Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project
Hoofdredacteur Michiel van Raaij van Architectenweb
Copyright: Katja Effting
Lector Frank Suurenbroek van Hogeschool van Amsterdam
Copyright: Katja Effting
Lector Frank Suurenbroek van Hogeschool van Amsterdam
Copyright: Katja Effting
Architect Daan Roggeveen van MORE Architecture
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam in gesprek met architect Daan Roggeveen van MORE Architecture
Copyright: Katja Effting
Architect Dirk Peters van Barcode Architects
Copyright: Katja Effting
Architect Dirk Peters van Barcode Architects
Copyright: Katja Effting
Vraag uit de zaal
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam
Copyright: Katja Effting
Architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam in gesprek met architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Architect Kees Kaan van KAAN Architecten
Copyright: Katja Effting
Architect Kees Kaan van KAAN Architecten
Copyright: Katja Effting
Architect Wouter Zaaijer van OZ
Copyright: Katja Effting
Architect Wouter Zaaijer van OZ
Copyright: Katja Effting
Stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA Urbanism
Copyright: Katja Effting
Stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA Urbanism
Copyright: Katja Effting
Lector Frank Suurenbroek van Hogeschool van Amsterdam en architect Daan Roggeveen van MORE Architecture
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam
Copyright: Katja Effting
Copyright: Katja Effting
Hoofdredacteur Michiel van Raaij van Architectenweb
Copyright: Katja Effting
Lector Frank Suurenbroek van Hogeschool van Amsterdam
Copyright: Katja Effting
Lector Frank Suurenbroek van Hogeschool van Amsterdam
Copyright: Katja Effting
Architect Daan Roggeveen van MORE Architecture
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam in gesprek met architect Daan Roggeveen van MORE Architecture
Copyright: Katja Effting
Architect Dirk Peters van Barcode Architects
Copyright: Katja Effting
Architect Dirk Peters van Barcode Architects
Copyright: Katja Effting
Vraag uit de zaal
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam
Copyright: Katja Effting
Architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam in gesprek met architect Marten de Jong van de Architekten Cie.
Copyright: Katja Effting
Architect Kees Kaan van KAAN Architecten
Copyright: Katja Effting
Architect Kees Kaan van KAAN Architecten
Copyright: Katja Effting
Architect Wouter Zaaijer van OZ
Copyright: Katja Effting
Architect Wouter Zaaijer van OZ
Copyright: Katja Effting
Stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA Urbanism
Copyright: Katja Effting
Stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA Urbanism
Copyright: Katja Effting
Lector Frank Suurenbroek van Hogeschool van Amsterdam en architect Daan Roggeveen van MORE Architecture
Copyright: Katja Effting
Moderator Indira van 't Klooster van Arcam
Copyright: Katja Effting
Copyright: Katja Effting

Vijf lessen over ‘Het nieuwe hybride stadsblok’

3 februari, 14:33
Op dinsdag 1 februari organiseerde Architectenweb in samenwerking met het Lectoraat Bouwtransformatie van de Hogeschool van Amsterdam, MORE Architecture en Pakhuis de Zwijger een symposium rond de opkomst van een nieuw hybride stadsblok: de combinatie van een gesloten bouwblok met meerdere woontorens.

Het nieuwe hybride stadsblok is een bouwblok van zo’n zestig bij zestig meter met een FSI van 4 tot 7 en een groot woonprogramma boven een plint met voorzieningen. In zijn vorm is het stadsblok daarbij een hybride tussen een gesloten bouwblok en een ensemble van meerdere woontorens.

Op het symposium werd het nieuwe hybride stadsblok verkend aan de hand van voorlopers uit Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en Utrecht. Sprekers waren architect Dirk Peters (Barcode Architects), stedenbouwkundige Marco Broekman (BURA), architect Kees Kaan (KAAN Architecten), architect Marten de Jong (de Architekten Cie.), architecten Wouter Zaaijer (OZ), lector Frank Suurenbroek (Hogeschool van Amsterdam) en architect Daan Roggeveen (MORE Architecture). Moderator was Indira van ’t Klooster (Arcam).

Welke lessen konden uit deze boeiende middag getrokken worden?

1. Maak bij hoge dichtheid ook hoogwaardige openbare ruimte en voorzieningen
Buurten met een FSI van 5 of 6 op blokniveau zijn goed mogelijk in Nederland. Maar zoveel mensen bij elkaar vraagt om een grotendeels of volledig autovrije openbare ruimte met daaraan levendige plinten met voorzieningen, waarbij de hoge dichtheid ook voor draagvlak daarvoor zorgt.

De ontwikkeling van de kop van de Rijnhaven in Rotterdam met hybride stadsblokken gaat samen met de ontwikkeling van een nieuw park met strand en de realisatie van een wandelroute rond de Rijnhaven, het ‘Rondje Rijnhaven’, liet architect Dirk Peter van Barcode Architects zien. Hetzelfde geldt voor SPOT in Amsterdam Zuidoost, waar de hogere dichtheid samengaat met het verdwijnen van de auto uit het straatbeeld. Voor de groene en autovrije openbare ruimte daar heeft Inside Outside een ontwerp gemaakt.

De wat rauwere openbare ruimte van het NDSM-terrein, waar je het gevoel hebt dat alles er mogelijk is, loopt door in het binnenterrein van De Pontkade. Aan de buitenzijde van het blok is een plint ontworpen met kleine en grote winkelruimtes, met wisselende hoogtes, en aan de rustiger zijden atelierwoningen. De Merwedekanaalzone in Utrecht wordt bijna geheel autovrij en krijgt een zeer groene openbare ruimte. Dat maakt een FSI op blokniveau van gemiddeld 5,5 mogelijk. De voorzieningen zijn geclusterd rond drie dwarsassen. Tegenover deze drukkere plekken staan in de buurt ook rustiger plekken.

Hoe werken al deze hybride stadsblokken als context voor hun gebruikers? Hoe beleven mensen de ruimtes en werken de ontwerpprincipes zoals gehoopt? In het onderzoek Sensing Streetscapes wil het lectoraat Bouwtransformatie van de Hogeschool van Amsterdam die ervaring meetbaar maken. Technologie en methoden uit de neuroscience worden daarbij ‘getransplanteerd’ naar het vakgebied van architectuur en stedenbouw. In het onderzoek wordt bijvoorbeeld gewerkt met eyetracking – waar kijken mensen naar? Hieruit blijkt tot zover bijvoorbeeld dat mensen kijken naar plekken waar ze andere mensen verwachten. Het onderzoek gaat verder met onder andere een speciaal lab in de faculteit techniek.

2. Plan hybride stadsblokken bij OV-knooppunten
In het stedelijk landschap van Shanghai is de meeste hoogbouw te vinden op de plekken waar de belangrijkste metrolijnen elkaar kruisen. Transit Oriented Development dus. En daar hebben we in Nederland af en toe nog moeite mee. De kop van de Rijnhaven ligt precies tussen twee metrostations in, daar gaat het goed. Hetzelfde geldt voor SPOT, dat vlakbij trein- en metrostation Amsterdam Bijlmer ArenA ligt.

De voormalige NDSM-werf wordt op dit moment ontsloten met een bus die naar een halte van de Noord-Zuidlijn rijdt en een veerpont die naar Amsterdam Centraal vaart. Dat kan beter, al zal de toekomstige fietsbrug over het IJ wel helpen. Ook bij B-Proud is de uitgangspositie niet optimaal. Het project ligt eigenlijk tussen Den Haag HS en Laan van NOI en is op geen van beide stations nog echt goed aangesloten.

3. Denk voorbij kantoren ook aan scholen en culturele programma’s
In verschillende van de gepresenteerde hybride stadsblokken is in de onderste lagen kantoorruimte opgenomen. Die kantoren zorgen voor meer levendigheid overdag, voor extra draagvlak voor de voorzieningen, maar zijn ook handig voor een goede invulling van plekken met wat minder daglicht. Bij B-Proud in Den Haag zijn boven de plint een heel aantal lagen gereserveerd voor kantoren. Hetzelfde geldt voor SPOT in Amsterdam Zuidoost, waar de ambitie is om de bestaande vierkante meters kantoren in de nieuwbouw terug te laten komen.

Bij SPOT is daarbij ook ruimte gemaakt voor scholen. Wat bij de veel grotere ontwikkeling van de Merwedekanaalzone in Utrecht ook gebeurd is. Zouden daar ook nog culturele programma’s aan toegevoegd worden, zoals architect Daan Roggeveen van MORE Architecture in het symposium voorstelde, dan zouden binnenstedelijke buurten kunnen ontstaan met een compleet aanbod van voorzieningen.

4. Organiseer het parkeren boven de grond
De maat van het hybride stadsblok, al gauw zo’n zestig bij zestig meter, maakt het mogelijk om het parkeren van auto’s en fietsen (deels) bovengronds in de binnenterreinen op de lossen. Dat bovengronds parkeren heeft een aantal voordelen. Zo reduceert het de bouwkosten. Maar het vermindert ook de ‘diepte’ van het bouwblok: een binnentuin op de tweede of derde verdieping ontvangt meer daglicht dan wanneer deze lager zou liggen. Daarbij speelt ook nog dat een bovengrondse parkeergarage in een scenario met veel meer deelauto’s eenvoudiger getransformeerd kan worden.

Het inzetten van de parkeergarage om de binnentuin hoger te leggen wordt ingezet bij de kop van de Rijnhaven in Rotterdam, bij De Pontkade in Amsterdam Noord, bij B-Proud in Den Haag en voor een deel ook bij de Merwedekanaalzone in Utrecht.

Alleen bij SPOT in Amsterdam Zuidoost wordt vastgehouden aan ondergronds parkeren. Met reden, want alleen op die manier zijn de verschillende deelgebieden nu werkelijk met elkaar te verbinden. Bij SPOT gaat het nu om de ontwikkeling van vijf kavels. Maar in de toekomst kunnen de omliggende kavels daar op aanhaken.

5. Varieer in hoogte voor doorzicht en zonlicht
De woningen die in de hybride stadsblokken een plek krijgen zijn vaak compact. Op dit moment lijkt 48 m2 voor beleggers optimaal. Dergelijke woningen komen dan ook veel voor, naast kleinere en grotere woningen dan dat. Als je dan een eenzijdige orientatie hebt op het binnenterrein en rondom enkel andere woningen ziet… is dat de kwaliteit die we zoeken?, vroeg architect Marten de Jong van de Architekten Cie. zich hardop af. Voor de bewoners is het plezierig als er af en toe ook een doorzicht naar de stad is. In De Pontkade zijn die doorzichten daarom ook opgenomen.

Iets vergelijkbaars geldt voor de toetreding van zonlicht. Door op strategische plekken de bebouwing lager te houden valt er veel daglicht het blok en de woningen binnen. Alle hybride stadsblokken hebben daarom getrapte bouwvolumes. Daarbij helpt die getrapte vorm ook om de windhinder te beperken.

Vervolg
De op het symposium gepresenteerde ontwerpen klonken af en toe als jongensboeken waarin de ontwerpers op het juiste moment – in de staart van de kredietcrisis – aan de juiste personen deze nieuwe perspectieven toonden. Zo ontstond een momentum voor de ontwikkeling van dit nieuwe type stadsblok. Maar worden de uitgesproken ambities straks ook waargemaakt? De kop van de Rijnhaven, SPOT en Merwedekanaalzone zijn gebiedsontwikkelingen die een behoorlijke tijd in beslag zullen nemen. Dat vraagt van alle betrokken partijen om een lange adem.

De huidige praktijk van ruimtelijke ordening is sterk versnipperd. Dit versterkt de noodzaak om over de volle breedte van het vakgebied te reflecteren en te leren. Die handschoen pakken wij op. Architectenweb, Lectoraat Bouwtransformatie van de Hogeschool van Amsterdam, MORE Architecture en Pakhuis de Zwijger zetten daarom in op een vervolg.

In dit symposium is bijvoorbeeld veel over de volumes gesproken, maar hoe werken deze gebouwencomplexen van binnen en vanuit het perspectief van de gebruikers? Wat vinden andere partijen in de keten, zoals ontwikkelaars en gemeenten? En in hoeverre krijgt dit hybride bouwblok ook gestalte buiten de vier grote steden?

Heb je zelf ideeën over een vervolg op dit symposium? Laat het ons weten via redactie@architectenweb.nl.

Livestream
Het symposium zelf had ook een hybride vorm, met zo’n honderd deelnemers die er live bij waren in Pakhuis de Zwijger en nog veel meer deelnemers die het symposium via de livestream volgden. Van de live bijeenkomst maakte architectuurfotograaf Katja Effting/DAPh bovenstaande foto’s. De livestream is terug te kijken op YouTube.

https://www.youtube.com/watch?v=tY79W-Ii4mc

Andere nieuwsberichten

Tien principes om werken en wonen succesvol te mengen

Gisteren, 17:30

Vakjury en publiek kennen Engelse Park Groninger Architectuurprijs toe

Gisteren, 15:28

Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR!

Gisteren, 14:30

KAAN Architecten geselecteerd voor ontwerp gerechtsgebouw in Nancy

Gisteren, 11:39

PBL: extra klimaatactie steden, regio's en bedrijven valt tegen

Gisteren, 16:10

LEVS ontwikkelt ontwerpmethodiek om CO2-uitstoot projecten te verminderen

Gisteren, 10:52

Gros gemeenteambtenaren wil uitstel Omgevingswet

27 september, 1:38

Rapport: maatwerk nodig om starters aan huis te helpen

27 september, 11:01

Blauw kenmerkt het nieuwe interieur van het Evoluon

26 september, 5:45

Minister De Jonge verwerpt kritiek over nut woningbouwimpuls

26 september, 9:21
Michiel van RaaijHoofdredacteur
KUBUS | Specialist in BIM-software
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
VELUX Commercial
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco International KG
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Zoontjens
DUCO Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
YVI Application Family
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Knauf Ceiling Solutions B.V.
Mobilane
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
ISMT B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan