Museum VONK gerealiseerd met biobased materialen en duurzame technieken

In Eindhoven is deze zomer Museum VONK geopend. Het door Studio Marco Vermeulen ontworpen museum maakt deel uit van de uitbreiding en transformatie van het preHistorisch Dorp tot Museumpark Vonk. VONK is het eerste museumgebouw in Nederland, waarbij op grote schaal en op veel verschillende manieren biobased materialen en duurzame technieken zijn toegepast. De groene daktuin, gedragen door een indrukwekkende houten constructie en buitenwanden van kalkhennep laten het gebouw lijken op een uitsnede uit het landschap dat zich verheft boven de grond.

Eindhoven Museum bestaat sinds 2012 en is een samenvoeging van het Kempenland Museum en het Prehistorisch Dorp. De collectie van het Kempenland Museum (circa 25.000 objecten) ligt sinds die tijd opgeslagen in afwachting van een nieuw onderkomen. Onder de naam VONK gaat het museum een nieuwe fase in waarbij het Prehistorisch Dorp is uitgebreid met een museumgebouw dat ruimte biedt aan een tijdlijn met objecten uit de collectie en een introshow die de geschiedenis van deze unieke kennisregio belicht. Het meest dynamische deel van het gebouw is de maakschuur, waar samen met bezoekers gebouwd wordt aan ‘vonken’. Deze objecten verbeelden de historische gebeurtenissen waarbij ‘de vonk oversloeg’ en veranderingen in gang werden gezet die de Eindhovense regio mede hebben gevormd.

Genneper Parken

Museumpark VONK is gelegen in de Genneper Parken, een van de groene wiggen van Eindhoven. Deze wig wordt gevormd door twee beken, de Dommel en de Tongelreep, die in het aangrenzende Stadswandelpark samenvloeien. Het gebied biedt als agrarisch cultuurhistorisch landschap een terugblik in de tijd. De landschappelijke herinrichting is gebaseerd op de situatie van ongeveer twee eeuwen geleden, waardoor het goed aansluit bij het historische karakter van de omgeving. Het museumgebouw staat in lijn met de oorspronkelijke verkavelingsstructuur, loodrecht op de beek. Rijschool Leeuw is voor de bouw van het museum verplaatst naar een andere locatie. De bijbehorende asfaltvlakte is deels omgevormd tot een museumpark en deels tot een publiek stadspark. Het Prehistorisch Dorp is uitgebreid en heeft nieuwe tijdzones gekregen waarin recente gebeurtenissen in het verleden van de regio Eindhoven worden toegelicht.

Ontwerp

Het museumgebouw is onderdeel van de (nieuwe) groene omgeving, zowel in materiaalgebruik als in vorm. Het groene dak van het gebouw heft zich op en maakt zich los uit de grond, waardoor het beeld ontstaat van een gebouw dat uit het omringende landschap gesneden is. De daktuin wordt gedragen door houten kolommen, houten liggers en houten dakdozen. De spanten zijn ten opzichte van elkaar gedraaid, waardoor het dakvlak een sculpturale dubbele kromming krijgt.

Bij de maakschuur en de introshow ontstaan hierdoor hogere ruimtes, bij het restaurant en de kantoren zijn de ruimtes juist lager en intiemer. De gevels bestaan uit geprefabriceerde kalkhennepelementen met gepigmenteerde kalkstuc. De verschillende lagen verwijzen naar het lokale bodemprofiel en verbeeldt de voedingsbodem waarop de regio tot bloei is gekomen.

Routing

Het groene dak met inheemse planten en struiken is toegankelijk voor bezoekers en biedt een mooi zicht op de Genneper parken en de skyline van Eindhoven. In de kalkhennepgevel zijn nestvoorzieningen voor vogels en vleermuizen opgenomen.

Museumbezoekers betreden het gebouw aan de parkzijde. Museale functies zonder daglichtbehoefte, zoals de introshow en de tijdlijn, zijn in het midden van het gebouw geplaatst, waardoor vanuit alle andere ruimtes maximaal zicht is op de omgeving. Bezoekers bekijken eerst de introshow, daarna de tijdlijn en bereiken vervolgens de interactieve maakschuur. In deze grote ruimte kunnen bezoekers deelnemen aan het maakproces van de ‘vonken’, die eens in de paar maanden via de grote deuren in de gevel het museumpark in gereden worden.

De maakschuur opent zich naar het museumpark en het Prehistorisch Dorp, waar de museale route vervolgt. De maakschuur staat in verbinding met het restaurant dat met openslaande deuren toegang biedt tot het terras. Boven de keuken bevindt zich de conferentieruimte die zowel zicht biedt op de maakschuur als op het restaurant. Vanaf het terras start de landschappelijke route over het gekromde dak, die langs een cirkelvormige zonnetuin met pv panelen en een daktuin richting het uitgangspunt loopt. Bezoekers verlaten het museum via de winkel. Het restaurant, het terras en het dak zijn vrij toegankelijk voor bezoekers.

Hergebruik Biobasecamp

De binnenwanden zijn gemaakt van gerecycled kruislaaghout (CLT) dat is ‘geoogst’ uit het zogeheten Biobasecamp. Dit paviljoen is door Studio Marco Vermeulen ontworpen voor de Dutch Design Week van 2019 en figureerde in de Tegenlicht documentaire Houtbouwers. Het Biobasecamp was samengesteld uit modulaire CLT platen met de intentie dat het materiaal eenvoudig hergebruikt kan worden in een nieuw gebouw. In VONK vindt Biobasecamp een nieuwe bestemming.

Natuurlijke systemen

Het museumgebouw wordt zoveel mogelijk op een natuurlijke manier geklimatiseerd. In de twee hoogste delen van het gebouw bevinden zich grote ventilatieluiken (kieuwen) die het grootste deel van het jaar geopend zijn. Alleen bij een te lage of te hoge buitentemperatuur worden de luiken gesloten en wordt het gebouw met behulp van luchtinstallaties verwarmd of gekoeld. Het regenwater wordt op het dak zo lang mogelijk vastgehouden om het groendak in drogere tijden van water te kunnen voorzien.