Installatie klampt zich aan het Glaspaleis

13 september 2017, 9:24

Aan een witte buitenmuur van Glaspaleis in Heerlen klemt zich een industrieel ogend zwart object. Is het een parasiet of leeft het in symbiose met zijn gastheer? Hecht het zich aan het verleden of bereidt het een sprong naar de toekomst voor? De installatie is gemaakt door Studio Frank Havermans.

Frank Havermans heeft de installatie KAPKAR/ ZM-S*B3-JH gerealiseerd in opdracht van de culturele instelling SCHUNCK*, die in het Glaspaleis is gevestigd. Hij koos ervoor om een ingreep te doen aan de zuidgevel, een wit vlak als een onbeschreven blad aan het drukke Pancratiusplein. “Het vroeg erom beschreven te worden”, zegt Havermans.

Verdwenen verleden
KAPKAR/ ZM-S*B3-JH is een poging om het verleden van Heerlen te verbinden met het heden en de toekomst, legt hij uit. Net als in de rest van Limburg is direct na het sluiten van de mijnen bijna het gehele bovengrondse erfgoed gesloopt.

Ongetwijfeld was het snelle ‘opruimen’ door de Nederlandse regering goed bedoeld, vermoedt Havermans, maar de uitwerking was desastreus. “Limburg heeft door de snelle afbraak mentaal nooit afscheid kunnen nemen van dit verleden en ondervindt daar nog steeds hinder van”, zegt hij. Dat geldt ook voor Heerlen.

De mijnbouw betekende zware arbeid, maar ook saamhorigheid tussen de arbeiders, bevolkingsgroei en voorspoed. De enige twee gebouwen die nog aan die tijd herinneren zijn het mijnschachtgebouw van de Oranje Nassau 1, dat nu dienst doet als Mijnmuseum en het Glaspaleis, in 1936 als modern warenhuis gebouwd.

Modernistisch versus industrieel
Het modernistische Glaspaleis van architect Frits Peutz – ondertussen zorgvuldig gerenoveerd en aan de zuidelijke kant uitgebreid – vervult nog steeds een actieve en positieve rol in Heerlen, onder meer met horeca, bibliotheek en tentoonstellingsruimte. Dit in tegenstelling tot het Mijnmuseum, volgens Havermans, met relicten uit de mijnbouw als “een kapel waar de mijntijd wordt geëerd”.

Juist aan het Glaspaleis heeft Havermans de installatie KAPKAR/ ZM-S*B3-JH gerealiseerd. De beeldtaal is gebaseerd op de industriële ingenieursarchitectuur die is verdwenen; als basis diende het voormalige schachtblok 3 van de mijnschacht van de Oranje Nassau 1. Door middel van lange armen grijpt de installatie rond het gebouw naar houvast.

Tijdslagen
De installatie hecht verleden aan het heden; daarmee herdefinieert de constructie tegelijkertijd zijn gastheer, aldus Havermans. Door hechting van een onbekende entiteit aan een icoon, zo legt hij uit, wordt een ingang gecreëerd naar een minder geconditioneerde omgang met een monument als het Glaspaleis.

“Deze installatie, die slechts een kortdurende tussenlaag van de geschiedschrijving van de stad zal zijn, is een voorstel om op ene uitdagender manier met stedelijke gelaagdheid om te gaan”, zegt Havermans. De installatie is nog tot 12 november te zien.

Autonome modellen
Tegelijkertijd is er in het Glaspaleis een tweede installatie van Havermans te zien. Voor de dertig meter lange vitrine van het gebouw heeft hij ‘dragers’ gebouwd, die zijn samengesteld uit onderdelen van eerdere installaties. Op en aan deze elementen presenteert Havermans 145 modellen, die in onderlinge samenhang een verhaal vertellen.

Havermans ontwerpt zijn installaties altijd aan de hand van een serie modellen, aanvankelijk nog zonder schaal of functie. Het laatste, het conclusiemodel zoals Havermans het noemt, fungeert als een 3D-bouwtekening. De modellen ziet Havermans echter ook als autonome sculpturen, die los van de gebouwde objecten staan.

In de vitrine heeft hij ze samengevoegd tot een landschap dat enerzijds een blik biedt op denk- en werkwijze van Havermans, anderzijds als een nieuwe installatie een maquette vormt van een gedroomde stad, of zoals SCHUNCK* het formuleert “de verbeelding van een mogelijke toekomst voor Parkstad".

Trefwoorden

tentoonstelling schunck* frank havermans installatie heerlen studio frank havermans

1	Nominaties Kantoorgebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 9 september
2	V8 architects ontwerpt gebouw met sociale woningen in Max Euwe Kwartier maandag, 7 september
3	DP6 en De Unie Architecten ontwerpen Collectiecentrum Rotterdam woensdag, 9 september
4	Nederlands getint team brengt verwoeste WTC-torens terug in New Yorkse skyline donderdag, 10 september
5	Turnhoutse Sportcampus Stadspark door ZJA, Archiles en Studio Thomas Willemse is gereed woensdag, 9 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Een observatiepost voor stedelijke dynamiek

9 juli 2019

Een platform voor Oude Willem en de wandelaar

20 januari 2021

Een brug tussen een wereldse en een geestelijke omgeving

14 juni 2023

Frank Havermans 'stut' Nijmeegs Besiendershuis met houten constructie

13 februari

Boodschap van de brugpijler

2 juli 2025

Solotentoonstelling Frank Havermans met urbanisme als materiaal

14 februari 2024

Schunck verbouwt patio en leslokalen tot museale ruimte

17 oktober 2022

Een poort die de fantasie prikkelt

25 oktober 2021

Winnaars ideeënprijsvraag Heerlen Rooftop Project bekend

3 maart 2020

Frank Havermans toont in Shenzhen een gastvrij kunstwerk

12 februari 2020

Schunck lanceert Heerlen Rooftop Project

19 juli 2019

Lichtend object in stationshal Amsterdam Centraal

9 mei 2019

Winnaar van exemplaar ‘Transitional’

24 september 2018

Verloting boek Transitional over Frank Havermans

5 september 2018

Installatie van Frank Havermans is tevens eenpersoonswerkplek

6 juni 2018

Longlist EU Mies Award bekend

5 januari 2017

Verplaatsbaar paviljoen met flexibel bouwsysteem

19 september 2016

Locatiegebonden ontwerp voor vliegbasis

19 september 2013

Vuurrood baken voor brandweerpost

2 juli 2013

'Illegale' constructie voor biënnale Hongkong

16 maart 2012

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Regiowinnaars Eo Wijersprijsvraag 2025-2026 bekend

2 uur geleden

De drie regiowinnaars van de Eo Wijersprijsvraag 2025-2026 zijn bekend. Per deelnemende regio aan de tweejaarlijkse prijsvraag werd één winnaar gekozen.

Studio Modijefsky herontwerpt interieur Amsterdams grachtenpand

3 uur geleden

In het statige pand aan de Amsterdamse Herengracht werden verschillende ruimtes vernieuwd.

Time to Access – genomineerd voor prijs Architect van het Jaar 2026

Vandaag, 09:00

Een bureau dat vanuit nauwe samenwerkingen met bewonerscollectieven tot blijvend betaalbare én kwalitatieve woongebouwen komt.

Architect Cor Kalfsbeek op 93-jarige leeftijd overleden

12 september, 10:00

Vanaf de start van zijn bureau in Borger (1967) en later vanuit zijn schuurwoning aan de Hooiweg in Paterswolde heeft hij een omvangrijk oeuvre gerealiseerd in Noord-Nederland.

Kabinet snijdt in procedures voor snellere uitbreiding stroomnet

1 uur geleden

Het kabinet wil de doorlooptijd van uitbreidingen van het stroomnet drastisch inkorten door vergunningsprocedures te schrappen of te vereenvoudigen.

Zuid-Holland maakt ruimte voor grote bouwplannen die snel kunnen

Vandaag, 10:38

De provincie Zuid-Holland overweegt om enkele tientallen plannen voor grootschalige woningbouw buiten bestaande steden en dorpen toch toe te staan.

Leefbaar Rotterdam: stel collectie Boijmans tijdelijk tentoon in Schielandshuis

11 september, 12:29

Museum Boijmans van Beuningen is sinds 2019 gesloten voor een renovatie en gaat niet voor 2030 weer open voor het publiek.

Houten kap van Torentje op Binnenhof bijna 480 jaar oud

11 september, 10:22

Het hout is afkomstig van bomen uit Zuid-Zweden die in de herfst van 1546 of de winter van 1546/’47 zijn gekapt.

Zorgen in Staten Utrecht over uitblijven geld voor Rijnenburglijn

10 september, 1:33

Meerdere partijen in de Provinciale Staten van Utrecht betwijfelen of het plan voor de bouw van 25.000 woningen in de polder Rijnenburg in de huidige vorm kan doorgaan.