Handboek houtbouw in detail, Urban Climate Architects en MAATworks, cover

Handboek houtbouw in detail, Urban Climate Architects en MAATworks, spread

Een van de cases uit het handboek: The Urban Woods, Delft, Urban Climate Architects, render

Een van de cases uit het handboek: Stories, Amsterdam, Olaf Gipser Architects

Een van de cases uit het handboek: SAWA, Rotterdam, Mei architects and planners

Een van de cases uit het handboek: Valckensteyn, Rotterdam, Powerhouse Company

Een van de cases uit het handboek: Zwart Jan, Rotterdam, Jade Architecten

Nieuw handboek bundelt versnipperde kennis over houtbouw

10 februari, 9:10

Lidewij Lenders (MAATworks) en Urban Climate Architects hebben beproefde standaarddetails voor massieve houtbouw in woongebouwen onderzocht. De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in het 'Handboek houtbouw in detail. Referentiedetails en lessen uit Nederlandse woongebouwen'.

Het onderzoek en de publicatie werden financieel ondersteund door Built by Nature. Dat is een non-profitorganisatie die als missie heeft om de gebouwde omgeving te transformeren door het verantwoord gebruik van hout en het promoten van biobased materialen.

Gestage opmars
Het onderzoek en de publicatie van Lenders en Urban Climate Architects past in een groeiende reeks uiteenlopende initiatieven die door Built by Nature worden ondersteund om zo de gebouwde omgeving koolstofvrij te maken en de natuur te beschermen.

Houtbouw staat natuurlijk al volop in de belangstelling. Als gevolg van de klimaatopgave, de woningbouwcrisis en de zoektocht naar circulaire materialen neemt de druk om sneller, schoner en slimmer te bouwen steeds meer toe.

Maar juist vanwege die gestage opmars is er steeds meer gedegen kennis nodig. Want massieve houtbouw – zoals CLT, LVL en gelamineerd hout – biedt grote kansen, maar roept in de praktijk ook nog veel vragen op. Sommige daarvan betreffen de slimme detaillering van houten bouwconstructies. Het beantwoorden ervan wordt door beide samenstellers van het handboek zelfs essentieel genoemd om de voordelen van houtbouw optimaal te kunnen benutten.

Beproefde standaarddetails
Het boek gaat dus niet zozeer voor de 'looks' van houtbouw, maar gaat juist in op details in houtbouw die van belang of anders zijn dan bij het gebruik van andere bouwmaterialen. Om te beginnen betekent de keuze voor hout als bouwmateriaal natuurlijk het rekening houden met de specifieke eigenschappen ervan. Anders gezegd, de switch naar houtbouw is niet het eenvoudigweg inruilen van het ene voor het andere materiaal.

Hout vergt andere methodes en technieken en brengt ook andere problemen en oplossingen met zich mee. Denk aan sterke en duurzame verbindingen, het voorkomen van vochtproblemen en het optimaliseren van akoestische prestaties. Ook de omgang met brandveiligheid, stabiliteit en installaties vraagt om aangepaste kennis en normen.

Doel van het project was steeds om tot meer beproefde standaarddetails voor massieve houtbouw in woongebouwen te komen. Vergelijkbaar met de zogenaamde SBR-details of ISSO-referentiedetails die de standaard in bouwkundig detailleren op het gebied van beton- en houtskeletbouw vormen.

Belemmerend
De groeiende belangstelling voor en toepassing van massieve houtbouw in met name de woningbouw, maakte in toenemende mate ook duidelijk dat de kennis over houtbouw in de bouwsector nogal versnipperd is. Volgens de auteurs vormt dat gebrek aan overzicht, gecombineerd een aantal lacunes in de wet- en regelgeving, een belemmering voor de opschaling van grootschalige houtbouw in Nederland. Daarbij wordt de revolutie van de houtbouw ook geremd door een normenkader dat vooral voor beton- en steenbouw geschreven is.

Twintig pioniers
Het boek is parallel aan een groeiend aantal woonprojecten ontstaan dat als pioniers van massieve houtbouw in Nederland geldt. Deze gebouwen en hun architecten hebben in de praktijk al talloze lessen geleerd, (hernieuwd) verworven kennis toegepast en daarmee de nodige bakens verzet. De onderzoekers/auteurs maken slim en dankbaar gebruik van deze voorlopers door twintig recente, met massieve houtbouw gerealiseerde, woongebouwen in Nederland als kader te gebruiken.

Deze twintig projecten vormen de basis voor beknopte casestudies van meerlaagse houten woongebouwen en een systematische vergelijking van details per gebouwdeel. Ook kan het handboek daardoor thematisch geordende geleerde lessen uit de praktijk bieden. Tenslotte is een set met circa 30 nieuwe referentiedetails op LoD500 niveau voor massieve houtbouw geformuleerd. Deze set is voorafgaand door een brede groep experts getoetst.

Definitieve stap
Lidewij Lenders (MAATworks) en Urban Climate Architects hopen een praktische gids te hebben samengesteld die architecten, constructeurs, adviseurs, bouwers, ontwikkelaars en verzekeraars meer in staat stelt om met dezelfde taal, dezelfde principes en voorspelbare kwaliteit te kunnen werken.

Tevens hopen beiden enige obstakels uit de weg te hebben geruimd waardoor houtbouw verantwoord opgeschaald kan worden, risico’s beheersbaar worden en de definitieve stap van pionieren naar een volwaardig, CO₂-arm alternatief voor de Nederlandse woningbouw daadwerkelijk gezet kan worden.

Het handboek is te downloaden via de website van Urban Climate Architects.

Trefwoorden

standaardisering woningbouw lidewij lenders circulair bouwen massieve houtbouw bouwmaterialen houtbouw maatworks urban climate architects handboek built by nature

1	Academie van Bouwkunst in Amsterdam bijgepunt naar ontwerp van HOH Architecten woensdag, 26 augustus
2	Arcadis en Witteveen+Bos aan de slag met 'cruciale mijl' IJburglaan donderdag, 27 augustus
3	Natrufied Architecture laat zich bij ontwerp kinderopvang inspireren door boomhutten woensdag, 26 augustus
4	De Playlist: voor Joris Voorn is techno een ruimtelijke ervaring donderdag, 27 augustus
5	Vijf nominaties voor de prijs voor Architect van het Jaar 2026 dinsdag, 1 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Boek Timbercraft belicht wortels Oost-Aziatische houtbouwkunst

26 maart

BURA, LEVS architecten en Urban Climate Architects publiceren onderzoek naar CO2-voetafdruk van stedelijk ontwerp

21 januari

Urban Climate Architects: door Wet betaalbare huur verdwijnt kleinschalige woningverhuur uit wijken

27 mei 2024

Onderzoek en publicatie bepleiten waardenrijke woongebouwen

4 juni

Eerste toepassing CLT-panelen uit afvalhout in The Urban Woods

27 juni 2024

Architecten delen ervaring met CO2-reductie tijdens nieuwe editie Carbon Stories

7 september 2023

Bouwen met CLT – zes lessen uit de praktijk van Urban Climate Architects

2 juli 2020

Subsidie voor onderzoeksproject gestapelde woningbouw in hout

30 januari 2024

‘Transformatie en optoppen levert tienduizenden woningen en klimaatwinst op’

27 maart

Olaf Gipser Architects presenteert opgeleverd woongebouw Stories

28 oktober 2021

SAWA officieel geopend door koningin Máxima

20 november 2025

JADE architecten en Jessica Nielsen ontwikkelden biobased en energiezuinig gebouw met onderin ruimte voor eigen kantoor

3 april 2025

Toon alles

Gerelateerde projecten

The Urban Woods Delft

Urban Climate Architects

SAWA

Mei architects and planners

Valckensteyn

Powerhouse Company

Toon alles

Gerelateerde podcasts

Gesprek met Tim Vermeend over bouwen met hout

16 januari 2025

Andere nieuwsberichten

Dialoog tijdens SFA-congres: moet er een verplichte normering voor titelbescherming komen?

Gisteren, 13:45

Zou er een verplichte normering voor de titelbescherming van de architect moeten komen? Die vraag staat centraal tijdens een dialoog op het congres Architect van je Eigen Werk op woensdag 23 september.

BNLA architecten voorziet Kauwgomballenfabriek van optopping met 65 woningen

Gisteren, 12:03

Deze maand wordt gestart met de bouw van 65 woningen in een optopping op de Kauwgomballenfabriek in Amsterdam. De appartementen zijn georganiseerd in een L-vormig bouwvolume dat op de bestaande loodsen rust.

AFFR 2026 opent met Japanse film Numakage Public Pool

Gisteren, 10:30

Het betreft een teder, bitterzoet portret van een geliefd openbaar zwembad, gefilmd vol warmte, humor en prachtige beelden. Het is de eerste keer dat het Rotterdams architectuurfilmfestival opent met een Japanse film.

Vijf nominaties voor de prijs voor Architect van het Jaar 2026

Gisteren, 09:00

De nominaties voor de prijs voor Architect van het Jaar 2026 zijn: BiermanHenket Architecten, Time to Access, Group A, Studio L A en Mei architects and planners. Bekijk nu de video’s waarin de genomineerden zich voorstellen en breng jouw stem uit!

Provincie worstelt met nieuwe windturbines bij Amsterdam-Noord

Gisteren, 14:38

Het lijkt erop dat de Noord-Hollandse politiek zich opnieuw tegen de komst van drie windturbines bij de Noorder IJ-plas bij Amsterdam-Noord keert.

Kabinet helpt woningbouw te versnellen op vijf plekken

Gisteren, 11:09

In delen van Deventer, Haarlem, Leeuwarden, Maastricht en Weert moeten tot en met 2035 rond de 30.000 woningen sneller af zijn.

Directe gasverbinding Nederland en Noorwegen stap dichterbij

31 augustus, 12:20

De nieuwe verbinding heeft een capaciteit van ruim vier miljard kuub gas per jaar. Dat komt overeen met ongeveer vijftien procent van de totale Nederlandse gasvraag.