Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Stramien voor ontwerperselecties, gemeente Rotterdam, voorblad

Leidraad Ontwerpersselecties, gemeente Tilburg, voorblad

Voorbeeld van beoogde kwaliteit in Rotterdam: Nicolaasschool, ontworpen door Studio Nuy Van Noort i.o.v. Rotterdamse Vereniging voor Katholiek Onderwijs

Voorbeeld van beoogde kwaliteit in Tilburg: Spoorzone

Voorbeeld van beoogde kwaliteit in Tilburg: LocHal, ontworpen door Civic, Braaksma & Roos, Inside Outside en Mecanoo

Tilburg en Rotterdam tonen nieuw elan bij ontwerpersselecties

17 maart, 9:30

De gemeenten Tilburg en Rotterdam hebben beide hun procedures voor het selecteren van ontwerpers geactualiseerd en met nieuw elan geladen. Afgelopen week werd bekend gemaakt dat de gemeente Rotterdam de manier verandert waarop ontwerpers worden geselecteerd voor de ontwikkeling van scholen, sportvoorzieningen en andere maatschappelijke gebouwen. Het nieuwe 'Stramien voor Ontwerperselecties' is een doorontwikkeling van het Rotterdamse 'Protocol voor Ontwerperselecties' uit 2014.

Tilburg
Ook de gemeente Tilburg presenteerde enkele weken terug haar nieuwe 'Leidraad Ontwerpersselecties'. Dat document en de achterliggende ambitie benadrukken het streven van die gemeente om zelf een voorbeeldig opdrachtgever te willen zijn. Daarnaast wil ze ook andere partijen die in de stad bouwen stimuleren om tot goede selecties van architecten, stedenbouwkundigen en landschapsontwerpers te komen.

De leidraad van de gemeente Tilburg past in de algemene koers die het vaart ten aanzien van kwaliteit als een basisvoorwaarde bij de belangrijke en complexe opgaven waar de stad Tilburg en haar omringende dorpen voor staan. In het eerdere 'Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit 2024-2026' werden al verschillende instrumenten genoemd die kunnen bijdragen aan het realiseren van omgevingskwaliteit en het ontwikkelen van een sterke ontwerp- en bouwcultuur. De leidraad voor ontwerpselecties is er daar een van.

Leidraad
De leidraad maakt het voor betrokken ambtenaren mogelijk om in een vroeg stadium van ruimtelijke projecten en ontwikkelingen op kwaliteit te sturen. Dit door de juiste expertise en ontwerpkracht te betrekken bij verschillende opgaven. In de leidraad worden, onder meer, het stellen van een goede (uit)vraag, het passend bij een fase uitwerken van details, ruimte voor talent en het betalen van een juiste vergoeding genoemd.

Daarbij benadrukt de gemeente de waarde van een open en nieuwsgierige houding als essentieel. Zij wil ruimte bieden voor experiment waarbij ontwerpkwaliteit sterk leidend is. Tilburg is er namelijk van overtuigd dat met een goede selectieprocedure tot een juiste ontwerper gekomen kan worden zonder dat dit de snelheid van een proces vertraagd. Hiermee reageert de gemeente, impliciet, op een vaak gehoord verwijt dat goed ontwerp duur en vertragend zou zijn.

Rotterdam
De gemeente Rotterdam zet met nieuwe 'Stramien voor ontwerperselecties' eveneens in op een goede manier waarop ontwerpers worden geselecteerd voor de ontwikkeling van scholen, sportvoorzieningen en andere maatschappelijke gebouwen. Met het nieuwe document wil Rotterdam de kwaliteit van publieke gebouwen versterken, bijdragen aan een sterke ontwerp- en bouwcultuur in de stad én getalenteerde architectenbureaus meer kansen geven.

Het 'Stramien voor Ontwerperselecties' is overigens een doorontwikkeling van het eerdere 'Protocol voor Ontwerperselecties' uit 2014. Het nieuwe document werd ontwikkeld in samenwerking met het AIR – Architectuur Instituut Rotterdam.

Stramien
De gemeente Rotterdam zegt jaarlijks in de vernieuwing of ontwikkeling van ongeveer twintig maatschappelijke voorzieningen te investeren. Voor deze projecten worden architecten en ontwerpers geselecteerd via procedures waarin kwaliteit en ontwerpvisie centraal staan. Met het nieuwe stramien moeten deze selecties eenduidiger, transparanter en beter afgestemd worden op de omvang van de opdracht.

Volgens Teun van der Meulen, expert vastgoedontwikkeling bij de gemeente Rotterdam en medeopsteller van het document, was er een groeiende behoefte aan structuur en concrete handvatten hoe dingen gedaan dienen te worden. Sinds 2024 werkt de gemeente al met de ontwerperspool voor kleinere opdrachten. Die maakt het mogelijk om al in een vroege fase van projecten ontwerpkracht in te zetten. Zo krijgen ook kleinere architecten- en ontwerpbureaus vaker de kans om aan publieke projecten te werken. Van der Meulen: 'Met het stramien beschikken we nu over een duidelijke structuur om die opgaven ook echt goed te onderbouwen met ontwerpkracht'.

Na en naast de ontwerperspool zijn nu dus de randvoorwaarden voor een Rotterdamse ontwerperselectie boven de Europese drempel vastgesteld. Door het vastleggen van deze randvoorwaarden in 9 principes worden selecties herkenbaarder, eenduidiger met een onverminderde focus op kwaliteit. Met deze verhelderde werkwijze wil Rotterdam haar selectieprocedures overzichtelijker en zorgvuldiger maken, zodat opdrachtgevers en ontwerpers weten waar zij aan toe zijn.

Contextueel
De beide initiatieven en documenten van Tilburg en Rotterdam komen op een moment dat er een landelijke discussie over de kwaliteit van publieke aanbestedingen in de ontwerpsector gevoerd wordt. Organisaties zoals de Koninklijke Bond van Nederlandse Architectenbureaus en het College van Rijksadviseurs, vaak bij monde van Rijksbouwmeester Francesco Veenstra, pleiten daarbij al langer voor selectieprocedures waarin ontwerpkwaliteit en vakmanschap zwaarder wegen.

Ook in zijn columns voor Architectenweb riep Jan Peter Wingender eerder op tot een andere aanpak.

Bij de ontwikkelingen in zowel Tilburg als Rotterdam is ook gekeken en geleerd van de aanpak en handelswijze van Belgische steden als Brussel en Gent. Daar pleiten en bewerkstelligen de stadsbouwmeesters, respectievelijk Kristiaan Borret (van 2015 tot 2024) en Peter Vanden Abeele (sinds 2017) op vergelijkbare wijze voor een andere, verbeterde aanpak en procedures in het vinden en aanstellen van de juiste ontwerpers voor een heldere opdracht.

In Gent zag in dat verband eerder ook de 'Leidraad Samen Stad Ontwerpen' het licht. In Brussel wordt door de Brusselse Bouwmeester Maitre Architecte (BMA) al langer de richtlijnen van '10 punten van BMA voor een goede wedstrijd' in de praktijk gebracht. Dit document is op meerdere vlakken een inspiratie geweest is voor de Rotterdamse aanpak.

Transparantie
Een van de vaker gehoorde kritiekpunten op de huidige kwaliteit van veel publieke aanbestedingen is het gebrek aan transparantie. Teun van der Meulen geeft aan dat de gemeente Rotterdam daartoe een website in voorbereiding heeft die tijdens de komende Rotterdamse Architectuurmaand (juni 2026) online zal gaan.

Op de website zullen een evaluatie van de werkwijze van de Rotterdamse ontwerperspool, alsmede de opgaven, selecties en wat eruit is voortgekomen gedeeld worden. De transparantie biedt alle geïnteresseerden het nodige inzicht, maar kan ook een lerend effect hebben voor aan andere gemeenten en partijen.

Trefwoorden

aanbesteden gemeente tilburg ontwerpkracht gemeente rotterdam aanbestedingen ontwerpersselecties ontwerperselecties

1	Een verbod op eengezinswoningen dinsdag, 24 maart
2	PSV presenteert plannen voor uitbreiding Philips Stadion vrijdag, 20 maart
3	Architectenweb symposium: ontwerpen van autovrije buurten woensdag, 25 maart
4	Luxe appartementengebouw naast klooster Etten-Leur door Studio AAAN klaar donderdag, 19 maart
5	Uitbreiding van New Museum door OMA officieel geopend maandag, 23 maart

Gerelateerde nieuwsberichten

Debat over aanbestedingscultuur voor architecten in Nieuwspoort

26 september 2025

Rotterdam wil woningbouw versnellen met pilot ‘Ontwikkelaar aan Zet’

18 maart

Vinkje

6 juni 2024

CRa introduceert Architectenindex om kleinere ontwerpopdrachten breder te gunnen

3 april 2025

Laatste keer, echt

12 december 2023

Achtergrond: Stationsgebied Tilburg

20 juli 2020

Rotterdam vertaalt omgevingsvisie naar concrete keuzes en fasering

25 februari

Vernieuwde Welstandsnota Rotterdam staat in teken van Omgevingswet, duurzaamheid en gebruiksgemak

23 maart

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Cultuurfonds lanceert vierde Open Call Architectuur en Bouwkunst

Gisteren, 16:44

Onder meer architecten kunnen een idee voor een publiek gebouw indienen. Het beste plan wordt beloond met honderdduizend euro om het te realiseren.

ECHO Urban Design presenteert stedenbouwkundig plan Annapark in Amstelveen

Gisteren, 14:41

ECHO Urban Design heeft het stedenbouwkundig plan voor het Annapark in Amstelveen gepresenteerd. Op de overkapping van de verdiepte A9 komt ter hoogte van het historische oude dorp een nieuw stadspark.

Mecanoo deelt nieuwe foto's van De Nederlandsche Bank

Gisteren, 13:40

Begin vorig jaar werd het gerenoveerde gebouw van De Nederlandsche Bank na een ingrijpende renovatie feestelijk geopend. Een aantal onderdelen werd nadien in gebruik genomen en de vegetatie sloeg aan.

Inschrijving Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2026 van start

Gisteren, 12:00

De tweejaarlijkse prijs is bestemd voor architecten onder de veertig jaar. Dit jaar is het prijzengeld verhoogd naar 30.000 euro, laat de ir. Abe Bonnema Stichting weten.