Kasteel met boerderij bij Maastricht getransformeerd tot hotel

In het uiterste zuiden van ons land, net onder Maastricht, is de afgelopen jaren Kasteel Oost naar ontwerp van SATIJNplus Architecten gerenoveerd en getransformeerd tot vijfsterrenhotel Van Oys Maastricht Retreat. Het kasteel zelf is teruggebracht tot de meest pittoreske vorm die het ooit had, de boerderij ernaast is in analogie met het bestaande uitgebreid tot een hoeve.

In het zuiden van het land worden boerderijen traditioneel uitgebreid door de nieuwe vleugel haaks op de bestaande vleugel te bouwen, legt architect Omayra Mingels van SATIJNplus Architecten uit. Als je dat een paar keer doet, ontstaat vanzelf de vorm van de hoeve, die zo kenmerkend is voor de regio: drie of vier vleugels rond een binnenplaats; de cour.

Bij veel kastelen is een ‘economiegebouw’ te vinden dat ondersteunt bij de dagelijkse, economische en/of logistieke activiteiten. Naast Kasteel Oost staat ook zo’n ‘economiegebouw’, dat de vorm heeft van een boerderij. Het gebouw is opgebouwd uit resten van wat ooit een U-vormige hoeve met poort is geweest. Die hoeve is over de tijd volledig gesloopt en met de vrijgekomen materialen is toen deze boerderij gemaakt.

Bij de transformatie van Kasteel Oost wenste de opdrachtgever meer hotelkamers dan alleen in het oude kasteel zouden passen. Een flinke uitbreiding van het kasteel zou de monumentale waarde ervan sterk verminderen. Door de boerderij uit te breiden met drie nieuwe vleugels, rond een nieuwe binnenplaats, kon SATIJNplus Architecten de boerderij omvormen tot een hoeve en daar een deel van de hotelkamers in onderbrengen.

In de nieuwe vleugels van de boerderij wordt door het architectenbureau voortgebouwd op het vocabulaire van het bestaande gebouw: vrij gesloten, bakstenen gevels met een eenvoudig ritme in de ramen en van binnen een houten draagconstructie. Ten opzichte van het bestaande heeft SATIJNplus Architecten in de uitbreiding ervoor gekozen het ritme van de ramen per verdieping te laten verspringen. De gangen, die naar de kamers leiden, liggen in een soort H-vorm, zodat ze tot de gevel lopen. Zo valt niet alleen daglicht de gangen binnen, maar worden de gasten ook getrakteerd op verschillende zichten op het omringende landschap.

In het hart van de nieuwe ‘hoeve’ ligt een binnenplaats; de cour. Deze is overdekt met een glazen dak om gebruikt te kunnen worden voor bijeenkomsten en evenementen. In het verlengde van de draagconstructie van de boerderij en het kasteel zelf heeft ook de overdekte binnenplaats een stevige eikenhouten constructie gekregen. Daaroverheen liggen eveneens eikenhouten latten die het daglicht filteren.

“Het beeld dat we erbij hadden, was dat van een verlaten boerenschuur, waar het daglicht tussen de latten naar binnen sijpelt”, legt architect Harold Janssen van SATIJNplus Architecten uit. Het hotel was direct enthousiast over dat idee. De houten dakconstructie zorgt ervoor dat de overdekte binnenplaats in zijn architectuur aansluit op het bestaande en voor Harold benadrukt het ook de verbinding van deze plek met zijn landelijke omgeving.

Oorspronkelijk was de gedachte om in het kasteel en de boerderij een viersterrenhotel te vestigen. Maar vanuit de markt bleek er interesse om er een vijfsterren superieur hotel van te maken, dus vijf sterren en nog flink veel meer. Het gerealiseerde hotel heeft nu 81 kamers en suites, en heeft een restaurant, Maes, én een tweesterrenrestaurant, Create.

Dit hotel is erop gericht dat gasten even kunnen vertragen, legt Omayra uit. De gemeente waarin het hotel staat – Eijsden-Margraten – heeft de slow-living beweging omarmd en zich aangesloten bij het internationale Cittaslow-netwerk. Daarbij horen onder andere een nadruk op het unieke karakter van de plek, het landschap, de lokale cultuur, en het werken met lokaal geproduceerd voedsel. Het hotel staat ook helemaal in het teken van die slow living en als onderdeel daarvan gaat het hotel nu ook allerlei samenwerkingen aan met lokale boeren en leveranciers.

Het hotel heeft ondertussen een Michelin Key onderscheiding gekregen. Restaurant Create in het hotel is bekroond met twee Michelin Sterren.

Kasteel Oost teruggebracht tot meest pittoreske vorm

Het net ten zuiden van Maastricht gelegen Kasteel Oost heeft een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen. Rond het jaar 1200 begon het allemaal met de bouw van een ‘motte’, een toren. In 1548 is de trappentoren gebouwd die nog altijd beeldbepalend is voor het kasteel. In dezelfde periode ontstond ook grofweg het huidige bouwvolume. Het is vooral de uitstraling van het kasteel dat daarna nog een aantal keer wijzigde.

Het kasteel is over de eeuwen door verschillende adellijke families beheerd en bewoond geweest. Het startte met de familie Van Oys, wat zich in het Nederlands vertaalt als Van Oost. Van de achttiende tot en met begin twintigste eeuw was het kasteel in beheer van de familie De Geloes, dat het nabijgelegen kasteel Van Eijsden als hoofdzetel had.

Richting het einde van de negentiende eeuw kregen de verschillende eigenaren steeds meer moeite om het noodzakelijke onderhoud aan het kasteel te blijven doen. In de jaren vijftig zijn daarop al wat bouwvallig geworden bouwdelen gesloopt. In de jaren zestig is het vervolgens verkocht aan een kunstenaar. Die heeft het kasteel naar zijn eigen wensen verbouwd en atelierruimtes en ruime terrassen toegevoegd. Bij gebrek aan financiële middelen is daarbij eigenlijk steeds gekozen voor tijdelijke oplossingen.

Toen de lokale zakenman Michel Maes het kasteel in 2004 kocht, stond het er niet best voor. Hij is er eerst zelf gaan wonen, of ‘kamperen’ zoals hij het zelf weleens genoemd heeft. Later ontstond het idee om er een hotel in te vestigen.

Over de restauratie vertelt Omayra dat het kasteel teruggebracht is naar zijn meest pittoreske vorm, zoals het er halverwege de negentiende eeuw uitzag. Tekeningen van het kasteel, die na de Tweede Wereldoorlog door een voorloper van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) gemaakt zijn, bleken daarbij zeer waardevol. Daarmee kon de eikenhouten dakconstructie gereconstrueerd worden, inclusief pen en gatverbindingen. De bewerking van dat eikenhout is wel op een eigentijdse manier gebeurd: het hout is CNC gefreesd. Het was de eerste keer dat houtbewerker Techwood die techniek op eikenhout toepaste, vertelt Omayra.

Het dak is bekleed met eenzelfde type leien als er ooit op lagen en opnieuw bekroond met zijn 25 meter hoge dakruiter. Zo’n dakruiter vergrootte het aanzien van het kasteel, versterkte zijn pittoreske vorm, maar Omayra legt uit dat het ook functioneel is in dat het helpt in de ventilatie van het dak.

Een nieuw bouwdeel dat SATIJNplus Architecten aan het kasteel heeft toegevoegd is de ‘tuinkas’. Onder het schuine glazen dak daarvan is op de begane grond de ontbijtzaal te vinden en op de eerste verdieping een restaurant voor lunch en diner.

Samen met het kasteel is ook het kasteelpark gerenoveerd. Op verzoek van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is het landschap richting het naastgelegen dorp open gehouden, om de over de tijd ontstane zichtrelatie daarmee te behouden.

Opdrachtgever voor de restauratie, transformatie en uitbreiding was Maes Vastgoed. Het interieur van het hotel is ontworpen door Verbraeken x Bisset. Het landschap is ontworpen door Linears Landscapers.