Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Alexander Pols

Zijn tenders in Duitsland beter geregeld dan in Nederland?

12 mei, 9:00

De deadline voor deze column valt samen met die van een architectenselectie in Berlijn. Toeval of niet, de vraag dringt zich op – zeker gezien de aanhoudende discussie over de tendercultuur in Nederland – is het bij onze oosterburen beter geregeld?

Na een paar verloren tenders hier, leek Duitsland op het oog een verademing. Geen gedoe met het optuigen van consortia van ontwikkelaars, bouwers en adviseurs, zoals bij veel Nederlandse tenders. Geen spreadsheets met bouwkosten, geen dichtgetimmerde businesscase: daar wordt beoordeeld op ontwerpkwaliteit. De opgave waar we aan werkten was uitgeschreven door de Berlijnse dienst voor stedelijke ontwikkeling, samen met een woningcorporatie. Zoals in Duitsland gebruikelijk, zijn de inzendingen anoniem en worden ze beoordeeld door een vakjury, waarbij de ontwerpkwaliteit in die beoordeling voorop staat. De winnaar krijgt een volledige architectenopdracht.

Het gaat om een binnenstedelijke gebiedsontwikkeling die is opgeknipt in percelen: per selectie ontwerpen tien teams meerdere gebouwen, elk met een stedelijke plint. Er ligt bovendien een vastgesteld bestemmingsplan. Goot- en nokhoogtes liggen vast; de platte daken krijgen aan de straatzijde een Berlijns dak met een helling van exact 68 graden. Hier en daar zijn hoogteaccenten of colonnades voorgeschreven om de publieke ruimte kracht bij te zetten. Het is een zeldzaam coherent stedenbouwkundig plan met duidelijke kaders. Ik dacht: fijn, eindelijk weer eens ontwerpen zonder al te veel overleg, zonder Excel en vage puntentellingen met duurzaamheidsambities die elkaar tegenspreken. Gewoon een goed woongebouw maken; aan de slag.

Uiteraard bevat de uitvraag ook uitgangspunten voor duurzaamheid. Op kantoor liep toevallig een middelbare scholier mee voor een ‘snuffelstage’. We lieten haar een schetsmaquette maken van het prijsvraagontwerp. Tussendoor liet ik projecten zien die we ooit wonnen, mede dankzij hoge scores op energieprestatie of een BREEAM-label. Ik legde uit hoe dat werkt, die certificaten. Ze knikte en vatte het kernachtig samen: “Oh, dat zijn dus eigenlijk… stickers voor volwassenen?” Ze heeft een punt. En juist dat maakt deze Duitse tender zo aantrekkelijk: duurzaamheidsambities, efficiënt materiaalgebruik en het beperken van energieverbruik zijn vanzelfsprekend en voorwaardelijk, geen selectiecriterium waarmee je punten scoort. Het gaat – zo lijkt het – om het beste ontwerp. ‘Maakbaar, efficiënt, grootstedelijk, sociaal’, moet het zijn. Verfrissend.

Maar na het zorgvuldig doorploegen van de uitgebreide uitvraag, de deliverables en de selectiecriteria sloeg de twijfel toe. Wat op het eerste gezicht helder leek, bleek bij nadere inspectie minstens zo complex als een gemiddelde Nederlandse tender, zo niet complexer. Cryptische formuleringen, onduidelijke prioriteiten. Waarom wordt deze wijk gereconstrueerd? Wat verwachten ze precies van de tien teams? En waarop wordt straks beoordeeld?

En ja, het overzichtelijke lijstje van de gevraagde tekeningen op schaal 1:100 bleek alsnog vergezeld te gaan van Excel-tabellen die moesten worden ingevuld met materiaalgebruik, oppervlaktes en bouwkosten. En de geveldoorsneden schaal 1:50 moesten een uitgewerkte bouwmethodiek laten zien. Digitale CAD-tekeningen voor controle van maatvoering, afstanden en oppervlaktes. De vergoeding per team is overigens verwaarloosbaar – nauwelijks genoeg om de gevraagde maquettes te bekostigen. Een Duitse collega die alles had doorgespit, vatte het treffend samen: “Het is een escaperoom.”

Misschien is dat wel de echte conclusie. Wie over de grens kijkt, ziet geen eenvoudigere werkelijkheid, maar een andere variant van hetzelfde probleem. In Nederland, Duitsland, België… overal worstelt de bouwpraktijk met dezelfde optelsom: verstikkende regelgeving, woningnood, hoge bouwkosten. Het zijn wiskundige vergelijkingen geworden met te veel onbekenden, die moeten worden opgelost via complexe tenderprocedures, zonder vergoeding voor de honderden uren die architectenbureaus er keer op keer in steken. Een systeem dat structureel leunt op gratis arbeid en schijnprecisie.

De begrijpelijke reflex is om het systeem nationaal te willen verbeteren en binnen de Nederlandse praktijk hier discussie over te voeren. De BNA heeft op zich ook al een goede richtlijn voor ‘Gezonde Architectenselecties‘. Nog meer richtlijnen of regels opstellen, is mijns inziens niet zinvol. Misschien ligt de oplossing juist in het overstijgen van de nationale kaders. In het delen van ervaringen, het organiseren van een internationaal debat, of het formuleren van een paar heldere Europese spelregels voor architectenselecties die tevens deelname over de grens vergemakkelijken.

Een ding is duidelijk: de perfecte tender bestaat niet. De winst van deze selectie in Berlijn is dat we überhaupt mee mochten doen, met een team van kleine Nederlandse bureaus zonder ervaring met dit soort projecten in Duitsland. En dat we uiteindelijk zonder al te veel overleg – en met veel energie en plezier – ons konden concentreren op het architectonisch ontwerp.

Nu nog de maquettes maken. Fingers crossed.

Alexander Pols is architect-directeur van Kollhoff&Pols architecten. Hij is architectlid in de Adviescommissie Omgevingskwaliteit en Cultureel Erfgoed van Den Haag, gastdocent en voorzitter van de examencommissie van het Architectenregister.

Trefwoorden

column aanbestedingscultuur duitsland alexander pols tenders europese aanbestedingen berlijn aanbestedingen nederland

1	AM en Amvest zoeken architecten voor herontwikkeling Draka-terrein dinsdag, 19 mei
2	Woningbouwproject KAAP langs het IJ in Amsterdam voltooid dinsdag, 19 mei
3	Renovatie station Leeuwarden door Movares afgerond woensdag, 20 mei
4	Dam & Partners ontwerpt multifunctioneel gebouw in Schinkelhaven dinsdag, 19 mei
5	Utrechtse flats gerenoveerd volgens 'chassis-carrosseriemethode' donderdag, 21 mei

Gerelateerde nieuwsberichten

Column

Een goede parkeerhub is een gebouw dat opgaat in het straatbeeld

31 maart

Column

Moeten we voor nieuwe stedelijke gebieden terug naar een traditionele stedenbouw?

30 september 2025

Column

Een opgeruimd en ‘paperless’ kantoor, werkt dat wel voor architecten?

26 augustus 2025

Column

Is er een alternatief voor altijd dezelfde torenplattegrond?

1 juli 2025

Column

Minerale steenstrips

29 april 2025

‘Instagrammable’

29 oktober 2024

Durven we in onze stedenbouw nog op de lange termijn te denken?

27 augustus 2024

Architectuur uit de jaren tachtig: behouden of niet?

2 juli 2024

Blijft er ruimte voor stenige gebouwen?

30 april 2024

Waarom zijn we zo gefixeerd op slanke torens?

2 januari 2024

Toon alles

Andere nieuwsberichten

SOME architects presenteert resultaten van onderzoek naar woonwensen 55-plussers

Gisteren, 16:09

Publicatie ‘Woontitanen’ biedt inspiratie en handvatten om kloof tussen vraag en aanbod in woningaanbod voor 55-plussers te dichten.

In beeld: inschuiven dakdeel van 2,4 miljoen kilo over Vivaldipassage

Gisteren, 14:43

Bij station Amsterdam Zuid vond afgelopen week een bijzondere inschuifoperatie plaats. Ten oosten van het station werd een nieuw dakdeel met een gewicht van 2,4 miljoen kilo over de toekomstige Vivalipassage geschoven.

Brug van hergebruikte materialen over Papaverkanaal in Buiksloterham

Gisteren, 13:15

Knipscheer Infra en Rademacher / De Vries Architecten hebben de aanbesteding gewonnen voor een brug van hergebruikte materialen in de Amsterdamse wijk Buiksloterham.

OZ transformeert kantoorgebouw achter voormalig hoofdkantoor Shell tot Ypsilon Park

Gisteren, 10:41

OZ transformeert een kantoorgebouw uit de jaren zeventig aan de Wassenaarseweg in Den Haag tot een woongebouw. Ypsilon Park bestaat uit 79 appartementen en penthouses, die in grootte variëren van 75 tot 280 vierkante meter.

Amsterdam wil woningbezitters weren uit sociale huurwoning

Gisteren, 12:23

Het stadsbestuur wil daarmee duidelijk maken dat het onwenselijk is dat huizenbezitters sociale huurwoningen bezet houden.

Mogelijk minder ruimte nodig voor uitbreidingsplannen Moerdijk

Gisteren, 09:47

Het dorp Moerdijk zou in dat geval kunnen blijven bestaan, aldus de gemeente.

Museum Rotterdam ontvangt sleutels van Citykerk Het Steiger

21 mei, 3:01

Citykerk Het Steiger, een wederopbouwmonument in de Rotterdamse binnenstad, ondergaat in de komende jaren een transformatie naar onderkomen voor Museum Rotterdam, alsook naar woon- en kantoorruimte.