Resting Reef, waarbij met de as van overledenen onderwaterurnen zijn gemaakt die dienen als kunstmatige riffen
Copyright: Louise Skajem en Aura Murillo
ZeeFier, waarbij afvalstromen van zeewier dienen als basis voor de kleur
Copyright: Nienke Hoogvliet en Anne Boermans
Ponto Biodesign, verpakkingen gemaakt van cellulose
Copyright: Ponto Biodesign

‘Ontwerper heeft sleutel tot circulaire samenleving in handen’

11 januari 2023, 10:36
Te veel producten zijn zo gemaakt dat je ze niet kunt repareren. Ontwerp alleen maar spullen die je wél open kunt schroeven, betoogt ontwerper Richard van der Laken en oprichter van platform What Design Can Do.

Tekst Richard van der Laken

Op toverschool Zweinstein hebben ze goed begrepen wat circulariteit is. De magische spreuk ‘Reparo’ maakt alles heel wat kapot is in de wereld van Harry Potter. Kom daar eens om als je broodrooster van drie maanden oud er onverhoeds mee stopt en je tevergeefs probeert het ding open te maken om te zien wat er loos is. Nergens één schroefje te bekennen, want het apparaat is van gegoten kunststof en hermetisch geseald, net zoals je telefoon, goedkope elektrische tandenborstel en printer. Allemaal vrijwel onmogelijk om te repareren, allemaal niet-circulair.

Wat wij vaak als dagelijks ongemak voor lief nemen, is in feite een levensgroot obstakel om onze voetafdruk op aarde te beperken. Spullen die niet herbruikbaar of te repareren zijn, vormen een onacceptabele verspilling van energie en grondstoffen. Bij elkaar opgeteld gaat het om een enorme belasting op ons ecosysteem. Maar liefst tachtig procent van de milieu-impact van een product wordt bepaald door beslissingen die plaatsvinden in de ontwerpfase. Voor een ontwerper is dat een grote verantwoordelijkheid. En daar gaat dus heel vaak iets volledig mis.

Geheel demontabele smartphone
Onze verslavende weggooicultuur moet veel harder bestreden worden. En de ontwerper heeft, met de consument en regelgevers aan zijn zijde, een sleutel in handen om producenten richting een circulaire samenleving te duwen. Voor de Nederlandse ontwerper Bas van Abel was de ergernis over het feit dat hij zijn eigen dure telefoon niet open kreeg, de reden om een nieuwe smartphone te ontwikkelen: de Fairphone, geheel demontabel.

Voor succesvolle modeontwerper Borre Akkersdijk was de frustratie over de zwaar vervuilende kledingindustrie – verantwoordelijk voor 10 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot – zelfs reden om helemaal te stoppen met zijn succesvolle jaarlijkse ByBorre-collectie. Hij focust zich nu vrijwel volledig op het maken van verantwoorde garen en stof.

Ontwerp het circulair, of maak het gewoon níét omdat het aanbod al te groot is, zoals Akkersdijk besloot. Misschien weet hij ook dat ­alleen al in Amsterdam jaarlijks 14 miljoen kilo textiel wordt weggegooid. Er moet dringend een antwoord komen op die snel kapotte printer die goedkoper was dan de inktpatronen die erin gaan, een gammel broodrooster van 17 euro op Amazon.com, of begeerlijke smart­phones die na één hapering vervangen worden.

Verleidelijk goedkoop
Om de klimaatdoelen te halen – Nederland wil een volledig circulaire economie in 2050 – moeten ontwerper, consument en overheid samen optrekken en producenten dwingen te veranderen. Niet het verleidelijk goedkope eindproduct staat voorop, maar een verantwoord maakproces en repareerbaarheid. Ecologische voetafdruk boven prijs, herbruikbaarheid boven esthetiek.

In deze circulaire omslag moet de consument worden geholpen, maar hij moet ook zelf iets doen: weiger een product te kopen dat geen schroefjes bevat. Schraap niet de onderkant van de markt af, maar kijk naar spullen die op termijn goedkoper zijn en minder belastend omdat onderdelen herbruikbaar zijn.

Daarnaast moet de overheid de consument juist helpen bij het kiezen. Waarom staat er nog steeds niet op elk gebruiksartikel een footprint-etiket waaruit de milieubelasting blijkt, zoals het nu al verplichte energielabel voor een woning? De overheid kan en moet dit afdwingen bij de zo invloedrijke industrie.

De omschakeling naar circulair is niet simpel, oude productiesystemen en verdienmodellen zijn taai. In je eentje kun je niet een hele productieketen omverwerpen, maar ontwerpers als Van Abel en Akkersdijk zorgen dat andere makers ook in beweging – moeten – komen. Heel simpel is het om als ontwerper te weigeren dingen te ontwerpen die niet open kunnen. Maak het letterlijk maakbaar, zodat iedereen met zijn kapotte broodrooster naar de reparatiewinkel kan.

Make It Circular Challenge
In oktober lanceerde What Design Can Do de Make It Circular Challenge, waarbij ontwerpers en andere creatieve professionals worden opgeroepen om producten, diensten, systemen en andere oplossingen voor een circulaire toekomst in te zenden.

Trefwoorden

richard van der laken make it circular challenge what design can do design circulair

Gerelateerde nieuwsberichten

Gerelateerde podcasts

Andere nieuwsberichten

Cityförster, PosadMaxwan en gemeente Rotterdam presenteren onderzoeksproject over Carbon-Based Urbanism
Gisteren, 17:30

Expositie over Vlaams Bouwmeesterschap bOb van Reeth
Gisteren, 13:49

BDP ontwerpt multifunctionele accommodatie in Gorssel
Gisteren, 12:26

Provast kondigt bouwstart toren naast centraal station van Rotterdam aan
Gisteren, 10:48

EIB-directeur: bouw krijgt probleem als personeelstekort blijft
Gisteren, 14:30

Frustratie Zeeland over uitblijven verbetering spoor naar Gent

Gisteren, 11:57

Nieuwe architect-partners bij RoosRos Architecten
Gisteren, 11:03

Warmtepomp moet goedkoper worden voor sociale huurwoningen
26 januari, 4:15

Nog drie tot zes miljard euro nodig voor doortrekken Noord-Zuidlijn
26 januari, 12:07

Noordzeelanden willen gezamenlijke windmolenparken bouwen
26 januari, 10:27
Ga naar het nieuws-archief
ATAG Nederland
KUBUS | Specialist in Archicad
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Kingspan Light & Air
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Swisspearl Nederland
Forster Nederland N.V.
VELUX Commercial Benelux B.V.
Sempergreen
Houthandel van Dam
Aluprof Nederland BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
wienerberger
DUCO Ventilation & Sun Control
BEWI IsoBouw
ROCKWOOL B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Kingspan Geïsoleerde Panelen
GEZE Benelux B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
Jung | Hateha B.V.
Knauf B.V.
Saint-Gobain Glass Benelux
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural
VOLA Nederland BV
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Holonite B.V.
AXOR + hansgrohe
Tata Steel Colorcoat®
Ontwerpers
Lidmaatschappen
Nieuwsbrieven
Leveranciers
Lidmaatschappen
Adverteren

Architectenweb
Over ons
Contact

© 2002 - 2026 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan