Floor Milikowski
Copyright: Fjodor Buis
Copyright: AtlasContact
Floor Milikowski
Copyright: Fjodor Buis
Copyright: AtlasContact

Floor Milikowski: stimuleer innovatie in de regio

25 augustus 2020, 9:04
Hoewel we in een buitengewoon welvarend land leven, groeit de kloof tussen de verschillende regio’s in Nederland. Waar kapitaal en hoogopgeleiden zich met name in de Randstad concentreren, kampen andere gebieden met krimp en verpaupering. Journalist Floor Milikowski schreef er het boek Een klein land met verre uithoeken over. “Er valt veel meer uit Nederland te halen dan nu het geval is”, zegt ze in een gesprek met Architectenweb.

“Don’t back the losers, but pick the winners”, waren de gevleugelde woorden waarmee Shell-topman Gerrit Wagner begin jaren tachtig het kabinet adviseerde om een einde te maken aan het zogeheten spreidingsbeleid. In de decennia na de Tweede Wereldoorlog verspreidde de overheid ministeries en rijksdiensten als het CBS het hele land en wees ze regio’s aan waar sectoren als de industrie moesten worden geconcentreerd. Op die manier werd de welvaart eerlijk over het land verdeeld, zo luidde het idee.

Rond 1980, toen Nederland zich in een diepe economische crisis bevond, leek dit beleid uitgewerkt. Het spreiden van rijksdiensten en mensen bleek duur en inefficiënt, terwijl in sectoren die in regio’s waren geconcentreerd veel banen verloren gingen. Daarnaast veranderden de politieke opvattingen over bijvoorbeeld de rol van de overheid. Den Haag zette in op het versterken van de ‘mainports’ en kansrijke gebieden en sectoren, om de internationale concurrentie aan te kunnen gaan en daardoor de welvaart in het hele land te stimuleren. Andere regio’s dienden vooral hun eigen kracht te vinden en onderling te concurreren om hun positie te versterken. 

Milikowksi erkent dat dit beleid Nederland de afgelopen veertig jaar veel succes heeft gebracht. “Het gaat goed met onze economie en we staan hoog op de internationale ranglijsten. Tegelijkertijd zie je dat de verschillen tussen de regio’s groter zijn geworden dan destijds werd verwacht. En ik vind het best schrijnend om te merken hoe weinig bewustzijn van de ernst hiervan er is bij de mensen die erover gaan. Men zegt: het is toch lang niet zo erg als in Amerika? Dat mag wel zo zijn, maar dat wil niet zeggen dat het niet beter kan.”

Emmen
In haar nieuwe boek beschrijft Milikowski deze verschillen aan de hand van de situatie in succesvolle en minder florerende plekken, steden en regio’s. Ze begint haar verhaal in Emmen, dat na de oorlog groeide dankzij industrialisatie en het vestigen van onder meer de Topografische Dienst in de Drentse plaats. Het Noorder Dierenpark was een belangrijke toeristische trekpleister. De laatste jaren ziet de Vlinderstad zich geconfronteerd met de gevolgen van krimp. “Het interessante aan Emmen is dat de prognoses rond de eeuwwisseling nog positief waren”, zegt Milikowski. “Men wist al dat krimp eraan zat te komen in het noorden van het land, maar voor Emmen werd juist groei van de bevolking en de werkgelegenheid verwacht. Toen krimp enkele jaren later toch de kop opstak, voelde je aan alles dat de bestuurders ermee worstelden. Ze wisten niet goed wat ze ermee aan moesten.”

In plaats van de krimp te accepteren en Emmen daarop in te richten, probeerde de gemeente het tij te keren. Er werd honderden miljoenen geïnvesteerd in een nieuw dierenpark, theater en stadsplein, ingegeven door de destijds heersende gedachte dat aantrekkelijke voorzieningen inwoners en banen naar een stad lokt. Richard Florida was de goeroe, het Bilbao-effect de droom. Helaas pakte het voor Emmen anders uit. Vooral de investering in Wildlands bleek rampzalig; het dierenpark sloeg niet aan bij het publiek en vorig jaar moest de gemeente de attractie redden van een faillissement. De tachtig miljoen euro waarvoor Emmen garant stond gaat weer ten koste van andere zaken, terwijl de plaats toch al wordt geplaagd door problemen als verpaupering en leegstand.

“Het is symbolisch voor de tragiek van veel gemeenten”, meent Milikowski. “Op zich was een mooi en begrijpelijk idee om te investeren in Wildlands. Emmen zocht iets wat past bij zijn identiteit en kwam daarbij uit bij het dierenpark. Ik geloof ook best dat het park van waarde kan zijn voor het recreatieve karakter van de provincie Drenthe, alleen was honderden miljoenen erin pompen onverantwoord.”

Eindhoven
Eindhoven, een stad die vorige eeuw eveneens dankzij de industrie groot is geworden, heeft wél een succesvolle omslag weten te maken. Lag de boel daar in de jaren negentig na het vertrek van Philips en het faillissement van DAF nog behoorlijk op zijn gat, inmiddels floreert de Lichtstad weer als tijdens de beste dagen van de bedrijven die Eindhoven groot hebben gemaakt. Met de booming hightech- en designindustrie als grote aanjagers kreeg de stad een nieuwe impuls en groeide uit tot het hart van de Brainport-regio, die in 2016 na Schiphol en de Rotterdamse haven werd aangewezen als mainport. De tot stadswijken getransformeerde Philips-terreinen op Strijp en opgeknapt erfgoed van de voormalige gloeilampenfabrikant in het centrum gelden als voorname getuigen van de nieuwe voorspoed.

Toch bijzonder dat het in Eindhoven goed ging, terwijl Emmen in de problemen raakte. Milikowski ziet een aantal oorzaken voor dit verschil. “Eindhoven is natuurlijk gevormd door Philips en DAF, terwijl de industrialisatie van Emmen vrij kunstmatig was. De structuur en netwerken van beide bedrijven waren er nog wel toen ze verdwenen uit de stad. Daarnaast had Eindhoven in de persoon van Rein Welschen een burgemeester met een duidelijke en goede visie. Hij heeft de basis gelegd voor de ‘triple helix’, de samenwerking van overheid, bedrijven en onderwijs waaraan de stad zijn huidige succes in hoge mate te danken heeft. Bovendien is Eindhoven veel gunstiger gelegen dan Emmen, langs de A2 en vlakbij de belangrijke economische gebieden in Duitsland en België.”

Keerzijde
Toch heeft ook succes zijn keerzijde, zo bewijst bijvoorbeeld de situatie in Amsterdam. De stad kampt met een oververhitte woningmarkt en de gevolgen van massatoerisme. Milikowski wijdde in 2018 het boek Van wie is de stad? aan de problematiek in de Nederlandse hoofdstad. Nu lijkt de coronacrisis al een voorzichtige kentering teweeg te brengen op in elk geval de woningmarkt, Amsterdam verloor de afgelopen maanden bijvoorbeeld vierduizend inwoners. Toch denkt de journalist dat er meer dient te gebeuren om echt iets te veranderen – en daarbij mag zeker verder worden gekeken dan Amsterdam of zelfs de Randstad.

“Ik begin me een beetje te storen aan de geluiden van denkers en beleidsmakers in deze omgeving dat we moeten inzetten op nog meer verstedelijking en agglomeratiekracht. We zijn in de Randstad gewoon met te veel mensen op een kluitje beland en dat heeft ernstige gevolgen voor complete generaties. Jongeren kunnen geen woning meer vinden, of een veel te kleine, wat ook weer een hoop stress met zich meebrengt. Ze maken zich zorgen of ze nog wel samen kunnen gaan wonen en kinderen krijgen, of zelfs hoe ze er überhaupt iets van moeten maken.”

“Van veel mensen in Amsterdam hoor ik dat ze best ergens anders zouden willen wonen, maar dat ze dit niet doen omdat al het werk hier is geconcentreerd. En dat terwijl de regio’s volop mogelijkheden voor economische ontwikkeling bieden. Het volgende kabinet moet daarom inzetten op de kracht van de regio. Ik wil heus niet terug naar het oude spreidingsbeleid, zoals me in reactie op het boek al voor de voeten is geworpen, maar de overheid kan wel beter kijken naar wat er groeit en bloeit in de regio. Geef daar bijvoorbeeld een impuls aan innovatiesubsidies. Er is veel innovatie buiten de steden, zoals Rijksbouwmeester Floris Alkemade en Rem Koolhaas ook al hebben geconstateerd.”

Thuiswerken
Verder denkt Milikowski dat maatregelen als betere (ov-)verbindingen eraan kunnen bijdragen dat de (Rand)stad en regio elkaar versterken, in plaats van kapot concurreren. “En denk aan het thuiswerken, zelfs in de meest conservatieve sectoren zien ze daar nu de voordelen van in. Mensen kunnen verder van hun werk gaan wonen, waardoor er in de stad meer ruimte ontstaat voor nieuwe generaties en dynamiek en in de regio meer draagvlak voor nieuwe voorzieningen. Op die manier valt er veel meer uit Nederland te halen dan nu het geval is.”

‘Een klein land met verre uithoeken’ (uitgeverij AtlasContact) is verkrijgbaar voor 21.99 euro

Andere nieuwsberichten

Transformatie van Defensie-Eiland in Woerden afgerond

Gisteren, 14:24

Woningbouwcomplex Ilot Queyries van MVRDV in Bordeaux klaar

Gisteren, 09:23

Van der Valk-hotel Amsterdam verkozen tot BNA Beste Gebouw van het Jaar

16 september, 8:25

Ontwerpstudio Rive Roshan opent de deuren tijdens Glue Amsterdam

16 september, 4:15

Werkgevers: snel maatregelen voor versterken elektriciteitsnet

Gisteren, 14:45

Utrecht wil geen verbreding maar een snelheidsverlaging op A27 bij Amelisweerd

Gisteren, 14:29

Video: afscheid Floris Alkemade als Rijksbouwmeester

Gisteren, 10:09

Kabinet steekt nog eens 1 miljard in versnelling woningbouw

16 september, 11:04

Klimaatrapport: wereld niet groener na coronalockdowns

16 september, 10:22

Amsterdam kan druk op stroomnet niet meer zelf oplossen

16 september, 9:19
Ronnie WeessiesRedacteur
KUBUS BV
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen by ODS
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
VELUX Commercial
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco International KG
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan