Architecten 'gegijzeld' door aanbestedingscultuur

20 juli 2015, 18:00

Disproportionele investeringen, 'uitloging' van de branche en uitbuiting van personeel – de conclusies van de door architect Rudy Uytenhaak uitgevoerde enquête onder 40 vakgenoten naar de praktijk van aanbestedingen van overheidsopdrachten liegen er niet om. Uit het onderzoek komt een beeld naar voren van een branche die vastzit in een desastreuze neerwaartse spiraal. Eruit stappen is echter ook geen optie: dan komen de noodzakelijke referenties in het geding.

Gemiddeld genomen moet een architectenbureau zich 24 keer opgeven voor een aanbesteding, om vervolgens 4 keer geselecteerd te worden en dan 1 keer te winnen. Van de gegunde opdrachten wordt vervolgens 22% niet uitgevoerd. Dat is een van de resultaten van het onderzoek naar de aanbestedingspraktijk dat Rudy Uytenhaak onder 40 vakgenoten gehouden heeft.

Het is de afgelopen jaren vaker geconstateerd: bij aanbestedingen van overheidsopdrachten wordt van architecten veel werk gevraagd. "Onder het mom van het aanvragen van een offerte wordt er aan architecten gevraagd een flink deel van het eigenlijke werk alvast te verrichten", schrijft Uytenhaak. "Niet zelden wordt er door de inschrijvende architecten tezamen al meer dan 50% of zelfs 80% van het tenslotte op te dragen werk verricht."

Uitbuiting van personeel
Tegenover al dit werk in de selectiefase staat over het algemeen een lage vergoeding. Zelfs bij winst kunnen bureaus de gemaakte kosten vaak niet terugverdienen. In veel gevallen wordt er namelijk onder de kostprijs aanbesteed. Ook zijn veel ontwerpopdrachten beperkt tot de DO-fase en reiken ze niet verder. "Het spreekt voor zich dat zich dit wreekt en leidt tot veel onbetaald overwerk", schrijft Uytenhaak. "Architecten, hun medewerkers en veelal jongeren en stagiairs komen terecht in een systeem dat uitbuiting distribueert."

Uit zijn enquête blijkt de actiebereidheid onder architecten laag te zijn. Architectenbureaus zitten vast, concludeert Uytenhaak: door de hoge referentie-eisen bij veel aanbestedingen moeten de bureaus wel mee doen. Zonder opdrachten geen referenties en dus geen opdrachten. Om maar niet buiten de boot te vallen blijft iedereen meedoen.

Aanbevelingen
Een groot pijnpunt bij de aanbestedingen, zo blijkt uit de enquête, is het feit dat de beoordeling van de ontwerpen vaak zeer ontransparant is. Dan heb je zoveel werk gedaan en dan doet de jury het met twee nietszeggende zinnen af, zo is de beleving. Dat steekt. Vandaar de aanbeveling van Uytenhaak: geef een serieuze verantwoording voor de gemaakte keuze en maak zowel de ingediende plannen als de beoordeling hiervan integraal openbaar.

In de conclusies van zijn onderzoekt roept Uytenhaak verder op tot de benoeming van een deskundige tekeningenlezer of ontwerper in de jury. Ook stelt hij voor de aanbestedingen in zijn geheel lichter te maken. In plaats van een selectie op basis van ontwerp, kan volgens hem ook een selectie plaatsvinden op basis van bezoeken aan bureaus. Een programma van eisen van 600 pagina's kan soms beter in 2 pagina's samengevat worden. Als er dan toch behoefte is aan een ontwerp, zorg dan voor een redelijke vergoeding hiervan. En laat torenhoge referentie-eisen achterwege, aldus Uytenhaak.

Zorgt de aanbestedingenpraktijk voor uitbuiting van personeel? Reageer hieronder of discussieer mee in de LinkedIn-groep van Architectenweb.

Lees op Blendle het interview met Rudy Uytenhaak terug over zijn enquête dat afgelopen vrijdag in De Volkskrant gepubliceerd is.

Trefwoorden

aanbestedingen enquete rudy uytenhaak

1	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober
2	Gelders gemaal uitgebreid en deels herbestemd door Open Kaart donderdag, 1 oktober
3	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
4	MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet vrijdag, 2 oktober
5	Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026 maandag, 5 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Twee modulaire woongebouwen voor starters in Aalsmeer

20 mei 2021

Francine Houben: Europese aanbestedingen moeten anders

5 april 2019

rudy uytenhaak + partners ontwerpt OBS Overhoeks in Amsterdam-Noord

25 oktober 2017

Handvat voor gezonde architectenselecties

15 februari 2017

BNA presenteert richtlijn architectenselecties

23 november 2016

Enquête aanbestedingen leidt tot Kamervragen

24 juli 2015

Do's en don'ts geïntegreerde contracten centraal bij netwerkevent

11 mei 2015

Eerste kwartaal toont daling aanbestedingen

8 april 2015

Nieuwe portal opent Europese architectuurmarkt

26 februari 2015

Ingenieurs vaker hoofdrol bij aanbestedingen

20 januari 2015

2014: architectuur gevierd, branche blijft kwakkelen

24 december 2014

BNA: 'Kwaliteit mag effe niks kosten'

20 juni 2014

School voor opdrachtgevers aanbestedingen

28 april 2014

Referentietermijn aanbesteding mag worden verruimd

25 februari 2014

BNA verwacht veel van nieuwe 'aanbestedingsombudsman'

15 augustus 2013

Meeste aanbestedingen in geïntegreerde vorm

23 juli 2013

‘Aanbestedingswet biedt voorlopig weinig soelaas’

23 juli 2013

SESAM biedt transparantie rond opdrachten

4 februari 2013

Oliver Thill: 'We pitchen tegen bejaarden'

25 september 2012

Open Oproep opgenomen in nieuw KOMPAS

12 september 2012

'Aantal architectuuropdrachten blijft stijgen'

4 juli 2012

Meer prijsvragen uitgeschreven

5 april 2012

Steunpunt: ‘aantal aanbestedingen neemt af’

1 juli 2011

‘Stap niet zomaar in DBFMO-traject’

22 april 2011

Ervaringseisen grootste pijnpunt aanbestedingen

15 december 2010

Rapport Europees aanbesteden gepresenteerd

18 oktober 2010

‘Architecten moe van aanbestedingen’

1 oktober 2010

‘Aanbestedingen voor architect te kostbaar’

1 juli 2010

Aanbestedingen ontwerpteams rukken op

12 april 2010

‘Omzeteisen te fors voor veel architecten’

13 januari 2010

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Huib Koman herbouwt afgebrand recreatiehuisje op landgoed

2 uur geleden

Architectenbureau Huib Koman heeft grotendeels afgebrand recreatiehuisje op Landgoed Coudewater in Rosmalen herbouwd.

The Urban Woods is een 'levend laboratorium' voor nog duurzamer bouwen

Gisteren, 14:57

Het door Urban Climate Architects ontworpen, 31 meter hoge gebouw biedt ruimte aan 102 huurappartementen en gedeelde voorzieningen voor de bewoners. Het gebouw heeft een hybride houtconstructie, met een volledig houten stabiliteitskern.

Combinatie met M3H en NRL wint tender voor woontorens Apeldoorn

Gisteren, 10:12

De combinatie Heijmans woningbouw, M3H architecten en NRL landscape heeft de tender voor twee woontorens aan de Wilhelm Tellstraat in Apeldoorn gewonnen.

Nog drie dagen om jouw stem uit te brengen voor de Architect van het Jaar 2026!

Gisteren, 08:45

De nominaties voor de prijs zijn: BiermanHenket Architecten, Time to Access, Group A, Studio L A en Mei architects and planners. Bekijk nu de video’s waarin de genomineerden zich voorstellen en breng uiterlijk 9 oktober jouw stem uit!