Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Van der Vlis opent op 13 april 1981 langs de Gooiseweg de eerste officiële liftplaats van Nederland

Amsterdam voor sjiek en sjofel. De compacte stad van Michael van der Vlis, 1970-1990, cover

Student Jan Koster tijdens een door de ASVA georganiseerde protestactie tegen de kamernood in Amsterdam, 13 september 1965

De ongelijkvloerse kruising van de Wibautstraat en de Mauritskade, met in het verlengde van de laatste de Torontobrug over de Amstel in aanbouw in 1968.

De Jodenbreestraat in 1975. Het zicht op de Zuiderkerk was vrij door sloop van panden aan de Sint Antoniesbreestraat die plaats moesten maken voor een verdere wegverbreding en de Oostlijn, die toen in aanleg was

Herdenking van verkeersslachtoffers tijdens landelijke fietsdemonstratie op het Museumplein, 4 juni 1977

Bejaardencomplex De Gooyer aan de Dapperstraat van architectenbureau Abma, Hazewinkel & Dirks in 1981. Buurtbewoners wonnen de strijd voor het behoud van het stratenpatroon en de markt

Heerma en Schaefer plaatsen in 1982 een bouwbord dat de komst van bedrijventerrein Heining 2 aankondigt, waar overlastgevende ondernemingen uit de oude stad een plek konden krijgen

Het appartementengebouw uit de tijd van de stadsvernieuwing waar Van der Vlis en Huying kwamen te wonen na hun vertrek uit de Pijp, foto uit 1982

Symbolen van het oude Amsterdam worden in deze advertentie van PTT Telecommunicatie uit 1985 overschaduwd door het nieuwe Amsterdam, waaronder het World Trade Center (WTC) en een schotelantenne voor telecommunicatie

Van der Vlis met brommer en de karakteristieke bontjas en witte sokken in sandalen, 15 maart 1985

Amsterdam voor sjiek en sjofel. De compacte stad van Michael van der Vlis, 1970-1990, spread

Publicatie memoreert en actualiseert gedachtegoed Michael van der Vlis

20 mei, 9:22

De nieuwe publicatie 'Amsterdam voor sjiek en sjofel. De compacte stad van Michael van der Vlis 1970-1990' van Tim Verlaan en Petra Brouwer, die komende vrijdag in Amsterdam wordt gepresenteerd, schetst de opkomst van een gemengd, democratisch en dichtbebouwd Amsterdam aan de hand van het denken en doen van de voormalige wethouder Michael van der Vlis (1944–2018).

Stadshistoricus Tim Verlaan en architectuurhistorica Petra Brouwer deden onderzoek naar de invloed en betekenis van zijn wethouderschap. De publicatie wordt uitgegeven door nai010 uitgevers.

Stad in transitie
Van der Vlis was, samen met zijn collega-wethouder en kompaan Jan Schaefer, twaalf jaar actief als wethouder in een periode van soms tumultueuze politieke, sociaaleconomische en stedenbouwkundige ontwikkelingen in Amsterdam. In de jaren zeventig en tachtig scheerde de stad meermaals langs de afgrond. Velen verloren het vertrouwen in de toekomst van de stad als woonplaats en plek van werkgelegenheid.

Tegelijkertijd was er sprake van een ongekende maatschappelijke verandering waarin kritische inwoners en een jonge politieke generatie zich vol vuur inzette om Amsterdam tot een gemengde, democratische en dichtbebouwde stad te maken. De publicatie werpt licht op zijn rol en de manier waarop Van der Vlis wist om te gaan met deze transitie en ontwikkelingen.

Kennis van burgers
In gesprek met beide auteurs komt vooral het beeld naar voren van een bestuurder die op het juiste moment op de juiste plek was. Anders dan hun voorgangers waren Van der Vlis en Schaefer bijzonder goed op de hoogte van en geïnteresseerd in de kennis en ideeën van buurtbewoners. Door die verlegde focus, die minder gericht was op een alwetend ambtenarenapparaat, wisten beiden die kennis van burgers succesvol in te zetten in ander beleid en een nieuwe praktijk van stadsontwikkeling.

Van der Vlis slaagde er in de wisselende gedaante van buurtactivist, raadslid en wethouder zo in om de voorheen sterke tegenstelling tussen bestuur en protesterende bewoners te overbruggen. Zo kon hij zijn ideeën en visie over de zegeningen van een compacte stad succesvol laten landen en tot bloei brengen. Dat betekende, bijvoorbeeld, veranderd beleid dat gericht was op meer kleine en betaalbare woningen, bouwen in de open gaten van de stad, terugdringing van het autoverkeer, zeggenschap voor bewoners en ruim baan geven aan een postindustriële economie.

Geloof in de stad
Verlaan en Brouwer benadrukken dat Van der Vlis bijzonder goed in staat was om mensen te mobiliseren vanuit zijn overtuiging dat steden en dus Amsterdam zich konden emanciperen. "Van der Vlis geloofde in de stad in een tijd dat vrijwel niemand dat meer deed", aldus Verlaan. Dat deed hij vanzelfsprekend met een duidelijke visie, maar ook door bijvoorbeeld, als een van de eersten, het ambtelijk apparaat te politiseren.

Maar Verlaan en Brouwer wijzen ook op de gedegen wijze waarop deze wethouder zijn ideeën wist te onderbouwen met cijfers en statistische data. Zo wist hij een breed palet aan ideeën voor de te emanciperen stad direct te koppelen aan financiële middelen.

Aanwijsbare vijand
Van der Vlis zette zich dus met ziel en zaligheid in voor Amsterdam. Dat hij daarbij een minder begaafde redenaar was dan Schaefer wist hij goed te compenseren met de eerdergenoemde overtuigingskracht van data, zijn financiële inzicht en zijn vermogen om, deels achter de schermen, tegenspraak te organiseren. Verlaan en Brouwer: "Hij geloofde in en benutte de krachten van hoor en wederhoor bijzonder goed. Aan die gaven ontleende hij een zelfverzekerdheid waarmee hij de ambtelijke macht wist in te perken ten dienste van de stad en haar burgers."

Beide auteurs wijzen tenslotte op een vorm van kameraadschap van bestuurders, ongeacht hun politieke kleur, die voor een hechte samenwerking zorgde. Van der Vlis en zijn collega-bestuurders vonden elkaar in een duidelijk aanwijsbare vijand. Dat was de idee van de stad die was opgegeven, een gevallen stad die niet meer zou herrijzen. Van der Vlis was een bestuurder die afscheid durfde te nemen van het dogma van stedelijke grootschaligheid en juist geloofde in andere, goede en kansrijke oplossingen voor de stad.

Gedachtegoed
Op de vraag of en hoe de werk- en denkwijze van Michael van der Vlis zou gedijen in de huidige stad zijn Verlaan en Brouwer sceptisch. "De tegenwoordige stad Amsterdam heeft een veel diffuser karakter, er is geen leidmotief, een minder eenduidige vijand en er staan (weer) muren tussen verschillende diensten die een aanpak als die van Van der Vlis zouden frustreren."

Het huidige Amsterdam is ook veel meer gebonden aan financiële kaders waar Van der Vlis en zijn collega’s, volgens beide onderzoekers, veel meer ruimte had voor stadsvernieuwing. Maar het zijn, volgens Verlaan en Brouwer, toch bovenal de consistentie, het doorzettings- en uithoudingsvermogen en de verbeeldings- en vernieuwingskracht van Michael van der Vlis die uit het onderzoek en in het boek doorklinken en hopelijk ook gaan resoneren.

De publicatie 'Amsterdam voor sjiek en sjofel. De compacte stad van Michael van der Vlis 1970-1990' van Tim Verlaan en Petra Brouwer is een uitgave van nai010 uitgevers.

Stadshistoricus Tim Verlaan en architectuurhistorica Petra Brouwer zijn verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, waar zij onderzoek doen naar de sociaalpolitieke en ruimtelijke geschiedenis van West-Europese steden.

Trefwoorden

jaren 80 amsterdam stedenbouw stadshistorie michael van der vlis jaren 70 sociaal economische ontwikkeling tim verlaan compacte stad petra brouwer

1	Renovatie station Leeuwarden door Movares afgerond woensdag, 20 mei
2	Utrechtse flats gerenoveerd volgens 'chassis-carrosseriemethode' donderdag, 21 mei
3	Bouw gestart van Sluisbuurt 1b ontworpen door Powerhouse Company en Beyond Space donderdag, 21 mei
4	Acht lessen rond samenwerken op kantoor donderdag, 21 mei
5	Interdisciplinair team met OMA en OKRA presenteert visie op evolutie van Rome woensdag, 20 mei

Gerelateerde nieuwsberichten

Interview Marcel van Engelen: “Amsterdam ontwikkelt zich tot een sorteermachine”

24 juli 2024

Stadsvernieuwing maakte Amsterdam jonger

4 maart 2010

Ontwerpmanifestatie Bouw Anders: de Compacte Stad

15 september 2022

Arcam houdt expositie over wonen op veertig vierkante meter

29 september 2025

Architecten tonen visie op Amsterdam in 2050

30 september 2020

Toon alles

Gerelateerde evenementen

15 november 2024 — 28 december 2025

Tentoonstelling Bouwen op woongeschiedenis

Arcam

Andere nieuwsberichten

Studio Modijefsky benut potentieel van monumentaal pand aan de Rijn

Vandaag, 13:43

Het ontwerp voor Huis Willeminalaan betreft diverse, riante ruimtes en functies die aansluiten bij de klassiek stijl van het hoofdgebouw, alsmede bij een aantal aanbouwen.

Eileen Stornebrink en Willie Vogel winnaars van de Jonge Maaskantprijs 2026

Vandaag, 11:00

Het door hen opgerichte Studio Inscape is een op samenwerking gericht bureau voor architectuur en landschap dat met een ecologische denkwijze werkt aan onderzoek, ontwerp en dialoog.

Het Scholenatelier aan de slag met kindcentrum Tanthof-West in Delft

Vandaag, 10:49

De gemeente Delft heeft drie consortia geselecteerd voor het ontwerp en de realisatie van meerdere kindcentra voor de komende tien tot vijftien jaar. Als eerste mag consortium Het Scholenatelier aan de slag met het Kindcentrum Tanthof-West.=

Stuur nu jullie project in voor de prijs voor Schoolgebouw van het Jaar 2026

Vandaag, 08:30

Hebben jullie een schoolgebouw in Nederland ontworpen dat in de periode van 1 september 2025 tot en met 31 augustus 2026 opgeleverd of voltooid is? Stuur dat dan nu in voor de Architectenweb Awards 2026! Deadline is 19 juni 2026.

Oprichter en directeur Marjan Minnesma van Urgenda overleden

Vandaag, 14:29

Bekend is de rechtszaak die Urgenda won van de Staat over het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen.

Gemeenten en provincies: meer geld nodig voor infrastructuur

Vandaag, 12:03

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg waarschuwen voor een ‘bereikbaarheidsinfarct’ in Nederland.

Amsterdam wil woningbezitters weren uit sociale huurwoning

22 mei, 12:23

Het stadsbestuur wil daarmee duidelijk maken dat het onwenselijk is dat huizenbezitters sociale huurwoningen bezet houden.

Mogelijk minder ruimte nodig voor uitbreidingsplannen Moerdijk

22 mei, 9:47

Het dorp Moerdijk zou in dat geval kunnen blijven bestaan, aldus de gemeente.

Museum Rotterdam ontvangt sleutels van Citykerk Het Steiger

21 mei, 3:01

Citykerk Het Steiger, een wederopbouwmonument in de Rotterdamse binnenstad, ondergaat in de komende jaren een transformatie naar onderkomen voor Museum Rotterdam, alsook naar woon- en kantoorruimte.