In discussies op een feestje zullen de meesten van ons het belang van de klimaattransitie goed kunnen verdedigen. Lastiger wordt het wanneer er vragen zijn over de kosten van deze transitie. Maatregelen om onze steden regenwaterbestendiger te maken en hittestress te beperken zijn meestal kostbaar. Wie moet dat betalen? En wat krijgen we er precies voor terug?

Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving wordt er in Nederland te weinig in klimaatadaptatie geïnvesteerd, waardoor de kosten op termijn hoog zullen zijn: economische schade door onwerkbare?dagen, schade aan de volksgezondheid door vroegtijdige sterfte, infrastructurele schade door verzakkingen. Om deze schade straks in te perken moeten we juist nú investeren.

Economie, volksgezondheid en infrastructuur, dat zijn natuurlijk zaken van het algemeen belang. Daarom is het logisch dat de overheid investeert in bijvoorbeeld het ophogen van de dijken, regenwaterbestendige openbare ruimte en funderingsherstel. Omdat de klimaattransitie vraagt om integrale, maatschappij-brede veranderingen, werken steeds meer overheden met interne richtlijnen voor samenhangend klimaatadaptiebeleid. De Metropoolregio Barcelona (AMB) bijvoorbeeld heeft haar klimaatadaptatiedoelen?kernachtig verwoord in een protocol voor alle medewerkers. Zo kan de klimaattransitie aan de basis staan van zowel planontwikkeling, inkoopbeleid als onderhoud en wordt de metropoolregio niet alleen klimaatadaptiever, maar verandert ook het verwachtingspatroon van burgers en vernieuwen marktpartijen hun aanbod.

Maar klimaatverandering houdt niet op bij de erfgrenzen van het openbaar domein. Naast publieke investeringen zullen ook private eigenaren moeten mee-investeren. En dat zal verder moeten gaan dan bijvoorbeeld het NK stoeptegels?wippen, waarmee de Nederlandse overheid particulieren al jaren probeert te verleiden hun tuinen regenwaterbestendiger te maken. Met name institutionele partijen zoals beleggers, corporaties of commerciële verhuurders – met vaak tientallen panden in bezit – kunnen goed bijdragen aan de klimaattransitie.

Hoewel sommige van deze partijen best duurzame ambities hebben, zijn zij vooral gewend te investeren wanneer er direct iets tegenover staat, zoals lagere exploitatiekosten of hogere huuropbrengsten. Zo bezien is het voor marktpartijen nog best lastig om te investeren in klimaatadaptatie. Het verruimen van regenwaterbuffering of het vergroenen van daken leidt tot hogere kosten waar, in ieder geval op korte termijn, niet veel tegenover staat.

Omdat een heldere businesscase vaak ontbreekt, worden marktpartijen op andere manieren gestimuleerd om te investeren in klimaatadaptatie. Door de regenwaterverordening van de gemeente Amsterdam bijvoorbeeld hebben veel private partijen wadi’s of regentuinen aangelegd, aanpassingen die niet alleen goed zijn voor de eigen kavel, maar ook een gunstige invloed hebben op het microklimaat in de directe omgeving ervan. Interessant is dat naast overheden ook steeds meer andere partijen de noodzaak van klimaatadaptatie inzien en de ontwikkeling van projecten proberen te beïnvloeden. Hypotheekverstrekkers bijvoorbeeld stimuleren klimaatadaptieve?maatregelen met gunstige voorwaarden of financiële voordelen. Ook verzekeraars denken na over voorwaarden die klimaatschade kunnen beperken. De Duitse verzekeraar Munich Re biedt sinds enkele jaren een verzekering tegen schade door klimaatverandering, waarbij de kans op schade wordt ingeschat op basis van een decennialange, internationale klimaatdatabase.

Vooral bij turn-key?projecten, waarbij ontwikkelaars projecten direct na oplevering doorverkopen, helpen stevige financiële prikkels of harde eisen om klimaatbestendigheid goed te verankeren. Secundaire waarden als klimaatadaptatie raken gemakkelijk ondergesneeuwd wanneer iedereen alleen gefocust is op het aankoopbedrag. Meetmethoden waarmee klimaatadaptatieve maatregelen te gelde kunnen worden gemaakt,?zoals bijvoorbeeld BREEAM, kunnen hierbij helpen. BREEAM maakt duurzame kwaliteiten kwantificeerbaar en vertaalbaar naar de wereld van het geld. Door punten toe te kennen aan maatregelen die negatieve gevolgen tegengaan van hitte, droogte of regen, kan de waarde van een ontwikkeling op een goed onderbouwde manier hoger uitkomen.

Als objectieve meetmethode vergelijkbaar, maar minder vrijblijvend, is de EU Taxonomy. Deze verordening definieert heel precies hoe bedrijven moeten bijdragen aan de doelstellingen van de Europese Green Deal, waaronder klimaatadaptatie. Hoewel bedoeld voor alleen de allergrootste Europese bedrijven in de financiële sector, beïnvloedt de verordening ook het gedrag van kleinere bedrijven omdat zij als ketenpartners, onderaannemers of toeleveranciers bijdragen aan de resultaten van de grotere.

Onafhankelijk van de schaal, wordt investeren in klimaatadaptatie gemakkelijker als ontwikkeling en exploitatie in één hand liggen. Wanneer de eigenaar zijn vastgoed eerst ontwikkelt en daarna ook zelf exploiteert, is het minder erg om een beetje extra te investeren dan strikt noodzakelijk. Extra investeringen worden toch nog wel een keer terugverdiend, of gewoon afgeschreven over een langere termijn. Toen de Triodos Bank in 2014 in eigen beheer een nieuw hoofdkantoor ontwikkelde, werden kosten noch moeite gespaard om zowel de gebouwen als het terrein klimaatadaptief?te maken, tot een niveau ver boven de op dat moment bekende standaarden. Natuurlijk droeg het resultaat bij aan het imago van een duurzame, gewetensvolle en toekomstbestendige bank.

In de wijk Kokkedal, aan de rand van Kopenhagen, zijn de budgetten echter niet zo hoog als bij de Triodos Bank. Ook is de eigendomssituatie er niet zo helder. Deze sociaal kwetsbare wijk met veel huurwoningen had sinds 2007 te kampen met periodieke overstromingen van het naastgelegen riviertje Usserød, dat regenwater afvoerde van elders in de stad. Onder druk van de enorme schade die telkens opnieuw moest worden hersteld, kon een unieke gebiedscoalitie ontstaan van institutionele verhuurders, particuliere woningeigenaren, de gemeente en nutsbedrijven. Vanuit gezamenlijk opdrachtgeverschap werd in 2017 een integraal plan ontwikkeld dat de wijk niet alleen regenwaterbestendig maakte, maar ook gezonder, sociaal inclusiever en beter bestand tegen zomerse hitte. Uiteraard verdween het periodieke schadeherstel door de gezamenlijke investering, hetgeen het voor alle stakeholders gemakkelijker maakte om de financiële investering te verantwoorden.

Kokkedal is een schoolvoorbeeld van een gebiedsgerichte samenwerking in een sociaal kwetsbare context, een aanpak die op veel andere plekken in Europa goed zou kunnen werken. Hoe kunnen dergelijke coalities elders tot stand komen zónder dat er schade aan vooraf gaat? Naar verwachting zal het aantal publieke én private organisaties met eigen klimaatadaptieve richtlijnen, zoals in Barcelona, de komende jaren toenemen. Dit maakt het makkelijker om met meerdere stakeholders tegelijk samen op te trekken in één gebied. Wanneer burgers vaker in aanraking komen met de positieve (bij)effecten van klimaatadaptatie, zal het maatschappelijk draagvlak groeien. Zo zullen steeds meer mensen beseffen dat de kosten van de klimaattransitie wel degelijk wat opleveren.