Modulair gebouwd, toch gesloopt

28 september 2016, 12:09

In de Amsterdamse Houthavens werd in 2008 een tijdelijk schoolgebouw voor Het 4^e Gymnasium opgeleverd. De modulaire bouw maakte het mogelijk dat het gebouw na bewezen dienst verplaatsbaar en herbruikbaar zou zijn. Toch is het onlangs gesloopt; volgens de gemeente Amsterdam is demonteren en elders opnieuw opbouwen praktisch en financieel niet haalbaar.

Tekst Robert Muis

In 2007 werd besloten dat de school Het 4^e Gymnasium een plaats zou krijgen in de nieuwe woonwijk van de Houthavens. Omdat het echter nog aan aantal jaren zou duren voordat het definitieve schoolgebouw gerealiseerd ging worden, werd voor vijf tot tien jaar tijdelijke huisvesting gepland.

Het bureau hvdn architecten (later Studioninedots) ontwierp een modulair gebouw, dat snel gerealiseerd kon worden, demontabel en verplaatsbaar was en daarmee op termijn eenvoudig elders ingezet kon worden. Door de modulaire opbouw kon het schoolgebouw bovendien mee veranderen met wijzigende gebruikerswensen.

Daarbij liet het gebouw zien, zo stelden de betrokken partijen destijds, dat modulair bouwen niet meer synoniem was aan eenvormigheid. “De school heeft zowel op technisch als op esthetisch vlak een kwaliteits- en afwerkingsniveau dat vergelijkbaar is met permanente bouw”, meldde hvdn. Het schoolgebouw is in december 2008 opgeleverd.

Te weinig bekend, teveel onzekerheid
Toch ging het schoolgebouw onlangs tegen de vlakte. Modulair bouwen blijkt geen garantie voor een langere levensduur van gebouwen door hergebruik. “De verwachte flexibiliteit om dit gebouw te kunnen verplaatsen en opnieuw op te bouwen is onderzocht”, zegt Angèle Koenis namens de gemeente Amsterdam. “En die valt in de praktijk tegen.”

Daarvoor bestaat een aantal redenen, laat de gemeente weten. Een belangrijke reden is gebrek aan kennis van het gebouw. Het destijds toegepaste systeem is niet te vergelijken met de huidige modulaire systemen. Feitelijk betreft het een semi-permanent gebouw volgens een systeem dat in Nederland maar zeer beperkt is toegepast. De oorspronkelijke leverancier van het gebouw – Ursem Bouwsystemen – is in 2012 failliet verklaard, wat volgens de gemeente heeft geleid tot verlies van kennis.

“De onzekerheid omtrent de modulaire opbouw van het gebouw leidde tot het risico dat zowel de kosten als de planning onbeheersbaar zouden zijn”, zegt Koenis. Daarnaast zou demonteren van het gebouw, tijdelijk opslaan en opnieuw monteren “dusdanig kwaliteitsverlies opleveren dat het financieel niet meer haalbaar zou zijn.”

Hergebruik onderdelen en materialen
Behouden van het gebouw dan maar, met een nieuwe gebruiker? Dat was geen optie, “omdat de Houthavens zich momenteel snel ontwikkelen. Het gebouw kon niet langer blijven staan.” Wel zijn veel onderdelen hergebruikt voor andere projecten van de gemeente; ze noemt alle binnenkozijnen en –deuren, de entreedeuren, deurdrangers, vluchtroutebordjes, verlichting, als ook buiteninrichting, fietsenrekken en zitbankjes.

De interieurinrichting is, daar waar nog bruikbaar, toegepast in het nieuwe 4e Gymnasium (en wordt toegepast in het toekomstige Comenius Lyceum), aldus de gemeente. De houten gevellatten zijn hergebruikt. Voorts zijn hpl gevelplaten, tl-lampen en akoestische plafondpanelen verkocht aan derden voor hergebruik. Staal van de constructie is terugverkocht aan de leverancier om te worden gebruikt als grondstof voor nieuw staal en voor hout, aluminium, beton en puin geldt een vergelijkbare oplossing.

Aan verwachtingen voldaan
“De eis was om zoveel mogelijk materiaal te kunnen hergebruiken”, zegt Koenis, “Verder is een zorgvuldige afweging gemaakt op restkwaliteit van het gebouw, de ontwikkeling van de Houthavens en de risico’s in tijd en kosten.”

Het gebouw heeft aan de verwachtingen voldaan, vindt de gemeente. “De school is geheel volgens planning gegroeid en heeft in het gebouw een goed onderwijsklimaat kunnen creëren. Het veelkleurige gebouw is jarenlang een landmark geweest in een gebied dat nog ontwikkeld werd en heeft daarmee ook bijgedragen aan de uitstraling van het gebied.”

Teleurgesteld
Gevraagd naar een reactie laat Studioninedots weten “zeer teleurgesteld” te zijn dat Het 4^e Gymnasium niet wordt hergebruikt. De gewenste kwaliteit kwam tot stand “ook omdat de eigenaar van het gebouw voornemens was om deze voorziening te verplaatsen.”

Volgens het bureau had al bij de realisatie van het schoolgebouw, “of in ieder geval een aantal jaar voor de verplaatsing” gestart moeten worden met het zoeken naar een nieuwe bestemming en locatie, “zodat de onderwijsvoorziening deze zomer in een keer, op een nieuwe plek, een nieuwe start had kunnen maken.”

Modulair en tijdelijkheid
Echter, de gemeente achtte naast de onzekere planning de financiële risico’s te groot. Dat geeft Studioninedots feitelijk toe, als het bureau in zijn reactie zegt: “Inmiddels worden bijna alle projecten die we met modulaire systemen ontwerpen permanent gerealiseerd en niet voor de tijdelijkheid.”

“Vanwege de complexiteit van het demonteren en verplaatsen van een gebouw, en de daarmee gepaard gaande kosten, wordt vaak gekozen voor een nieuw pand.” Vanuit het oogpunt van duurzaamheid vindt het bureau dat niet wenselijk.

Voor tijdelijke gebouwen is een circulaire benadering – met onder meer terugname van materialen door de leverancier – mogelijk een beter uitgangspunt dan inzetten op verplaatsbaarheid van een modulair gebouw. Modulair bouwen lijkt in de praktijk in de eerste plaats een manier om snel te bouwen.

Trefwoorden

gietijzer modulair bouwen gietijzere houthavens circulair bouwen studioninedots amsterdam modulair hvdn architecten sloop schoolgebouw new horizon het 4e gymnasium hergebruik

1	2025 in tien columns door Jarrik Ouburg over Japan / Nederland dinsdag, 30 december
2	2025 in tien columns door Marjolein van Eig dinsdag, 30 december
3	Architectenweb Awards 2025 – een terugblik woensdag, 31 december
4	2025 in zes columns door NEXT natuurlijk vrijdag, 2 januari
5	2025 in tien columns door Kirsten Hannema woensdag, 31 december

Gerelateerde nieuwsberichten

New Horizon neemt Oogstkaart.nl over van Superuse Studios

22 mei 2020

Heembouw en New Horizon zoeken procesmatige samenwerking voor circulaire bouw

27 februari 2019

Bankgebouw Studioninedots in Parijs opgeleverd

5 oktober 2016

Schoolgebouw is nieuw baken in de Houthavens

10 oktober 2016

Duurzame modulaire studentenhuisvesting

17 februari 2012

Circulair bouwen komt langzaam uit experimentele fase

28 april 2016

Nieuwe modulaire en duurzame huisvesting

10 mei 2016

Winnaars Nederlandse Bouwprijs 2017 bekend

7 februari 2017

Cobercoterrein in Arnhem wordt gemengd stedelijk gebied

4 november 2016

Kunstwerk van sloopmateriaal in raadhuis Heerlen

16 oktober 2018

Modulaire bijna-energieneutrale woningen Elzenhagen klaar

3 mei 2019

Jan Snel bouwt 700 modulaire studentenwoningen in Bochum

3 juni 2019

EIB: volledig circulair bouwen nog ver weg

3 februari 2020

Gebouw met semizelfstandige jongerenwoningen voor Houthaven

11 januari 2021

Bouwbedrijf neemt circulaire sloper New Horizon over

25 februari 2021

Woningbouwproject Domus Houthaven in Amsterdam opgeleverd

31 januari 2023

Toon alles

Gerelateerde podcasts

Gesprek met Michel Baars over urban mining

15 juli 2022

Gerelateerde video's

Modulaire woningbouw in hout

Symposium

Andere nieuwsberichten

Stadsherstel Amsterdam start crowdfundingsactie voor herstel Vondelkerk

24 minuten geleden

Tijdens nieuwjaarsnacht vond een verwoestende brand plaats in de door Pierre Cuypers ontworpen kerk, waarbij de toren en een groot deel van het middeldeel instortten.

Kraaijvanger Architects aan de slag met renovatie Station Zuidplein

24 december 2025, 9:00

Kraaijvanger Architects gaat van Rotterdams wederopbouwstation een toekomstbestendig, hoogwaardig stedelijk knooppunt maken.

Concrete ontwerpt woongebouw in Philadelphia met gevelkunst door tattoo-artist Henk Schiffmacher

23 december 2025, 12:00

Concrete heeft in een Philadelphia (VS) met Fishtown Urby een volgende bijdrage aan het Amerikaanse woonconcept Urby opgeleverd.

Rotterdamse Academie van Bouwkunst stelt twee curatoren aan om thematische lijnen te ontwikkelen

22 december 2025, 11:20

De Rotterdamse Academie van Bouwkunst stelt Margit van Schaik aan als curator Architectuur en Jutta Hinterleitner als curator Stedenbouw.

Fijne feestdagen en een gelukkig, gezond en succesvol 2026!

24 december 2025, 1:00

Op maandag 5 januari is de redactie van Architectenweb terug met het dagelijkse architectuurnieuws.

Provincie Zuid-Holland: stroom van zee via Hoek van Holland naar Rotterdamse haven

23 december 2025, 5:00

"Zo kunnen de Rotterdamse haven en regio uitgroeien tot de stekkerdoos van Nederland", stelt gedeputeerde Arne Weverling.

DNR geactualiseerd naar hedendaagse praktijk

19 december 2025, 4:03

DNR2025 is compacter en beter op de hedendaagse praktijk afgestemd dan haar voorganger, met onder meer aandacht voor AI, privacy en kwaliteitsborging.