Pygmalion

27 juni 2024, 9:00

In een zevendelige, wekelijkse serie columns reflecteert architect Jan Peter Wingender op de rol van de cao als zakelijke en professionele basis voor architecten en architectenbureaus. In dit zevende en laatste deel omschrijft hij dat als de architectenbranche collectief haar waarden ondersteunt en uitdraagt de branche in een opwaartse spiraal terecht zal komen.

Mijn goede vriend Kor vertelde me over een interessant experiment. Een wetenschapper stuurde twee groepen ratten naar verschillende onafhankelijke onderzoeksinstituten met de opdracht om de ratten een bepaalde taak te laten uitvoeren en te beoordelen hoe ze dat deden. De onderzoeker vermeldde daarbij dat de ene groep ratten getraind was voor het uitvoeren van die taak en de andere groep niet. De uitkomst van deze onafhankelijke testen laat zich raden: in alle tests presteerde de groep getrainde ratten significant beter. Maar… de wetenschapper had twee groepen volledig willekeurige en ongetrainde ratten gestuurd.

De uitkomst van dit experiment staat bekend als het Pygmalion-effect. Het is op vele manieren herhaald en beschrijft de situatie waarin positieve en hoge verwachtingen tot betere prestaties leiden, terwijl lagere verwachtingen daadwerkelijk tot lagere prestaties leiden. Het houdt nauw verband met het idee van de selffulfilling prophecy. Dit effect is in het onderwijs een belangrijk aandachtspunt en biedt inzicht in de complexe relatie van verwachtingen en prestaties tussen docent en leerling. Nu wil ik ons niet vergelijken met een bak met ratten maar voor architecten valt hier wel iets te leren over hoe wij ons tot onze opdrachtgevers zouden kunnen verhouden.

Als ik luister naar collega-architecten die zich zorgen maken over honoraria, beperkte opdrachten, klachten over het gedrag van opdrachtgevers met betrekking tot contractvoorwaarden, en het accepteren van lage prijzen door collega's, en ten slotte de problematische aanbestedingscultuur in Nederland, moet ik vaak denken aan het Pygmalion-effect. We roepen dit deels ook over onszelf af.

Met klagen en mopperen, en door voortdurend naar anderen te wijzen, komen we er niet. Een groot deel van de oplossingen hebben we – echt waar – zelf in handen. Het begint met het nemen van onze eigen verantwoordelijkheden. We moeten gezamenlijk de cao en de pensioenregeling ondersteunen en handhaven. We moeten uitdragen dat architectenbureaus maatschappelijk verantwoord ondernemen en ESG-verantwoordelijkheid nemen, dat dit onze kosten bepaalt en dat onze honoraria daarop gebaseerd zijn. We moeten er trots op zijn dat we om zeer goede redenen wettelijke titelbescherming genieten en dat we ons houden aan de Wet op de Architectentitel. We moeten actief uitdragen dat we een kennisintensief, creatief en professioneel vakgebied zijn en dat we ons permanent blijven scholen en ontwikkelen om de beste mogelijke bijdrage te leveren aan de oplossingen voor de complexe ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken waar we voor staan.

Dat moeten we ‘upfront’ doen en daarmee de verwachtingen sturen. Wij verwachten van onze opdrachtgevers dat zij weten dat zij dit allemaal van ons kunnen verwachten. Op die manier zullen opdrachtgevers met positieve en hoge verwachtingen architecten inhuren om complexe problemen op te lossen. En daarmee kunnen we meer en beter de ruimte en het vertrouwen afdwingen om daadwerkelijk beter te presteren en onze bijdrage aan het oplossen van al die complexe vraagstukken te leveren.

Ik wens ons wat van dat Pygmalion-effect toe.

De complete serie: Gehospitaliseerd vakgebied, De bodem, Ontwijken, Vinkje, Blauwe ogen, De Friese Elf Steden en Pygmalion.

Jan Peter Wingender is architect en partner van Office Winhov. Jan Peter geeft regelmatig lezingen in binnen- en buitenland, is redactielid van de lezingenreeks ‘Design by thinking of...’ en redacteur van ‘Local Heroes'. Daarnaast is hij gebiedssupervisor voor de gemeente Amsterdam en bestuurslid van de BNA.

Trefwoorden

column jan peter wingender architectenbranche cao pygmalion pygmalion-effect

1	Genomineerden BNA Beste Gebouw van het Jaar 2026 bekend dinsdag, 28 april
2	Architectenweb symposium: samenwerken op kantoor dinsdag, 28 april
3	Mecanoo ontwerpt filmtheater Fraterhuis in binnenstad Zwolle vrijdag, 24 april
4	Vijfde 'icoon' voor Roombeek mengt continuïteit met verstoring donderdag, 23 april
5	MVRDV en Diamond Schmitt ontwerpen tweede gebouw voor universiteit Toronto dinsdag, 28 april

Gerelateerde nieuwsberichten

De Friese Elf Steden

19 juni 2024

Blauwe ogen

13 juni 2024

Zeven columns door Jan Peter Wingender over de cao als basis voor de architectenbranche

4 juli 2024

Vinkje

6 juni 2024

Ontwijken

30 mei 2024

De bodem

23 mei 2024

Gehospitaliseerd vakgebied

16 mei 2024

Wingender: ‘Als de cao zijn algemene geldigheid verliest, dan zakt de hele Nederlandse architectenmarkt in elkaar’

1 februari 2024

Toon alles

Gerelateerde podcasts

Gesprek met Oana Bogdan en Jan Peter Wingender over de lage honoraria in België en de wankele cao in Nederland

1 februari 2024

Andere nieuwsberichten

Stijn Dries transformeert papierfabriek tot creatief atelierdorp

Vandaag, 13:27

De voormalige papierfabriek De Hoop in Zaanstad is veranderd in een onderkomen voor tweehonderd creatieve ondernemers.

Groosman heeft 'eigen' Coolse Poort in centrum Rotterdam gerenoveerd

Vandaag, 11:48

Het beeldbepalende gebouw op de hoek van de Coolsingel en het Binnenwegplein kreeg een subtiele make-over, waarbij het nieuwe glas in de gevel het meest in het oog springt.

Gerenoveerd rijksmonumentaal herenhuis toont oud en nieuw in samenhang

Vandaag, 10:59

Het herenhuis stamt uit 1898 en behoort tot een historisch woonblok, ontworpen door de architect Houtzagers. Tijdens de renovatie, die drie jaar in beslag nam, heeft Serge Schoemaker Architects het volledige pand gestript en zorgvuldig gerestaureerd.

Architectenweb symposium: samenwerken op kantoor

Gisteren, 18:00

Op dinsdagavond 12 mei 2026 organiseert Architectenweb in samenwerking met YNNO en Pakhuis de Zwijger een symposium rond de ontwikkeling om kantooromgevingen nadrukkelijker in te richten op onderlinge samenwerking.