Een van de winnende inzendingen Rebuild by Design, van ZUS, het MIT en De Urbanisten

2014: architectuur gevierd, branche blijft kwakkelen

24 december 2014, 11:47

De Markthal werd geopend en meteen overlopen door bezoekers, Rijksbouwmeester Frits van Dongen trad onverwacht af en er is een nieuw Deltaplan gelanceerd. Er viel kortom weer genoeg te beleven in de architectuurwereld dit jaar. Een overzicht van de belangrijkste zaken.

Tekst Ronnie Weessies

Er was opvallend veel publieke belangstelling voor architectuur dit jaar. Dat had uiteraard te maken met de (her)opening van prominente gebouwen als de Markthal, het Mauritshuis en het Nationaal Militair Museum. Zo stond bij het eerstgenoemde gebouw de teller na drie weken al op een miljoen bezoekers, waarvan vele vooral nieuwsgierig waren naar het markante ontwerp.

Daar zouden zij bij het Rijksmuseum nog jaloers op worden, ware het niet dat dit gebouw in het jaar na diens opening ook weer volop in de schijnwerpers stond. Barack Obama wipte er even langs tijdens zijn bezoek aan Nederland (en bekeek er ook nog het 3D-geprinte grachtenhuis), de ceremonie van de Pritzker Prize vond er plaats en het museum stond centraal in een serie én film.

Ook de stad Rotterdam mocht zich verheugen in warme aandacht. Van een vleiend artikel in de New York Times tot de verkiezing van burgemeester Aboutaleb tot Nederlander van het Jaar, 2014 liet zich voor de Maasstad lezen als een succesverhaal. Met dank aan vele jaren bouwen, het opknappen van de openbare ruimte en nieuwe iconen als de genoemde Markhal en station Rotterdam Centraal.

En aan hoogbouwcomplex De Rotterdam natuurlijk, de eerste uit een trits creaties van de alweer zeventigjarige zoon van de stad Rem Koolhaas. Volgend jaar wordt ook het Timmerhuis opgeleverd en in de toekomst volgt nog de bouw van het Forum op de plek van het oude ABN Amro-kantoor aan de Coolsingel. Koolhaas werd in april indirect geëerd tijdens kunstenfestival Motel Mozaïque.

Nu viel er hoe dan ook niet te ontkomen aan Koolhaas dit jaar, aangezien hij curator was van de afgelopen editie van de Architectuurbiënnale van Venetië. ‘Fundamentals’ was het overkoepelende thema van de tentoonstellingsmanifestatie, waarin onder meer de elementen van architectuur en de invloed van het modernisme op het stedelijk landschap in verschillende landen werden onderzocht.

Geen sprake van
Wie ten slotte Daan Roosegaarde ook nog als architect beschouwt (hij is er een, al presenteert hij zich vaker als kunstenaar en ‘innovator’), zou zomaar eens de indruk kunnen krijgen dat het erg goed gaat met de Nederlandse architectuur. Daar is echter zes jaar na het uitbreken van de verwoestende economische crisis, die de branche qua omzet en personeelsomvang halveerde, geen sprake van.

Nog altijd beschikken bureaus over een zeer beperkte werkvoorraad (gemiddeld 3,5 maand volgens de jongste cijfers van de BNA) en stijgt de werkgelegenheid nauwelijks. Verder willen de klachten over Europese aanbestedingen maar niet verstommen en blijven de verdiensten van zowel bureaus als werknemers doorgaans (vaak fors) achter bij de geleverde arbeid.

Vooral pas afgestudeerden hebben te maken met lage beloningen en tijdelijke contracten, wat voor bouwkundestudenten een van de redenen was om de noodklok te luiden over de per 1 januari 2015 verplichte beroepservaringsperiode (BEP) van twee jaar. Studenten van de zes Academies van Bouwkunst die voor deze datum zijn begonnen, krijgen nu een vrijstelling van de BEP.

Rijksbouwmeester
Ook op het hoogste niveau was er onrust. Half november kondigde Frits van Dongen plotseling aan te stoppen als Rijksbouwmeester, omdat hij meer ruimte wil hebben voor activiteiten van zijn bureau en daarbij vrijelijk relaties moet kunnen aangaan met grote bouwpartijen. Om een mogelijke schijn van belangenverstrengeling te voorkomen, gaf hij zijn ambt bij het Rijk op.

Later bleek dat Van Dongen bij de aanbesteding voor het Spuikwartier in Den Haag is betrokken als adviseur van een van de zeven meedingende consortia. Tegenover Architectenweb wilde hij hier niet op reageren. Een woordvoerder van minister Blok vertelde dat de eisen die worden gesteld aan zijn opvolger zullen worden aangescherpt. Ook is het niet uitgesloten dat hij of zij tijdelijk een stap terug uit de praktijk zal moeten doen, aldus de zegsman. “Maar voor nu liggen alle opties nog open.”

Een lichtpunt in 2014 was dat de situatie in de branche niet is verslechterd ten opzichte van het jaar ervoor, toen er verschillende diepterecords werden bereikt. Het CBS meldde in oktober dat het aantal opdrachten zelfs weer stijgt, al zijn de verwachtingen van architecten dit jaar volgens de BNA niet volledig uitgekomen en zijn ze ook voorzichtig in hun prognoses voor 2015.

Volgens diezelfde BNA weten architecten zich wel steeds beter aan te passen aan de eisen van de nieuwe realiteit, zoals de situatie sinds een jaar of drie wordt genoemd. Architecten verbreden hun taken, gaan allianties aan met andere partijen en zoeken nieuwe financieringsmodellen. Voorbeelden hiervan werden onder meer aangehaald tijdens een expertmeeting waar Architectenweb bij was.

Transformatie en verduurzaming
Bij de belangrijkste opgaven van dit moment, transformatie en verduurzaming, leidden nieuwe vormen van werken al tot de nodige innovaties. Neem het concept Reimarkt, waarbij huiseigenaren kant-en-klare producten kunnen kopen om hun huis snel energiezuinig te maken. Of Built4U, waarmee dit najaar in Heerenveen woningen in vijf dagen tijd energieneutraal zijn gemaakt.

Afgelopen jaar stonden ook de onderwerpen water en klimaatverandering hoog op de agenda van de ontwerpers. Het kabinet heeft een nieuw deltaprogramma gelanceerd en er is weer een hoop expertise ‘geëxporteerd’ naar het buitenland, waaronder naar het wegzakkende Jakarta. Verder stond de IABR dit jaar grotendeels in het teken van de genoemde opgaven en waren er veel Nederlandse winnaars bij ‘Sandy’-prijsvraag Rebuild by Design.

Gezien de verwachtingen van architecten en de voorspelde economische groei in Nederland (1,5 procent) voor volgend jaar zal 2015 naar alle waarschijnlijkheid weer geen riant jaar worden voor de branche. Een stabilisatie van de huidige situatie is het meest denkbare scenario, al mag dat na jaren van structurele neergang ook best als een winstpunt worden beschouwd.

Laten we daarom, met het optimisme dat een architect kenmerkt, afsluiten met enkele positieve signalen die hierboven nog niet waren genoemd: steeds meer gemeenten scheppen ruimte voor zelfbouw (en de nationale regels hiervoor worden versoepeld), Rotterdam wil sneller gaan bouwen door de architect een centrale rol te geven en leegstand van met name kantoren wordt steeds actiever aangepakt.

Maar het allerbelangrijkst: architecten blijven mooi werk afleveren. En ze winnen er veel prijzen mee.

Trefwoorden

jaaroverzicht

1	Zes bijzondere huizen krijgen status van museum woensdag, 7 januari
2	In beeld: sculpturale houten gevel Kliniek Arlesheim voltooid vrijdag, 9 januari
3	Martien van Goor (1944-2025) stelde het belang van een project boven zijn ego woensdag, 7 januari
4	De Zwarte Hond ontwerpt buurt in Nijmeegs herontwikkelingsgebied Winkelsteeg dinsdag, 6 januari
5	KAW wint tender met duurzame renovatie Haagse portiekwoningen woensdag, 7 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Neprom-prijs voor Markthal/Laurenskwartier

24 april 2015

Reimarkt beste plan duurzame renovatiewinkel

13 juli 2015

Oskomera vraagt faillissement aan

10 juni 2015

Statenverkiezingen: weinig aandacht voor water

17 maart 2015

Architecten 'gegijzeld' door aanbestedingscultuur

20 juli 2015

Grote gemeenten moeten meer inleveren

3 april 2015

NRW Jaarprijs 2015 voor Markthal

17 september 2015

Sterke groei orderportefeuille bouw

19 januari 2015

Ombouw kantoren levert veel werk op

4 mei 2015

Rotterdam Centraal Beste Gebouw van het Jaar

22 mei 2015

Lege kantoren steeds vaker omgebouwd

2 juni 2015

Enquête aanbestedingen leidt tot Kamervragen

24 juli 2015

Zeeuwse windmolens creëren 'dans van licht'

11 maart 2016

Video: de vrije markt

14 oktober 2016

Jaarboek architectuur 2014/15 verschenen

23 april 2015

Langer tijdelijk contract voor architect in opleiding

16 mei 2017

Architectenbureaus behalen meer rendement

10 november 2015

Rivierengebied herdenkt hoogwater 1995

19 januari 2015

Buitenlandse markt architecten groeit

1 juli 2015

Eerste kwartaal toont daling aanbestedingen

8 april 2015

'Nederlandse' drijvende tuin in Taiwanese stad

15 januari 2015

BNA presenteert richtlijn architectenselecties

23 november 2016

MIPIM Award voor Rotterdamse Markthal

16 maart 2015

Winy Maas: plan voor Markthal in Dubai

28 september 2015

Beeld in de bouw wordt wat rooskleuriger

29 januari 2015

Nieuwjaarsdebat over De Nieuwe Architect

7 januari 2015

Daan Roosegaarde is 'kunstenaar van het jaar'

6 november 2015

Rotterdam profiteert van populariteit

14 april 2015

Zoektocht nieuwe Rijksbouwmeester gestart

12 maart 2015

'Rem Koolhaas invloedrijkste cultuurdrager'

15 oktober 2015

Toon alles

Andere nieuwsberichten

BAi start inschrijving voor Beste Bossche Gebouw 2020 - 2025

Gisteren, 15:33

Zoals de naam van de prijs al aangeeft, is de prijs bestemd voor de beste projecten die de afgelopen vijf jaar in de gemeente ’s-Hertogenbosch zijn gerealiseerd. Er zijn drie categorieën, waaronder één nieuwe ten opzichte van de vorige editie.

Studio Vinke presenteert conceptvisie voor verdere ontwikkeling stadshart Heerhugowaard

Gisteren, 14:21

Het gebied moet levendiger worden, onder meer door nieuwe functies toe te voegen en ruimte te maken voor placemaking.

Houten woonhuis door Unknown Architects geïnspireerd door omgeving Zunderdorp

Gisteren, 11:12

In het Noord-Hollandse Zunderdorp is naar ontwerp van Unknown Architects villa Voorwerf opgeleverd. Het houten woonhuis, dat zicht biedt op het pittoreske dorp vlak boven Amsterdam, bestaat uit twee volumes met elk een zadeldak.

In beeld: sculpturale houten gevel Kliniek Arlesheim voltooid

9 januari, 2:55

In het Zwitserse Arlesheim is eind vorig jaar de houten gevel van een door 9graden architectuur en BSS Architekten ontworpen ziekenhuis voltooid.

VNG erkent achterstand gemeenten bij huisvesting statushouders

Gisteren, 16:14

Het ANP berichtte vrijdag dat ruim zeventig procent van de gemeenten niet het aantal statushouders huisvest dat ze volgens de wet een woning moeten bieden.