Installatie klampt zich aan het Glaspaleis

13 september 2017, 9:24

Aan een witte buitenmuur van Glaspaleis in Heerlen klemt zich een industrieel ogend zwart object. Is het een parasiet of leeft het in symbiose met zijn gastheer? Hecht het zich aan het verleden of bereidt het een sprong naar de toekomst voor? De installatie is gemaakt door Studio Frank Havermans.

Frank Havermans heeft de installatie KAPKAR/ ZM-S*B3-JH gerealiseerd in opdracht van de culturele instelling SCHUNCK*, die in het Glaspaleis is gevestigd. Hij koos ervoor om een ingreep te doen aan de zuidgevel, een wit vlak als een onbeschreven blad aan het drukke Pancratiusplein. “Het vroeg erom beschreven te worden”, zegt Havermans.

Verdwenen verleden
KAPKAR/ ZM-S*B3-JH is een poging om het verleden van Heerlen te verbinden met het heden en de toekomst, legt hij uit. Net als in de rest van Limburg is direct na het sluiten van de mijnen bijna het gehele bovengrondse erfgoed gesloopt.

Ongetwijfeld was het snelle ‘opruimen’ door de Nederlandse regering goed bedoeld, vermoedt Havermans, maar de uitwerking was desastreus. “Limburg heeft door de snelle afbraak mentaal nooit afscheid kunnen nemen van dit verleden en ondervindt daar nog steeds hinder van”, zegt hij. Dat geldt ook voor Heerlen.

De mijnbouw betekende zware arbeid, maar ook saamhorigheid tussen de arbeiders, bevolkingsgroei en voorspoed. De enige twee gebouwen die nog aan die tijd herinneren zijn het mijnschachtgebouw van de Oranje Nassau 1, dat nu dienst doet als Mijnmuseum en het Glaspaleis, in 1936 als modern warenhuis gebouwd.

Modernistisch versus industrieel
Het modernistische Glaspaleis van architect Frits Peutz – ondertussen zorgvuldig gerenoveerd en aan de zuidelijke kant uitgebreid – vervult nog steeds een actieve en positieve rol in Heerlen, onder meer met horeca, bibliotheek en tentoonstellingsruimte. Dit in tegenstelling tot het Mijnmuseum, volgens Havermans, met relicten uit de mijnbouw als “een kapel waar de mijntijd wordt geëerd”.

Juist aan het Glaspaleis heeft Havermans de installatie KAPKAR/ ZM-S*B3-JH gerealiseerd. De beeldtaal is gebaseerd op de industriële ingenieursarchitectuur die is verdwenen; als basis diende het voormalige schachtblok 3 van de mijnschacht van de Oranje Nassau 1. Door middel van lange armen grijpt de installatie rond het gebouw naar houvast.

Tijdslagen
De installatie hecht verleden aan het heden; daarmee herdefinieert de constructie tegelijkertijd zijn gastheer, aldus Havermans. Door hechting van een onbekende entiteit aan een icoon, zo legt hij uit, wordt een ingang gecreëerd naar een minder geconditioneerde omgang met een monument als het Glaspaleis.

“Deze installatie, die slechts een kortdurende tussenlaag van de geschiedschrijving van de stad zal zijn, is een voorstel om op ene uitdagender manier met stedelijke gelaagdheid om te gaan”, zegt Havermans. De installatie is nog tot 12 november te zien.

Autonome modellen
Tegelijkertijd is er in het Glaspaleis een tweede installatie van Havermans te zien. Voor de dertig meter lange vitrine van het gebouw heeft hij ‘dragers’ gebouwd, die zijn samengesteld uit onderdelen van eerdere installaties. Op en aan deze elementen presenteert Havermans 145 modellen, die in onderlinge samenhang een verhaal vertellen.

Havermans ontwerpt zijn installaties altijd aan de hand van een serie modellen, aanvankelijk nog zonder schaal of functie. Het laatste, het conclusiemodel zoals Havermans het noemt, fungeert als een 3D-bouwtekening. De modellen ziet Havermans echter ook als autonome sculpturen, die los van de gebouwde objecten staan.

In de vitrine heeft hij ze samengevoegd tot een landschap dat enerzijds een blik biedt op denk- en werkwijze van Havermans, anderzijds als een nieuwe installatie een maquette vormt van een gedroomde stad, of zoals SCHUNCK* het formuleert “de verbeelding van een mogelijke toekomst voor Parkstad".

Trefwoorden

tentoonstelling schunck* frank havermans installatie heerlen studio frank havermans

1	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober
2	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
3	MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet vrijdag, 2 oktober
4	Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026 maandag, 5 oktober
5	Arons en Gelauff herontwikkelt fabrieksterrein met woonhof en brandweerkazerne dinsdag, 6 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Een observatiepost voor stedelijke dynamiek

9 juli 2019

Een platform voor Oude Willem en de wandelaar

20 januari 2021

Een brug tussen een wereldse en een geestelijke omgeving

14 juni 2023

Frank Havermans 'stut' Nijmeegs Besiendershuis met houten constructie

13 februari

Boodschap van de brugpijler

2 juli 2025

Solotentoonstelling Frank Havermans met urbanisme als materiaal

14 februari 2024

Schunck verbouwt patio en leslokalen tot museale ruimte

17 oktober 2022

Een poort die de fantasie prikkelt

25 oktober 2021

Winnaars ideeënprijsvraag Heerlen Rooftop Project bekend

3 maart 2020

Frank Havermans toont in Shenzhen een gastvrij kunstwerk

12 februari 2020

Schunck lanceert Heerlen Rooftop Project

19 juli 2019

Lichtend object in stationshal Amsterdam Centraal

9 mei 2019

Winnaar van exemplaar ‘Transitional’

24 september 2018

Verloting boek Transitional over Frank Havermans

5 september 2018

Installatie van Frank Havermans is tevens eenpersoonswerkplek

6 juni 2018

Longlist EU Mies Award bekend

5 januari 2017

Verplaatsbaar paviljoen met flexibel bouwsysteem

19 september 2016

Locatiegebonden ontwerp voor vliegbasis

19 september 2013

Vuurrood baken voor brandweerpost

2 juli 2013

'Illegale' constructie voor biënnale Hongkong

16 maart 2012

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Huib Koman herbouwt afgebrand recreatiehuisje op landgoed

Gisteren, 13:49

Architectenbureau Huib Koman heeft grotendeels afgebrand recreatiehuisje op Landgoed Coudewater in Rosmalen herbouwd.

The Urban Woods is een 'levend laboratorium' voor nog duurzamer bouwen

7 oktober, 2:57

Het door Urban Climate Architects ontworpen, 31 meter hoge gebouw biedt ruimte aan 102 huurappartementen en gedeelde voorzieningen voor de bewoners. Het gebouw heeft een hybride houtconstructie, met een volledig houten stabiliteitskern.

Combinatie met M3H en NRL wint tender voor woontorens Apeldoorn

7 oktober, 10:12

De combinatie Heijmans woningbouw, M3H architecten en NRL landscape heeft de tender voor twee woontorens aan de Wilhelm Tellstraat in Apeldoorn gewonnen.

Nog drie dagen om jouw stem uit te brengen voor de Architect van het Jaar 2026!

7 oktober, 8:45

De nominaties voor de prijs zijn: BiermanHenket Architecten, Time to Access, Group A, Studio L A en Mei architects and planners. Bekijk nu de video’s waarin de genomineerden zich voorstellen en breng uiterlijk 9 oktober jouw stem uit!