgaat in het straatbeeld

31 maart

Column

Moeten we voor nieuwe stedelijke gebieden terug naar een traditionele stedenbouw?

30 september 2025

Column

Een opgeruimd en ‘paperless’ kantoor, werkt dat wel voor architecten?

26 augustus 2025

Column

Is er een alternatief voor altijd dezelfde torenplattegrond?

1 juli 2025

Column

Minerale steenstrips

29 april 2025

‘Instagrammable’

29 oktober 2024

Durven we in onze stedenbouw nog op de lange termijn te denken?

27 augustus 2024

Architectuur uit de jaren tachtig: behouden of niet?

2 juli 2024

Blijft er ruimte voor stenige gebouwen?

30 april 2024

Waarom zijn we zo gefixeerd op slanke torens?

2 januari 2024

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Rotterdam wil bijna 500 nieuwe woningen in Zevenkamp

3 uur geleden

De gemeenteraad van Rotterdam heeft het projectambitiedocument voor de Aarhof en Imkerstraat in de wijk Zevenkamp vastgesteld. De plannen moeten zorgen voor een toekomstbestendige wijk met passende woningen en voorzieningen.

De Zwarte Hond ontwerpt woontoren met drie herkenbare niveaus in de Binckhorst

4 uur geleden

De nieuwe woontoren Skymark moet een volgend hoogteaccent in de skyline van Den Haag gaan worden.

Jury! integreert Converse Architects binnen organisatie

Vandaag, 09:45

Tegelijkertijd treedt Maarten Schaap toe als partner en operationeel directeur van het Rotterdamse bureau. Machiel Hopman, die met Converse Architects mee verhuist naar Jury!, is benoemd tot ‘head of design and innovation’.

Rotterdam evalueert ontwerperspool samen met ontwerpers

Gisteren, 15:29

Komend najaar bestaat de Ontwerperspool Vastgoed van de gemeente Rotterdam twee jaar. Woensdag gaat de gemeente de pool samen met ontwerpers evalueren en bekijken of deze ook voor andere opgaven dan maatschappelijk vastgoed kan worden ingezet.

Juryprijs De Vernufteling 2026 voor waterzuinig wonen

4 uur geleden

De prijs voor het innovatiefste ingenieursproject, De Vernufteling 2026, is door de jury toegekend aan Aveco de Bondt voor een project waar duurzaam watergebruik in een woonwijk centraal staat.

Roos Bendien directielid en projectarchitect bij JAM*

Gisteren, 16:22

Samen met Jeroen Mensink gaat zij richting geven aan de verdere ontwikkeling van het Amsterdamse bureau.

NSI stopt definitief met bouw houten kantoorgebouw Zuidas

Gisteren, 10:12

Het plan voor een houten kantoorgebouw werd begin 2023 al voorlopig stopgezet vanwege onder meer oplopende bouwkosten.

Ridderkerk mag voorlopig eigen verdeling huurhuizen opzetten

12 juni, 2:38

De provincie Zuid-Holland wil Ridderkerk dwingen om zulke huizen ook te blijven aanbieden aan woningzoekenden uit elf andere gemeenten.

AFFR laat opruimrobotje Wall-E terugkeren op het witte doek

12 juni, 10:07

Centraal in het verhaal van deze Pixar-klassieker uit 2008 staat de vraag hoe we met ons afval omgaan.

Kadaster: Woningkopers verhuizen verder dan tien jaar geleden

11 juni, 2:30

Woningkopers verhuizen gemiddels verder weg dan tien jaar geleden. Meer dan de helft van de woningkopers koopt nog wel een woning in de eigen gemeente.

Ga naar het nieuws-archief