Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Mecanoo en ZMC testen ontwerp schaal 1:1

4 november 2013, 11:11

Met een mock-up testen Mecanoo en het Zaans Medisch Centrum (ZMC) de structuurontwerpen voor het nieuwe ziekenhuis in Zaandam. Stuk voor stuk worden alle vijftien afdelingen uit karton schaal 1:1 in een loods opgebouwd. Ziekenhuismedewerkers, architecten, patiënten en aannemers kijken vervolgens samen of het plan wel ‘lean’ genoeg is. Waar nodig, doen ze ter plekke aanpassingen. Architect Ellen van der Wal geeft Architectenweb een rondleiding door de mock-up.
Tekst Naomi Cheung San

Een indrukwekkend landschap van kartonnen wanden, met tape bijeengehouden, bevindt zich in een loods vlakbij het verouderde ZMC in Zaandam. Vanaf een steiger wordt de omvang van het unieke project zichtbaar. “Ieder weekend bouwen we hier een nieuwe afdeling op”, vertelt architect Ellen van der Wal van Mecanoo. Vervolgens testen medewerkers van het ZMC, architecten, patiënten en bouwpartners de efficiëntie van het plan.

In opdracht van ZMC en Vitaal Zorgvast, die speciaal voor de nieuwbouw een alliantie aangingen, ontwerpt Mecanoo zijn eerste ziekenhuis. De mock-up draagt bij aan het volledig afstemmen van het gebouw op de zorgprocessen. “Ook vermijden we toekomstige faalkosten”, zegt van der Wal. “In totaal testen we vijftien afdelingen, we zijn nu ongeveer halverwege. Vandaag hebben we een pre-operatieve screening van de prikpoli’s. Kritische afdelingen als de intensive care en de dialyse hebben we al gehad.”

Waardestromen tegen verspilling
De veranderingen die de medewerkers van het ZMC aanbrengen in de mock-up zijn niet willekeurig, maar gebaseerd op de lean-filosofie: een filosofie geïnspireerd op de werkprocessen van Toyota, nu ingezet voor het efficiënter en daardoor patiëntgerichter maken van de zorgprocessen. “Wij werken al drie jaar met de lean-filosofie. In de mock-up testen lean-opgeleidde afdelingsmedewerkers hoe het zorgproces beter kan”, zegt Hannelore Schouten, manager innovatie en kwaliteit bij het ZMC.

Het testen van de mock-up is gericht op het terugdringen van verspilling in het zorgproces. “Die verspilling gaat onder meer over ruimte en tijd, kosten en lange looplijnen”, zegt Van der Wal. “Om verspilling tegen te gaan, denken we volgens de lean-filosofie constant vanuit de toegevoegde waarde voor de patiënt. Hiervoor definiëren we verschillende waardestromen, zoals de polikliniek, de kliniek en het acute centrum.”

“De waardestromen spelen in op de verschillen tussen patiënten. Waar de toegevoegde waarde voor een acute patiënt snelheid is, daar heeft iemand die naar de kinderafdeling moet juist behoefte aan rust. Door stromen te scheiden, worden fouten voorkomen en is er meer overzicht.“ Vanuit die gedachte maken Mecanoo en ZMC bijvoorbeeld de ongebruikelijke keuze om de afdeling radiologie over twee lagen te plaatsen.

Lean ontwerp
In het ontwerp liggen de publieke functies, zoals de poliklinieken, op de begane grond en eerste verdieping. Deze grenzen aan ‘de straat’: de hoofdas die herkenbaar is vormgegeven als een lichte, foyerachtige ruimte. De verpleegafdeling en de kliniek, met daktuin en balkons, komen op de bovenverdiepingen. In de facilitaire tussenlaag bevinden zich de entree voor het personeel, laboratoria, het kenniscentrum, kantoren en de apotheek.

Het nieuwe ZMC komt op het terrein van het oude ziekenhuis en zal aansluiten op een grote zorgboulevard en parkeergarage. Omdat het bestaande ziekenhuis volledig operationeel moet blijven, zal de nieuwbouw verrijzen op de plek van de oude parkeerplaats. De oplevering van het ziekenhuis plus zorgboulevard staat gepland in 2016.

Unieke samenwerking
Het werken met de mock-up zorgt volgens Van der Wal voor betrokkenheid vanuit de organisatie. “In het nieuwe plan hebben artsen geen eigen kamers meer en zullen balies op den duur vervangen worden door digitale hulpmiddelen in combinatie met gastvrouwen. Bij dit soort veranderingen is het belangrijk dat het medisch personeel achter je staat.”

Het ZMC is erg tevreden over de samenwerking met Mecanoo. “Omdat wij als eerste Nederlandse ziekenhuis zo intensief vanuit de lean-filosofie werken, is het belangrijk dat de architect actief meedenkt”, aldus Schouten. “Op een tekening blijven de plannen erg abstract, maar door de mock-up gaat het leven. We kunnen nu bijvoorbeeld uittesten of er genoeg ruimte is als een patiënt plotseling kritiek wordt, in de praktijk werkt dat anders dan op papier.“

Van der Wal denkt erover om ook bij andere projecten met een mock-up te gaan werken. “Gebouwen hebben een lange levensloop, het is dus niet meer dan logisch om ze eerst uit te testen.” Bovendien bevalt de samenwerking met het ZMC erg goed. “Je zet je samen in voor een heel kwetsbare groep mensen en weet dus echt waar je het voor doet”, zegt Van der Wal. “Nooit geweten dat een ziekenhuis ontwerpen zo leuk is.”

Trefwoorden

zmc ziekenhuis mecanoo mock-up naomi cheung san ellen van der wal lean hannelore schouten schaal 1:1 zaans medisch centrum

1	Renovatie station Leeuwarden door Movares afgerond woensdag, 20 mei
2	Utrechtse flats gerenoveerd volgens 'chassis-carrosseriemethode' donderdag, 21 mei
3	Bouw gestart van Sluisbuurt 1b ontworpen door Powerhouse Company en Beyond Space donderdag, 21 mei
4	Acht lessen rond samenwerken op kantoor donderdag, 21 mei
5	Interdisciplinair team met OMA en OKRA presenteert visie op evolutie van Rome woensdag, 20 mei

Gerelateerde nieuwsberichten

Eerste lean-ziekenhuis van Nederland geopend

23 juni 2017

Sleutel Zaans Medisch Centrum overgedragen

22 september 2016

Adviescentrum Rabobank Sittard geopend

27 juni 2014

Mecanoo vernieuwt revalidatiecentrum Rijndam

24 april 2014

Bouw nieuw ZMC van start gegaan

8 januari 2014

Mecanoo ontwerpt cultuurgebouw Oldham

25 november 2013

Nederlands team wint prijsvraag Tuin van de 21e eeuw

20 november 2013

Terugblik op 10 interviews over patiëntenzorg

15 november 2013

OPERA: ‘Iedere afdeling zijn eigen illustrator’

12 november 2013

CEANconsulting: ‘Zorginnovatie is een verplichting’

8 november 2013

Nieuw schoolgebouw in historisch hart Leiden

7 november 2013

Oogziekenhuis: "Hier kent iedereen de interieurarchitect"

28 oktober 2013

Historie Dordt zorgt voor oriëntatie en afleiding in ziekenhuis

18 oktober 2013

Hoofd master interieur: “Zorg kans voor interieurarchitect”

11 oktober 2013

a/d amstel: “Omgang met ziekenhuisorganisaties bepalend”

4 oktober 2013

Opdrachtgever St. Antonius: “Niet opnieuw wiel uitvinden”

27 september 2013

Kopvol: ‘Ontwerp vanuit prototype kamers’

19 september 2013

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Studio Modijefsky benut potentieel van monumentaal pand aan de Rijn

Vandaag, 13:43

Het ontwerp voor Huis Willeminalaan betreft diverse, riante ruimtes en functies die aansluiten bij de klassiek stijl van het hoofdgebouw, alsmede bij een aantal aanbouwen.

Eileen Stornebrink en Willie Vogel winnaars van de Jonge Maaskantprijs 2026

Vandaag, 11:00

Het door hen opgerichte Studio Inscape is een op samenwerking gericht bureau voor architectuur en landschap dat met een ecologische denkwijze werkt aan onderzoek, ontwerp en dialoog.

Het Scholenatelier aan de slag met kindcentrum Tanthof-West in Delft

Vandaag, 10:49

De gemeente Delft heeft drie consortia geselecteerd voor het ontwerp en de realisatie van meerdere kindcentra voor de komende tien tot vijftien jaar. Als eerste mag consortium Het Scholenatelier aan de slag met het Kindcentrum Tanthof-West.=

Stuur nu jullie project in voor de prijs voor Schoolgebouw van het Jaar 2026

Vandaag, 08:30

Hebben jullie een schoolgebouw in Nederland ontworpen dat in de periode van 1 september 2025 tot en met 31 augustus 2026 opgeleverd of voltooid is? Stuur dat dan nu in voor de Architectenweb Awards 2026! Deadline is 19 juni 2026.

Oprichter en directeur Marjan Minnesma van Urgenda overleden

Vandaag, 14:29

Bekend is de rechtszaak die Urgenda won van de Staat over het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen.

Gemeenten en provincies: meer geld nodig voor infrastructuur

Vandaag, 12:03

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg waarschuwen voor een ‘bereikbaarheidsinfarct’ in Nederland.

Amsterdam wil woningbezitters weren uit sociale huurwoning

22 mei, 12:23

Het stadsbestuur wil daarmee duidelijk maken dat het onwenselijk is dat huizenbezitters sociale huurwoningen bezet houden.

Mogelijk minder ruimte nodig voor uitbreidingsplannen Moerdijk

22 mei, 9:47

Het dorp Moerdijk zou in dat geval kunnen blijven bestaan, aldus de gemeente.

Museum Rotterdam ontvangt sleutels van Citykerk Het Steiger

21 mei, 3:01

Citykerk Het Steiger, een wederopbouwmonument in de Rotterdamse binnenstad, ondergaat in de komende jaren een transformatie naar onderkomen voor Museum Rotterdam, alsook naar woon- en kantoorruimte.