'Ontwerp gevel kwestie van risico’s elimineren’

31 januari 2014, 13:45

Een gevel is een complex onderdeel van een gebouw, maar dat maakt voor ingenieur Peter Kuindersma zijn vak zo interessant. Met zijn bureau Nieman-Kettlitz werkte hij mee aan uiteenlopende projecten als Zwolse museum De Fundatie en het hoofdkantoor van Bluewater in Hoofddorp. “In zekere zin moet je het wiel telkens opnieuw uitvinden.”

Tekst Kirsten Hannema

Lekkende gevels zijn, alle innovaties op façade-gebied ten spijt, nog altijd een veel voorkomend probleem, ziet Peter Kuindersma van bureau Nieman-Kettlitz Gevel- en Dakadvies (onderdeel van de Nieman-groep).

“Er is de afgelopen decennia ontzettend veel aan nieuwe gevelproducten ontwikkeld, en die zijn allemaal doorgetest op isolatiewaarden en waterdichtheid. Maar op het moment dat die elementen op elkaar aangesloten worden, ontbreekt het dikwijls aan kennis. Je kunt niet alles met kit oplossen.”

Uitwendige scheidingsconstructie
De ingenieurs van Nieman-Kettlitz zoeken samen met de architect, aannemer en opdrachtgever naar een gedegen oplossing. Want ja, het architectonische beeld is heel belangrijk, maar de gevel is toch in de eerste plaats een ‘uitwendige scheidingsconstructie, die de mensen binnen beschermt tegen regen, zon, koude en wind’, aldus Kuindersma.

“Isolatie, waterdichtheid, daglichttoetreding, uitzicht - de gevel moet veel verschillende eigenschappen hebben, dat maakt ons vak zo interessant. Het ontwerp moet perfect zijn – je hebt het over een stuk gebouw dat vijftig jaar of langer mee moet gaan, in tegenstelling tot installaties die je na vijftien tot twintig jaar kunt vervangen. Het is dus belangrijk om veel aandacht te besteden aan de schil van het gebouw - het kan niet zo zijn dat je matige geveldetaillering ondervangt met extra verwarming.”

In Hoofddorp wordt gebouwd aan het nieuwe hoofdkantoor van tankerproducent Bluewater, een ontwerp van McDonough & Partners. Nieman-Kettlitz werd door de aannemer gevraagd mee te denken over de bouwfysische uitwerking van de gevel.

“Het was een lastig ontwerp, een combinatie van houtskeletbouw-elementen met waterwerende en dampdoorlatende folie, afgewerkt met keramische tegels. Vooral bij de aansluiting op de kozijnen was de vraag hoe het water buiten te houden.”

Mock-up
Op advies van Nieman-Kettlitz werd een mock-up gebouwd, die in beeld bracht wat 2D-tekeningen niet kunnen. Op basis daarvan is rond de kozijnen aluminium zetwerk met opstaande randen ontworpen, waarop de dakpansgewijs aangebrachte folies afwateren. Pas daarna werden alle gevelelementen geproduceerd, waarna op de bouw nog vier kwaliteitscontroles volgden, onder meer om foutjes in de maatvoering bij te stellen.

“Gevels ontwerpen is een kwestie van risico’s elimineren”, legt Kuindersma uit. “Een gebouw is nu eenmaal niet een auto waar jarenlang aan is ontwikkeld, in zekere zin moet je het wiel elke keer opnieuw uitvinden.”

BIM (Building Information Modelling), een systeem dat door steeds meer architecten gebruikt wordt, vindt hij daarbij behulpzaam. “Dikwijls zie je dat partijen langs elkaar heen praten; de aannemer, de gevelbouwer – iedere doet z’n ding. Met BIM breng je informatie over waterdichtheid, brandveiligheid, bouwfysica, installatietechniek, enzovoorts in een 3D-model bij elkaar .”

De Fundatie
Een van de spannendste projecten waar Kuindersma het afgelopen jaar aan werkte, was museum De Fundatie in Zwolle (ontwerp: Bierman Henket architecten). “Ik heb respect voor de durf van de architect om het op zo’n manier te doen, ondanks dat het technisch natuurlijk een enorme uitdaging is.”

Het probleem zat met name in de lucht/dampdichtheid en thermische isolatie van de met tegels beklede constructie. Door het speciale klimaat in het museum, is het binnen relatief vochtig. Daarbij sloot het bolvormige ontwerp een traditionele isolatie (platen) uit.

Uiteindelijk is gekozen voor een ‘cocon’ van isolatieschuim (PUR) die in het werk tegen de onderzijde van het dak is opgespoten met daarvoor een dampscherm, afgewerkt met gipsplaten. Tijdens het ‘sluiten’ van de bolvorm is op meerdere momenten het houtvochtpercentage gemeten – de kans op opsluiting van (bouw-)vocht was namelijk aanwezig.

Financiële druk
Welke trends ziet Kuindersma op gevelgebied? “Duurzaamheid en energiezuinigheid staan tegenwoordig voorop - isoleren en luchtdichtheid worden steeds belangrijker. Tegelijkertijd zie ik dat, mede door de crisis, de financiële druk in de bouw is toegenomen. Zeker bij complexe ontwerpen, zoals dynamische of gekromde gevels, kan het dan misgaan. Zo’n systeem wordt in de markt gezet en vervolgens voor een minimaal budget gebouwd. Je ziet soms op papier al dat details lekken.”

Dat steeds meer (overheids)opdrachten als PPS (Publiek-private Samenwerking) worden aanbesteed, waarbij een consortium niet alleen tekent voor het ontwerp en de uitvoering van het gebouw, maar ook voor de eerste dertig jaar onderhoud, vindt Kuindersma daarom een goede ontwikkeling.

Trefwoorden

peter kuindersma bluewater museum de fundatie nieman-kettlitz gevel- en dakadvies gevel

1	Architecten zien dat opdrachtgevers door opkomst van AI meer van hen verwachten donderdag, 15 oktober
2	Omgevingsvergunning verleend voor verticale buurt MARK in Leidsche Rijn Centrum donderdag, 15 oktober
3	Diederendirrix presenteert definitief ontwerp renovatie Stadsschouwburg Nijmegen woensdag, 14 oktober
4	Van de Ven, Nudus en Buro Sant en Co ontwerpen 265 woningen in Vliertpoort Den Bosch dinsdag, 13 oktober
5	Nieuwe Instituut toont inzendingen finalisten Prix de Rome 2026 dinsdag, 13 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Kabinet wil meer bescherming tegen brand

8 maart 2016

'Senioren kunnen zich bij brand niet redden'

28 november 2014

Het Grote Gevelcongres in beeld

12 februari 2014

Rapp: 'Ik ben blij met de Hollandse baksteentraditie'

7 februari 2014

Octatube: ‘Koppelstuk tussen droom en realiteit’

24 januari 2014

Materia Co-Creation Award voor de Fundatie

23 januari 2014

‘Mooi als de gevel een verrassing oplevert’

23 januari 2014

Zes meter hoge taatsdeur opent glaspui

22 januari 2014

Comfort Unit regelt binnenklimaat via gevel

21 januari 2014

OMA: “Wij werken één idee door”

17 januari 2014

Gevarieerde gevels maken campus UWC een geheel

17 januari 2014

MVSA: gevel combinatie esthetiek en functionaliteit

14 januari 2014

Marlies Rohmer: beheersing ambacht essentieel

9 januari 2014

'Gevelontwerp gaat over creëren van rust'

6 januari 2014

Sjoerd Soeters: gevel moet herkenning oproepen

6 december 2013

Design Award voor De Fundatie en kerk Uitwierde

21 oktober 2013

Video: Museum De Fundatie

31 mei 2013

Uitgebreid Museum De Fundatie opent deuren

31 mei 2013

Nieuw project op Park 20|20 officieel gestart

23 april 2013

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Genomineerden Lieven de Key Penning 2026 bekend

Gisteren, 23:59

Vanaf dinsdag tot en met zondag 22 november kan het publiek stemmen op zijn favoriet voor de Haarlemse architectuurprijs. Uiteraard wijst ook de vakjury een winnaar aan.

NAMO Architecture opent Jenaplanschool op twee verdiepingen naar groene buitenruimte

Gisteren, 10:30

Tussen de grote rivieren, in Hendrik-Ido-Ambacht, heeft NAMO Architecture in de nieuwe buurt De Hofjes basisschool De Klimboom ontworpen.

Tijdelijke woningen van VLOT architecten bieden onderdak aan ontheemden

Gisteren, 10:00

De woningen in Leiden worden de komende drie jaar gebruikt voor de opvang van 150 Oekraïense ontheemden, waarna ze in de reguliere verhuur gaan.

Gemeente Rotterdam presenteert website met alle eigen ontwerpopgaven

Gisteren, 09:45

Op de nieuwe website OntwerpenVoorRotterdam.nl maakt de gemeente nu alle ontwerpopgaven, de geselecteerde ontwerpers, en de gemaakte ontwerpen openbaar.

Minister Karremans bezweert gepauzeerde projecten later weer te hervatten

16 oktober, 5:30

Van uitstel komt volgens de minister geen afstel: "De opgave die er lag voor die projecten is niet weg. Die zal op een gegeven moment weer worden opgepakt."

Tien bedrijven moeten plaatsmaken voor F-35's op Lelystad Airport

16 oktober, 4:30

Vier boerderijen en zes andere bedrijven moeten plaatsmaken voor de uitbreiding van Lelystad Airport, die nodig is om daar F-35-gevechtsvliegtuigen te kunnen stationeren.

Gemeenten en bedrijven: nog meer geld nodig voor infrastructuur

16 oktober, 4:00

De keuzes die het kabinet maakt om de infrastructuur in Nederland weer op orde te krijgen zijn een belangrijke eerste stap, "maar extra geld blijft nodig". Dat stellen onder andere gemeenten, provincies, vervoerregio's en het bedrijfsleven.

Met 18 miljard wil kabinet vooral bestaande infrastructuur weer op orde brengen

16 oktober, 3:00

Om de basis van de infrastructuur weer op orde te krijgen, steekt het kabinet 18 miljard euro extra in onderhoud en vernieuwing van wegen, bruggen, spoor en waterwerken.

Een derde aangevraagde stroom komt van datacenters

15 oktober, 5:30

Bijna een derde van het aangevraagd vermogen op de wachtlijst voor stroomaansluitingen komt van datacenters. Dat hebben netbeheerders aan Nieuwsuur laten weten.