KAPKAR/ IJB-SP-1862, door Frank Havermans

KAPKAR/ IJB-SP-1862, dat de gedenksteen omkadert

KAPKAR/ IJB-SP-1862, door Frank Havermans

Frank Havermans bestudeert de gedenksteen in de brugpijler

De gehavende en overspoten gedenksteen

Modellen van KAPKAR/ IJB-SP-1862

Boodschap van de brugpijler

2 juli 2025, 13:16

Aan een oude verweesde brugpijler, in de uiterwaarden tussen het stadje Hattem en de IJssel, heeft zich een verrassend object geklemd. Een futuristische zender? Een constructivistisch baken? Het is in elk geval een architecturaal kunstwerk van Frank Havermans, gerealiseerd in het kader van de IJsselbiënnale 2025.

Naast de nieuwe spoorbrug bij Hattem ligt een losse brugpijler in het landschap. Hij ondersteunde de eerste spoorbrug die 163 jaar geleden tussen Gelderland en Overijssel over de IJssel werd gebouwd. De zeven andere pijlers zijn gesloopt. In het kader van de IJsselbiënnale plaatste Frank Havermans een baken op het overblijfsel, “om stil te staan bij de betekenis van de plek”, legt hij uit.

Havermans maakt kunstwerken die ingrijpen in de ruimte en reageren op een specifieke locatie. Vaak haken ze letterlijk aan bestaande structuren. Hier is het de overgebleven pijler, die raakt aan een aantal onderwerpen die Havermans fascineren of hem aan het hart gaan.

Infrastructuur en de tijd
De kunstenaar is geboeid door de continu veranderende architectuur van de stad, het land en de (water)wegen die ze samenbrengen. Het reizen tussen steden en landen gaat steeds sneller: wat eeuwen geleden nog een maandenlange reis per paard was, ging sneller door de trein en inmiddels vliegen we in 24 uur naar de andere kant van de wereld.

Havermans ziet infrastructuur als kathedralen van deze tijd, zo geeft hij aan. Het zijn collectieve bouwwerken waarmee we onze behoeften voeden. Het draait echter niet langer om religie en zingeving, maar om ambitie, consumptie en groei. De oude pijler nabij de IJssel is een infrastructureel overblijfsel, een rest van een kathedraal die niet meer voldeed.

Gedenksteen
De brugpijler was het startpunt voor het onderzoek. Havermans ontdekte de gedenksteen van de eerste steenlegging door Johan Thorbecke. De geboren Zwollenaar was niet alleen verantwoordelijk voor deze spoorverbinding, maar ook voor de fundamentele hervorming van de grondwet die in 1848 in werking trad. Thorbecke was daarmee grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie.

De gedenksteen in de pijler is flink gehavend, vertelt Havermans. De steen vertoont kogelinslagen uit de Tweede Wereldoorlog en is met graffiti bespoten. Bovendien was de gedenksteen verstopt achter wilgentakken. De kunstenaar ziet het als symbolisch voor de waarde die we hechten aan onze historie, cultuur en democratie.

Installatie
Aan oude bouwtekeningen en plattegronden van de pijler heeft Havermans vormen en elementen ontleend, die hij samensmeedde tot de installatie KAPKAR/ IJB-SP-1862. Het object dat zich aan de brugpijler klemt bestaat uit constructiemultiplex en staalkabels. Inclusief de pijler is de installatie 1600 cm breed, 660 cm diep en 840 cm hoog.

KAPKAR/ IJB-SP-1862 geeft de verweesde brugpijler een nieuwe functie en betekenis; het is een “hybride baken”, legt Havermans uit, een blikvanger en een ‘imaginaire zender’ die een waarschuwing over het gevaar van afbrokkelende maatschappelijke kernwaarden uitzendt.

IJsselbiënnale 2025
De locatiespecifieke installatie is gemaakt voor de IJsselbiënnale 2025. De kunstroute biedt in totaal 19 kunstwerken langs de IJssel, onderverdeeld in vier clusters: Route Zwolle, Route Deventer, Route Fortmond en Route Brummen. KAPKAR/ IJB-SP-1862 maakt deel uit van de Route Zwolle en is te zien iets buiten Hattem, voorbij Geldersedijk 26-28. De IJsselbiënnale duurt nog tot en met 14 september.

Trefwoorden

ijsselbiënnale frank havermans kunstwerk baken brugpijler hattem pijler ijssel installatie brug

1	Kasteel met boerderij bij Maastricht getransformeerd tot hotel woensdag, 21 oktober
2	Makerskade – tijdelijke woningen met ontwerpkracht permanente kwaliteit gegeven maandag, 19 oktober
3	Team met Arons en Gelauff en Inside Outside wint tender Amstelkwartier woensdag, 21 oktober
4	Kandidaten voor nieuwbouw De Meervaart delen visie op de opgave woensdag, 21 oktober
5	NAMO Architecture opent Jenaplanschool op twee verdiepingen naar groene buitenruimte maandag, 19 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Frank Havermans 'stut' Nijmeegs Besiendershuis met houten constructie

13 februari

Solotentoonstelling Frank Havermans met urbanisme als materiaal

14 februari 2024

'Stuttende' en contrasterende installatie voor Besiendershuis Nijmegen

1 mei

Een brug tussen een wereldse en een geestelijke omgeving

14 juni 2023

Een poort die de fantasie prikkelt

25 oktober 2021

Een platform voor Oude Willem en de wandelaar

20 januari 2021

Frank Havermans toont in Shenzhen een gastvrij kunstwerk

12 februari 2020

Een observatiepost voor stedelijke dynamiek

9 juli 2019

Installatie van Frank Havermans is tevens eenpersoonswerkplek

6 juni 2018

Installatie klampt zich aan het Glaspaleis

13 september 2017

Verplaatsbaar paviljoen met flexibel bouwsysteem

19 september 2016

Locatiegebonden ontwerp voor vliegbasis

19 september 2013

Vuurrood baken voor brandweerpost

2 juli 2013

'Illegale' constructie voor biënnale Hongkong

16 maart 2012

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Eklund_terbeek transformeert Schiedams rioolgemaal naar woonhuis

23 oktober, 3:43

Uitgangspunt van het ontwerp van eklund_terbeek is het behoud van de oorspronkelijke structuur en de architectonische kwaliteiten van het gemaal. Het bureau voegt daarbij een eigentijdse laag toe.

OMA past gerechtsgebouw landschappelijk in op oud vestingterrein Lille

23 oktober, 1:25

In Lille is het door OMA ontworpen nieuwe Paleis van Justitie opgeleverd. Het gebouw is landschappelijk ingepast op een terrein waar ooit vestingen van de bekende vestingbouwer Vauban lagen.

Woongebouw door Moke Architecten op Hembrugterrein klaar

23 oktober, 11:35

Deze maand wordt in Zaandam Hembrug Gebouw 1 officieel geopend en in gebruik genomen. Het door Moke Architecten ontworpen gebouw markeert een belangrijke entree van het Hembrugterrein en biedt plek 164 woningen.

Opening Nationaal Slavernijmuseum met drie jaar uitgesteld

23 oktober, 9:15

Onder meer het aanvragen van vergunningen en de aanbesteding noemt het college als oorzaak van de vertraging, net als het ontwerpproces dat nu bezig is.

Vernieuwde tijdlijn van Carbonlab en Aveco de Bondt brengt klimaatdoelen en wettelijke verplichtingen in kaart

23 oktober, 2:21

De geactualiseerde tijdlijn maakt klimaatdoelen en duurzaamheidsregels concreet voor de bouwsector.

EIB: Nederland moet doelen uitstellen om personeelstekort bouw

23 oktober, 10:11

Nederland moet vanwege de personeelskrapte in de bouwsector scherpere keuzes maken over wat het wil realiseren en wanneer, stelt EIB-directeur Taco van Hoek.

Milieuorganisaties stappen naar rechter om nieuw besluit Schiphol

22 oktober, 1:18

Volgens de partijen legaliseert het nieuwe besluit ‘jarenlange illegale overlast’ en ‘schaadt het de gezondheid’.

EIB: 73.000 nieuwe mensen nodig in bouw, defensie zorgt voor druk

22 oktober, 11:10

De komende drie jaar heeft de bouwsector zo'n 73.000 nieuwe medewerkers nodig, denkt het Economisch Instituut voor de Bouw.

Kandidaten voor nieuwbouw De Meervaart delen visie op de opgave

21 oktober, 2:43

Tot en met vrijdag 29 oktober kan iedereen op de visies reageren.

VN-rapport: sterkere opwarming door vertrek VS uit Klimaatakkoord

21 oktober, 10:55

Zelfs als alle andere landen hun klimaatplannen volledig uitvoeren, zal de aarde eind deze eeuw 2,6 graden warmer zijn dan halverwege de negentiende eeuw.

Ga naar het nieuws-archief