De Playlist: voor Joris Voorn is techno een ruimtelijke ervaring

Deze zomer interviewde Architectenweb mensen uit de architectuur over hun muzikale kant. In de zeventiende en laatste aflevering van onze zomerserie De Playlist draaien we de zaken om en spreken we met de wereldberoemde dj Joris Voorn. Hij is opgeleid als interieurarchitect, heeft stagegelopen bij OMA en werkte een tijd voor het niet meer bestaande B A R. We vroegen hem naar zijn ervaringen in de architectuur en of zijn achtergrond in dit vakgebied zijn sporen heeft nagelaten in zijn huidige leven. “Ik vind het moeilijk om te zeggen of er een mooie loopbaan in de architectuur voor me zou zijn weggelegd.”

Joris Voorn is al meer dan twintig jaar een grote naam in de techno. Hij heeft fans over de hele wereld, draaide vrijwel overal op deze aardbol en staat bovenaan de line-ups van festivals als Mysteryland, Sónar, Tomorrowland en Awakenings. Vorig jaar bracht hij het album Serotonin uit, dat geldt als zijn meest persoonlijke plaat tot nu toe.

Indrukwekkend is de liveclip die Voorn uitbracht van openingsnummer Session One. Deze werd opgenomen in de werkkamer van zijn vijf jaar geleden overleden vader Joop Voorn, een bekend klassiek componist. Los van de voelbare emotionele lading valt de ruimte waarin hij speelt op, het hart van een antroposofisch ontworpen huis in Moergestel.

Je nam de sessie op in je ouderlijk huis, vlak nadat je het had verkocht. Hoe was het om daar nog een keer te spelen?

“Dat voelde als het einde van een tijdperk. Mijn vader is in het jaar voor de opname van die sessie overleden en mijn moeder verhuisde naar een aanleunwoning. Ik heb er nog over gedacht om het huis zelf aan te houden, maar het ligt te ver van mijn woonplaats Amsterdam. Toen het huis bijna helemaal leeg was, heb ik er een kleine studio opgebouwd, precies op de plek waar mijn vader zijn muziek schreef. Het is een magische plek, recht onder de daklichten, waar het licht heel mooi naar binnen schijnt. Ik kan me nog herinneren dat ik er als kind doorheen liep en dat de zon soms precies op een bepaalde plek scheen. Ik heb er een paar dagen muziek gemaakt en het eerste nummer dat ik er opnam was Session One, vandaar de titel. Het is een eerbetoon aan mijn vader, maar zeker ook aan het huis.

Het is een oude boerderij die aan de binnenkant is verbouwd door een antroposofische architect, een vriend van mijn ouders. Zij waren aanhangers van de antroposofie en hebben met behulp van die architect hun droom waargemaakt. Het was een hele mooie verbouwing. Aan de buitenkant mocht op een paar dakramen in het schuine dak na niets veranderen, maar aan de binnenzijde heeft de architect er een prachtig organisch geheel van gemaakt, met veel hout, bakstenen en licht dat op een heel mooie manier het huis binnen stroomt. De ruimtes zijn vormgegeven als een lemniscaat; je hebt er de loopbeweging van een liggende acht waarin een idee van oneindigheid schuilt. Verder is het interieur abgeeckt, met veel schuine hoeken en gaten. Het was een heel mooi en warm huis.”

Hoewel het huis ongetwijfeld invloed gehad zal hebben op je ruimtelijke interesse, lag het niet zo voor de hand dat je voor een studie interieurarchitectuur zou kiezen. Je genoot een zeer muzikale opvoeding, waarbij je viool en gitaar leerde spelen en je je voorliefde voor elektronische muziek ontdekte. Hoe ben je tot die keuze gekomen?

“Dat was vrij random. Ik wist eigenlijk nog helemaal niet wat ik leuk vond. Wel vond ik op de vrije school de artistieke kant van het onderwijs interessant, met name tekenen en fotografie. Op een gegeven moment had ik een zomerbaantje in Tilburg en fietste samen met een buurjongen terug naar huis. We hadden het erover wat we na de middelbare school wilden gaan doen en hij zei dat hij nadacht over de Design Academy in Eindhoven. Daar kon je productontwerper worden. Dat leek me ook wel spannend. Toen ik het vwo afrondde, heb ik een map gemaakt met tekeningen, illustraties en fotografie. Helaas sloot dat niet aan bij wat ze op de Design Academy verwachtten, dus werd ik afgewezen. Een vriend van mijn broer studeerde 3D-vormgeving en architectuur aan de Academie voor Kunst en Industrie (AKI) in Enschede en daar had je een heel licht aannamebeleid. Toen dacht ik: laat ik dat eens proberen. Ik werd er meteen aangenomen.

Na een algemeen eerste jaar heb ik voor de richting interieurarchitectuur en design gekozen. Ik was meer van de toegepaste vormgeving dan de autonome kunst en ruimtelijkheid interesseerde me. In die tijd begon ik ook met draaien, in de lokale club Atak. Hoewel ik het uitstekend heb gedaan en de opleiding met succes heb afgerond, besteedde ik minstens zoveel tijd aan de muziek. Mijn docenten merkten dat ook. Ze vonden mijn werk goed, maar zeiden ook: je bent erg veel met andere dingen bezig. De muziek was ook echt mijn passie, maar ik was wel heel erg geïnteresseerd in architectuur en design. Ik heb geschetst, meubels gemaakt en heel hard gewerkt voor mijn opleiding. Voor mij waren de studie en muziek gewoon twee zaken de naast elkaar bestonden.”

Dat je aanleg hebt voor ontwerpen, blijkt wel uit het feit dat je vlak na het afronden van de AKI stage mocht lopen bij OMA. Dat bureau neemt niet zomaar iedereen aan. Hoe is dat gegaan?

“Na de AKI wilde ik verder studeren aan de Academie van Bouwkunst in Rotterdam. Ik heb eerst een voorbereidend jaar gedaan, want de overgang van de kunstacademie naar de AvB is vrij groot. In dat jaar heb ik ook stagegelopen en dat wilde ik doen bij een van de grote architectenbureaus. Ik ben op bezoek geweest bij MVRDV, maar het werd uiteindelijk OMA. Ik vond het een heel interessante tijd en ben blij dat ik die kans heb gekregen. Ik mocht meelopen met interieurarchitect Chris van Duijn, dat was heel erg een één-op-één-samenwerking. Ik werd behoorlijk aan het werk gezet, maar kreeg ook veel vrijheid om met ideeën te komen. Ik heb aan verschillende projecten gewerkt, waarvan de meeste niet zijn uitgevoerd, maar ik heb bijvoorbeeld met een keramiekspecialist samengewerkt voor een bijzondere gietvloer in de Prada-winkel in New York. Ik weet nog goed dat in die periode de Twin Towers werden aangevallen. Een zwarte periode, die bij OMA extra indruk maakte omdat ze daar heel diep in dat project zaten."

"Bij OMA zelf heb ik een leuke tijd gehad. Ik woonde op twee minuten loopafstand aan de Schiekade en heb er vrienden gemaakt. Toch was het er niet altijd even gezellig, het was heel hiërarchisch. Als Rem Koolhaas op kantoor kwam, ging de muziek uit en werd het stil. Ik herinner me ook de tweede man onder Rem, een ontzettend strenge meneer. In die tijd begon ik me ook af te vragen of ik voor de muziek of een carrière in de architectuur moest gaan. Naast mijn stage werkte ik ’s avonds op de academie en als ik dat zou blijven doen, had ik geen tijd meer voor de muziek. Daarbij wilde ik wel ver komen in de architectuur als ik daarvoor zou kiezen, maar bij OMA deed ik zoveel indrukken op dat het me demotiveerde. Wil ik werken voor een bureau dat zulke mooie dingen maakt, maar waar het er tegelijkertijd zo hard aan toegaat, vroeg ik me af. Uiteindelijk trok ik de conclusie dat ik dat niet wilde en dat werkte redelijk bevrijdend.”

Toch heb je na je stage bij OMA nog een tijd voor B A R gewerkt.

“Dat klopt, ik denk zo’n anderhalf tot twee jaar. Ik was al gestopt aan de academie toen ik mijn oude AvB-docent Klaas van der Molen tegenkwam bij een expositie. Hij vertelde me dat hij samen met zijn compagnon Joost Glissenaar aan een project werkte en hij vroeg of ik het leuk vond om er voor drie maanden te komen werken. Ik zat in de Wet Werk en Inkomen Kunstenaars, daar kon ik in principe van rondkomen, maar het leek me leuk om te doen. En het was ook een leuk en gezellig bureau. In die tijd begon het eveneens serieus te worden met de muziek. In mijn lunchpauzes zag ik mails van platenlabels die mijn nummers interessant vonden, maar ook van bekende dj’s zoals Carl Cox, die toen al een van mijn idolen was. Ik dacht echt: wauw, Carl Cox draait mijn muziek en wil het op zijn label hebben.”

Glissenaar vertelde dat je bij B A R aan het Junky Hotel in Utrecht en het Brughuis in Middelburg hebt gewerkt. Wat herinner je je daar nog van?

“Bij het Junky Hotel, ik weet niet of je dat tegenwoordig nog zo mag noemen, heb ik volgens mij een flinke input gehad. Het was een opvang voor daklozen en verslaafden in een groot en statig pand aan een van de duurste lanen van Utrecht, de Maliebaan. Aan de buitenkant mochten we niets veranderen, maar binnen wel. We hebben een soort blokkendoosconstructie gemaakt waarin de ondersteunende functies werden ondergebracht, terwijl de opvangruimtes in het bestaande pand zijn gehuisvest.

Voor het Brughuis heb ik de print voor de gevel uitgewerkt. Ik weet nog dat Joost iets moest met de glazen gevel en hij vroeg mij of ik er een print met een verloop van donker naar licht voor wilde maken. Ik werkte in die tijd veel met Photoshop voor grafische dingen. Dat programma had een filter waarbij je een foto in een bepaald blokpatroon om kon zetten en als je daar een Gradient overheen gooide, kreeg je een bijna Escheriaans verloop van donker naar licht. Dat is op de gevel van het Brughuis toegepast.

Ik heb trouwens aan nog een project gewerkt, het ontwerp voor een dierenasiel in Osdorp. Dat is niet uitgevoerd, maar ik ben weleens langs het gebouw gereden dat er nu staat en het lijkt er erg veel op.” (Voorn bedoelt het in 2007 geopende dierenopvangcentrum, dat Arons en Gelauff Architecten ontwierp na een gewonnen selectie waaraan B A R ook deelnam, red.)

Glissenaar noemde je een getalenteerd ontwerper, maar dat de muziek je inderdaad meer trok. Heb jij het idee dat er een mooie loopbaan in de architectuur voor je was weggelegd?

“Dat vind ik heel moeilijk om te zeggen. Ik weet wel dat je een bepaald type persoon moet zijn om iets voor elkaar te krijgen in de architectuur. Je moet over een zekere hardheid beschikken en heel stevig in je schoenen staan. Ik betwijfel of ik over dat karakter beschik. In de muziek gaat het er veel vriendelijker aan toe. Zeker in de do-it-yourself-business van de techno draait het er vooral om dat je iets doet wat andere muzikanten niet doen en dat je een eigen publiek opbouwt. Je hoeft niet jezelf te laten gelden op een manier die voor anderen niet zo fijn is. Dat is in de architectuur soms wel nodig, zeker bij topbureaus zoals OMA. Ik bedoel dit overigens niet kwaad richting dat bureau. Los hiervan had ik in mijn tijd bij B A R ook het idee dat ik wel de Academie van Bouwkunst moest doen om het te kunnen redden als architect. Zonder die achtergrond was me dat denk ik niet gelukt.”

Heeft jouw achtergrond in de architectuur zijn sporen nagelaten in je huidige bestaan?

“Absoluut. Fotografie is altijd een hobby gebleven en daarbij is architectuur een van mijn interesses. Toen ik verre reizen begon te maken, maakte ik altijd foto’s van landschappen, steden, gebouwen en details. Alles was nieuw voor mij en dat probeerde ik vast te leggen. Je ziet die foto’s ook terug op de hoezen die ik voor de albums en ep’s op mijn label Green heb gebruikt. Op de hoes van Coming From the Shower After a Late Night With a Failed Date uit 2006 zie je bijvoorbeeld een stukje architectuur uit Hongkong. Ik kwam daar in die tijd veel, het is een ontzettend fotogenieke stad. Op de foto staat een basketbalveld midden in de stad, waarop jongens in witte shirts spelen. Het is een foto vol lijnen en vlakken, bijna op Mondriaan-achtige wijze. De grafische kant van architectuur heeft me altijd aangesproken. Daarnaast gaat het me bij de hoezen altijd om sfeer, iets wat bij architectuur ook belangrijk is. Ik liet op de hoezen graag dystopische architectuur zien. Waarom dat is, weet ik niet. Ik vond het wel bij de muziek passen, maar je kunt evengoed zeggen dat dit niet zo is.”

Je noemt techno een ruimtelijke ervaring. Wat bedoel je daarmee?

“De blueprint voor de techno die ik mooi vind is gemaakt in het midden van de jaren negentig. Dat is doorgaans heel minimale muziek. Het heeft een structuur van een of twee maten, een frame of grid waarin telkens op hetzelfde moment geluiden zijn geprogrammeerd. Je hoort telkens hetzelfde, daarvan raak je in een trance, en op een gegeven moment verandert er geleidelijk iets. Dat is voor mij de essentie van techno. De muziek bevat net als architectuur een fundering die je in kunt vullen met andere elementen. Waar in de architectuur de fundering bijvoorbeeld uit vloeren, wanden en kolommen bestaat en je accenten legt met lijnen, vlakken en patronen, vormen de basdrum, hi-hat en snare de fundering van techno. In het sounddesign geef je vervolgens geluiden een plek in de ruimte.”

Wordt het effect van techno versterkt wanneer je in bepaalde gebouwen optreedt?

“De ruimte waarin ik speel is zeker van invloed op de set die ik draai. Vlakbij mijn huis in Amsterdam heb je de Gashouder, waar vroeger onderdelen van Awakenings plaatsvonden. Dat gebouw werd de technotempel genoemd. Het heeft een grote ronde zaal waarin duizenden mensen terecht kunnen, die ruimte nodigt echt uit tot het draaien van minimal techno. Inmiddels zijn de Awakenings-shows verplaatst naar de Sugar Factory in Halfweg, een fantastische oude fabriek die - hoe cliché dan ook - perfect is voor techno. Het is industrieel en mechanisch, dat gaat heel goed samen met die muziek. Een strak poppodium is misschien té perfect voor techno, dat mist een zekere rauwheid.”