Alexander Pols

De architect op de reservebank

9 juni, 9:00

Het is al jaren een terugkerend onderwerp op architectenborrels: na het definitief ontwerp of de vergunningverlening worden we vriendelijk bedankt voor de bewezen diensten. Daarna verliezen we grip op de uitwerking, de uitvoering en uiteindelijk ook op het eindresultaat. Als ik terugkijk op de afgelopen vijfentwintig jaar, dan zie ik zowel ons honorarium als onze invloed op het bouwproces langzaam afnemen. Zelden komt dat de kwaliteit ten goede. De vraag is: hoe keren we het tij?

Ons bureau wist zich tot nu toe redelijk staande te houden. We blijven meestal betrokken bij de uitwerking en uitvoering van projecten. Maar bij een project met ongeveer honderd huurwoningen gaat het nu mis.

Acht jaar geleden namen we samen met een ontwikkelaar het initiatief om aan een tender mee te doen. We wonnen met een efficiënt schetsontwerp en een scherp grondbod, waarna we een vrijwel volledige architectenopdracht overeenkwamen.

Na jaren vertraging door bezwaarprocedures rond de omgevingsvergunning dachten we eindelijk weer aan de slag te mogen met het technisch ontwerp en uitvoeringsgereed ontwerp. Maar de opdrachtgever kijkt inmiddels anders naar onze rol. In voetbaltermen: ineens blijken we niet meer in de basis te staan.

Ontwikkelaar en aannemer zitten hier in één consortium. Het lange voortraject heeft veel geld gekost en het project is – vermoedelijk zonder winst – door de ontwikkelaar verkocht aan een belegger. Als architect worden we helaas niet betrokken bij de businesscase. Duidelijk is wel dat de winst nu tijdens de uitvoering moet worden gemaakt.

Vanuit het perspectief van de bouwer is de architect vaak geen oplossing, maar een risico. Een architect stelt vragen, controleert de uitvoering, vraagt aandacht voor detaillering en verzet zich soms tegen goedkope oplossingen die afbreuk doen aan het ontwerp. Dat kost tijd. En soms geld.

De gekozen oplossing in dit project is veelzeggend: al het tekenwerk is zonder overleg bij ons weggehaald. Officieel omdat de belegger een BIM-model in Revit eist. Wij werken ook volledig in 3D, maar met Archicad. Technisch is dat prima oplosbaar, maar waarschijnlijk gaf de aannemer simpelweg de voorkeur aan een lokaal tekenbureau dat zonder veel vragen uitvoert wat gevraagd wordt. Ons bureau mag later meekijken en opmerkingen maken, maar tijd voor overleg of aanpassingen is er nauwelijks. Samenwerken is niet gewenst, we zijn uit het team gezet.

In projecten waar we wél betrokken blijven, zie ik gelukkig een ander patroon: door toegevoegde waarde te leveren, verdien je vanzelf je positie in het proces. Persoonlijk geniet ik van uitdagingen op de bouw. Als uitvoerders of onderaannemers vastlopen op een complex of kostbaar detail, kies ik de vlucht naar voren en zoek ik mee naar oplossingen. Dat betekent soms compromissen sluiten en afscheid nemen van je favoriete materiaal of detail. Kill your darlings. Projecten worden daar meestal ook nog beter van. Bovendien krijg je als architect de kans om details die te complex of onvoldoende doordacht zijn alsnog te verbeteren.

Daar ligt volgens mij de sleutel: niet in het bewaken van iedere millimeter van het oorspronkelijke ontwerp, maar in het vermogen om samen met de makers tot een goed gebouw te komen. Mijn ervaring is dat uitvoerders in de bouwkeet architecten juist waarderen zodra ze merken dat je niet alleen problemen aanwijst, maar ook oplossingen aandraagt. Dan ontstaat wederzijds respect en wordt de architect geen hindermacht, maar een partner die helpt om tot een resultaat te komen waar iedereen trots op is.

Het hoeft ook geen probleem te zijn als BIM-modellen of uitvoeringstekeningen door gespecialiseerde bureaus worden uitgewerkt, mits de architect onderdeel blijft van het proces. Als cruciale details worden bewaakt en er actief wordt meegedacht, blijft de ontwerpkwaliteit overeind. Een supervisor of kwaliteitsteam kan daarbij trouwens ook helpen.

Terug naar ons project. Het BIM-model zal ongetwijfeld netjes worden uitgewerkt en als het gebouw er straks staat, zal ik het ontwerp nog wel herkennen. We staan wel voor een dilemma: beginnen we een moeizaam traject over contracten en auteursrechten, of accepteren we de handreiking van de ontwikkelaar om aan de rand van het speelveld op uurbasis nog wat te mogen roepen?

Voorlopig kies ik voor het laatste. We nemen plaats op de reservebank, in de hoop dat er tijdens de wedstrijd alsnog wordt gewisseld. Maar één ding heb ik de afgelopen twintig jaar geleerd: gebouwen worden niet beter door de architect vroegtijdig naar de kleedkamer te sturen. Ontwerpen en bouwen is een teamsport. En de beste wedstrijden speel je nog altijd met alle spelers op het veld.

Alexander Pols is architect-directeur van Kollhoff&Pols architecten. Hij is architectlid in de Adviescommissie Omgevingskwaliteit en Cultureel Erfgoed van Den Haag, gastdocent en voorzitter van de examencommissie van het Architectenregister.

Trefwoorden

uitwerking uitvoering bim alexander pols uitvoeringsgereed ontwerp uo column to technisch ontwerp

1	Architect tot de dood erop volgt dinsdag, 29 september
2	Nominaties Interieur van het Jaar 2026 bekend woensdag, 30 september
3	Vijf nominaties Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2026 woensdag, 30 september
4	Gelders gemaal uitgebreid en deels herbestemd door Open Kaart donderdag, 1 oktober
5	Havermans architecten aan de slag met ontwikkeling De Faam in Breda woensdag, 30 september

Gerelateerde nieuwsberichten

De winkel verbouwen

25 augustus

Column

Zijn tenders in Duitsland beter geregeld dan in Nederland?

12 mei

Column

Architect tot de dood erop volgt

29 september

Column

Een goede parkeerhub is een gebouw dat opgaat in het straatbeeld

31 maart

Dialoog tijdens SFA-congres: moet er een verplichte normering voor titelbescherming komen?

1 september

Column

Moeten we voor nieuwe stedelijke gebieden terug naar een traditionele stedenbouw?

30 september 2025

Column

Een opgeruimd en ‘paperless’ kantoor, werkt dat wel voor architecten?

26 augustus 2025

Column

Is er een alternatief voor altijd dezelfde torenplattegrond?

1 juli 2025

Column

Minerale steenstrips

29 april 2025

‘Instagrammable’

29 oktober 2024

Durven we in onze stedenbouw nog op de lange termijn te denken?

27 augustus 2024

Architectuur uit de jaren tachtig: behouden of niet?

2 juli 2024

Blijft er ruimte voor stenige gebouwen?

30 april 2024

Waarom zijn we zo gefixeerd op slanke torens?

2 januari 2024

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026

Gisteren, 14:13

Het project naar ontwerp van Korth Tielens Architecten en LAOS landscape urbanism ontving de eerste prijs van de vakjury en het publiek.

Plan Welzijnsoord Veenkoloniën landelijke winnaar Eo Wijersprijsvraag

Gisteren, 09:03

Het plan is gemaakt door Tim Kort, Berno Strootman, Karel van Dompseler, Danique Rietman (Strootman landschapsarchitecten) en Wouter van Eck (Stichting Voedselbosbouw Nederland).

Mei architects and planners – genomineerd voor prijs Architect van het Jaar 2026

Gisteren, 09:00

Een bureau dat er momenteel voor strijdt om bouwen met hout mainstream te maken, waarbij het met SAWA bewijst dat in houten woningbouw betaalbaar gewoond kan worden, sterker nog dat zo’n gebouw nog natuurinclusief kan zijn ook!

Forum Magazine wijdt nummer aan architectuur en de koolstofdioxide-crisis

2 oktober, 2:40

De uitgave is de tweede in een reeks waarbij per nummer een actuele crisis centraal staat.

Opnieuw minder nieuwbouwwoningen verkocht dan jaar eerder

Gisteren, 15:17

Het is het vierde kwartaal op rij dat minder nieuwbouwwoningen zijn verkocht.

Katwijk stemt in met komst miljardenfabriek Amerikaanse farmaceut

Gisteren, 10:01

Het Amerikaanse bedrijf Eli Lilly kan voor drie miljard dollar een medicijnfabriek gaan bouwen in Katwijk.

Vol stroomnet zet ook bijna voltooide woningbouwprojecten klem

2 oktober, 3:35

Zelfs nieuwbouwwoningen die te koop staan en woningen die al zijn verkocht, kunnen vaak niet op tijd op het stroomnet worden aangesloten, waarschuwt brancheorganisatie WoningBouwersNL.