KAPKAR/ IJB-SP-1862, door Frank Havermans

KAPKAR/ IJB-SP-1862, dat de gedenksteen omkadert

KAPKAR/ IJB-SP-1862, door Frank Havermans

Frank Havermans bestudeert de gedenksteen in de brugpijler

De gehavende en overspoten gedenksteen

Modellen van KAPKAR/ IJB-SP-1862

Boodschap van de brugpijler

2 juli 2025, 13:16

Aan een oude verweesde brugpijler, in de uiterwaarden tussen het stadje Hattem en de IJssel, heeft zich een verrassend object geklemd. Een futuristische zender? Een constructivistisch baken? Het is in elk geval een architecturaal kunstwerk van Frank Havermans, gerealiseerd in het kader van de IJsselbiënnale 2025.

Naast de nieuwe spoorbrug bij Hattem ligt een losse brugpijler in het landschap. Hij ondersteunde de eerste spoorbrug die 163 jaar geleden tussen Gelderland en Overijssel over de IJssel werd gebouwd. De zeven andere pijlers zijn gesloopt. In het kader van de IJsselbiënnale plaatste Frank Havermans een baken op het overblijfsel, “om stil te staan bij de betekenis van de plek”, legt hij uit.

Havermans maakt kunstwerken die ingrijpen in de ruimte en reageren op een specifieke locatie. Vaak haken ze letterlijk aan bestaande structuren. Hier is het de overgebleven pijler, die raakt aan een aantal onderwerpen die Havermans fascineren of hem aan het hart gaan.

Infrastructuur en de tijd
De kunstenaar is geboeid door de continu veranderende architectuur van de stad, het land en de (water)wegen die ze samenbrengen. Het reizen tussen steden en landen gaat steeds sneller: wat eeuwen geleden nog een maandenlange reis per paard was, ging sneller door de trein en inmiddels vliegen we in 24 uur naar de andere kant van de wereld.

Havermans ziet infrastructuur als kathedralen van deze tijd, zo geeft hij aan. Het zijn collectieve bouwwerken waarmee we onze behoeften voeden. Het draait echter niet langer om religie en zingeving, maar om ambitie, consumptie en groei. De oude pijler nabij de IJssel is een infrastructureel overblijfsel, een rest van een kathedraal die niet meer voldeed.

Gedenksteen
De brugpijler was het startpunt voor het onderzoek. Havermans ontdekte de gedenksteen van de eerste steenlegging door Johan Thorbecke. De geboren Zwollenaar was niet alleen verantwoordelijk voor deze spoorverbinding, maar ook voor de fundamentele hervorming van de grondwet die in 1848 in werking trad. Thorbecke was daarmee grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie.

De gedenksteen in de pijler is flink gehavend, vertelt Havermans. De steen vertoont kogelinslagen uit de Tweede Wereldoorlog en is met graffiti bespoten. Bovendien was de gedenksteen verstopt achter wilgentakken. De kunstenaar ziet het als symbolisch voor de waarde die we hechten aan onze historie, cultuur en democratie.

Installatie
Aan oude bouwtekeningen en plattegronden van de pijler heeft Havermans vormen en elementen ontleend, die hij samensmeedde tot de installatie KAPKAR/ IJB-SP-1862. Het object dat zich aan de brugpijler klemt bestaat uit constructiemultiplex en staalkabels. Inclusief de pijler is de installatie 1600 cm breed, 660 cm diep en 840 cm hoog.

KAPKAR/ IJB-SP-1862 geeft de verweesde brugpijler een nieuwe functie en betekenis; het is een “hybride baken”, legt Havermans uit, een blikvanger en een ‘imaginaire zender’ die een waarschuwing over het gevaar van afbrokkelende maatschappelijke kernwaarden uitzendt.

IJsselbiënnale 2025
De locatiespecifieke installatie is gemaakt voor de IJsselbiënnale 2025. De kunstroute biedt in totaal 19 kunstwerken langs de IJssel, onderverdeeld in vier clusters: Route Zwolle, Route Deventer, Route Fortmond en Route Brummen. KAPKAR/ IJB-SP-1862 maakt deel uit van de Route Zwolle en is te zien iets buiten Hattem, voorbij Geldersedijk 26-28. De IJsselbiënnale duurt nog tot en met 14 september.

Trefwoorden

ijsselbiënnale frank havermans kunstwerk baken brugpijler hattem pijler ijssel installatie brug

1	Vijf nominaties voor de prijs voor Architect van het Jaar 2026 dinsdag, 1 september
2	Nominaties Woongebouw van het Jaar 2026 bekend donderdag, 3 september
3	HA-HA transformeert Rotterdamse Julianakerk tot JUUL woensdag, 2 september
4	Hoogbouwcomplex KJ Den Haag opgeleverd vrijdag, 4 september
5	BNLA architecten voorziet Kauwgomballenfabriek van optopping met 65 woningen dinsdag, 1 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Frank Havermans 'stut' Nijmeegs Besiendershuis met houten constructie

13 februari

Solotentoonstelling Frank Havermans met urbanisme als materiaal

14 februari 2024

'Stuttende' en contrasterende installatie voor Besiendershuis Nijmegen

1 mei

Een brug tussen een wereldse en een geestelijke omgeving

14 juni 2023

Een poort die de fantasie prikkelt

25 oktober 2021

Een platform voor Oude Willem en de wandelaar

20 januari 2021

Frank Havermans toont in Shenzhen een gastvrij kunstwerk

12 februari 2020

Een observatiepost voor stedelijke dynamiek

9 juli 2019

Installatie van Frank Havermans is tevens eenpersoonswerkplek

6 juni 2018

Installatie klampt zich aan het Glaspaleis

13 september 2017

Verplaatsbaar paviljoen met flexibel bouwsysteem

19 september 2016

Locatiegebonden ontwerp voor vliegbasis

19 september 2013

Vuurrood baken voor brandweerpost

2 juli 2013

'Illegale' constructie voor biënnale Hongkong

16 maart 2012

Toon alles

Andere nieuwsberichten

V8 architects ontwerpt gebouw met sociale woningen in Max Euwe Kwartier

Gisteren, 15:41

Een belangrijk uitgangspunt in het ontwerp is het principe van gelaagdheid, meldt het bureau. De gevel is opgebouwd uit drie duidelijk herkenbare lagen, die elk een eigen karakter en materialisatie hebben.

Bridge of Mountains door NEXT Architects vormt verhoogde route over wisselend landschap

Gisteren, 13:49

Nabij de Zuid-Chinese stad Kunming is de door NEXT architects ontworpen Bridge of Mountains in gebruik genomen. Het betreft een 3,5 kilometer lange verhoogde voetgangers- en fietsbrug tussen de bergen Mingzhen en Changyao die over boomtoppen voert.

Ontwerp voor eerste torens Rijnhaven in Rotterdam onthuld

Gisteren, 09:45

MVSA Architects, Loer Architecten, ZUS en HWKN Architects ontwerpen de eerste torens in de vernieuwde Rijnhaven in Rotterdam. Het multifunctionele project Flow Town bestaat onder meer uit duizend woningen.

BiermanHenket Architecten – genomineerd voor prijs Architect van het Jaar 2026

Gisteren, 09:00

Een zeer professioneel architectenbureau waarvan het vakmanschap blijft doorgroeien.

Deltacommissaris: forse ingrepen nodig tegen wateroverlast en droogte

Gisteren, 14:33

Om maatschappelijke schade in hele droge of juist natte periodes te beperken, moet Nederland ‘een flinke tand bijzetten’.

Borstbeeld voor Abe Bonnema onthuld in geboortedorp Stiens

Gisteren, 10:36

Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van de beroemde Friese architect is zaterdag een borstbeeld van hem onthuld in zijn geboortedorp Stiens.

Raad Amsterdam krijgt meer transparantie over grote projecten

4 september, 12:19

De raad krijgt voortaan van het stadsbestuur duidelijk en onderbouwd te horen als dat niet op het afgesproken moment met een voortgangsrapportage komt over een groot project, zoals de aanleg van de Oostbrug.

Rekenkamer: aanpak zoetwatertekort loopt jaren achter

4 september, 10:21

De Algemene Rekenkamer deed onderzoek naar het Deltaprogramma Zoetwater en keek daarbij naar de gevolgen van zoetwatertekorten.

Particuliere verhuurders noemen uitstel box 3-aanpassing funest

3 september, 3:09

Vastgoed Belang klaagt al lange tijd dat de huidige opzet van belastingheffen in box 3 verhuurders op zulke hoge kosten jaagt dat ze ermee stoppen.

Onderzoek: tientallen biljoenen naar toekomstige AI-datacenters

3 september, 10:17

De wereldwijde investeringen in datacenters voor kunstmatige intelligentie zullen de komende jaren blijven toenemen door de enorme AI-vraag, meldt PwC.

Ga naar het nieuws-archief