Bedaux de Brouwer transformeert voormalig klooster tot landschappelijk afscheidshof

In het landelijk gebied van Rijsbergen, tussen Breda en Roosendaal, wordt een voormalig klooster naar ontwerp van Bedaux de Brouwer Architecten getransformeerd tot een plek waar temidden van het landschap afscheid genomen kan worden van overledenen. Met een cementsluier verbindt het bureau de bestaande bebouwing met nieuwe tuinmuren en volumes daartussen.

Het klooster waar het hier om gaat is in 1942 met beperkte middelen gerealiseerd in opdracht van de zusters Dominicanessen van Bethanië en bestaat uit een aantal vrijstaande gebouwen.

Het ruime perceel waarop het klooster staat, ligt tussen de natuurgebieden Vloeiweide en Pannenhoef in en biedt wat Bedaux de Brouwer betreft een unieke kans om een afscheidslocatie te realiseren waar het natuurlijke landschap troost en berusting zou kunnen bieden voor nabestaanden. Volgens het bureau is er een groeiende behoefte aan persoonlijke, betekenisvolle uitvaartrituelen waarin de overledene ‘teruggegeven kan worden aan de natuur.’

In het ontwerp van de transformatie en uitbreiding van het klooster heeft projectarchitect Joyce Verstijnen erop ingezet om iedere ingreep de beleving van de natuur te laten ondersteunen. “De architectuur is doelbewust ingetogen en verstild gehouden”, legt ze uit. “Daardoor zullen nabestaanden de architectuur zelf, denk ik, niet zozeer ervaren, maar gaat de aandacht uit naar de weelderigheid van de natuur.”

De bestaande kloostergebouwen omsluiten een hof waarvan de entree gemarkeerd wordt door twee gedenkkapellen. Aan dit afscheidshof komen twee nieuwe, ceremoniële ruimtes: de Kleine Aula die zicht biedt op een intieme binnentuin en de Grote Aula met een weids uitzicht over heide, vennen en bomen. Verderop komt het Laatste Afscheid, waar overledenen gecremeerd of geresomeerd (watercrematie) kunnen worden.

In het landschap biedt een uitstrooivlonder straks ruimte om as uit te strooien boven het ven. Tussen de bomen komt er ruimte om as te begraven of een beschutte buitenceremonie te houden. Daarnaast wordt het vanaf die plek mogelijk om een wandeling te maken naar de omliggende natuurgebieden. De afscheidslocatie gaat Luwendal heten.

“Het ontwerp is een wereld van tuinmuren waar het landschap als een glooiend tapijt tussendoor beweegt”, vertelt Joyce. “De gebouwen staan los in het landschap, óp de route die de overledene en nabestaanden afleggen door de natuur. Landschap, architectuur en interieur zijn hier in samenhang vormgegeven.”

“De bestaande gebouwen worden geabstraheerd tot een nieuwe, plastische massa van baksteen door nieuwe kozijnen met een diepe negge aan te brengen, gevelopeningen te vergroten en de donker gemetselde gevels te voorzien van een cementsluier.”

“De nieuwbouw ligt verdiept in de grond en kenmerkt zich door lichtvoetige glasvlakken en gemetselde tuinmuren met eenzelfde cementsluier die het zicht naar buiten begeleiden. De tuinmuren worden als middel ingezet om een geleidelijke overgang te creëren tussen het gebouwde en het natuurlijke; tussen binnen en buiten.”

“Iedere ruimte krijgt een eigen, verbijzonderde atmosfeer waar op verschillende wijze het uitzicht wordt gekaderd en het daglicht binnenvalt. Bestaande bouw en nieuwbouw vormen een nieuwe harmonie en zijn met ambachtelijke materialen, gevelgroen en daktuinen een verlengstuk van de buitenruimte.”

“Afscheidshof Luwendal wordt veel meer dan een laatste afscheid”, denkt Joyce. “Het wordt een landschap voor herinnering, waar nabestaanden naar terug kunnen keren om hun dierbaren blijvend te herinneren.”