Leon Sebregts

Hoge nood

Gisteren, 09:00

Onlangs zag ik de film Perfect Days van de Duitse regisseur Wim Wenders. De vraag van de stad Tokio aan Wenders om de recent gerealiseerde openbare toiletgebouwen in de wijk Shibuya met een documentaire te promoten, resulteerde in een heuse bioscoopfilm. De film is een prachtige les in levenskunst, maar roept ook een belangrijke vraag op. Waarom hebben we in Nederland nauwelijks openbare toiletten, laat staan toiletgebouwen die met aandacht zijn ontworpen?

Perfect Days volgt de bescheiden Hirayama, die dag in dag uit in zijn busje de stad doorkruist om de openbare toiletten schoon te maken. De schijnbaar tevreden Hirayama leidt een uiterst gestructureerd, routineus leven en heeft aandacht voor de schoonheid van het alledaagse. Iedere dag fotografeert hij tijdens zijn lunchpauze de bomen in het park. In zijn kleine tatami-huis verzorgt hij met de grootst mogelijke zorg stekjes van de bomen. Hirayama is een man van weinig woorden. Zijn cassettebandjes met muziek van Lou Reed, Patti Smith en Nina Simone voorzien zijn leven (en de film) van een muzikale omlijsting.

Naast de innemende Hirayama zijn de prachtige toiletgebouwen van het project ‘The Tokyo Toilet’ de eigenlijke hoofdrolspelers in de film. Zoals Hirayama zijn leven leidt met aandacht en toewijding, zo zijn ook de toiletgebouwen die hij iedere dag schoonmaakt met aandacht en toewijding ontworpen. De stad Tokio vroeg zestien Japanse toparchitecten om de gebouwen vorm te geven. Ze bevinden zich op pleinen, in parken en bij speelplaatsen. Het ene gebouw is nog fraaier dan het andere. Tadao Ando ontwierp een cirkelvormig paviljoen met verticale louvres, Toyo Ito drie in mozaïektegeltjes gehulde paddenstoelen, Kengo Kuma vijf met cederhout beklede hutjes, Fumihiko Maki vier minimalistische doosjes onder een dun gekromd dak, Masamichi Katayama een labyrint van betonnen schijven en Shigeru Ban een container van gekleurd glas dat ondoorzichtig wordt als de deur op slot gaat.

De toiletgebouwen zijn een metafoor voor Hirayama’s levenswijze. Juist het kleine en alledaagse verdient aandacht en schoonheid. In Nederland zijn we helaas nog lang niet toe aan een discussie over de vormgeving van deze gebouwen. Hier is bij beleidsmakers de noodzaak van openbare toiletvoorzieningen nog niet eens doorgedrongen.

In vergelijking met de ons omringende landen lopen we ver achter. Wetgeving die lokale overheden verplicht voor voldoende toiletten te zorgen, zoals in Frankrijk en Duitsland, ontbreekt. En als er al voorzieningen zijn, zijn deze vooral op mannen gericht. Vrouwen hebben het nakijken. Voor de grote boodschap is het aanbod voor iedereen ontoereikend. En dan heb ik het nog niet eens over mensen met bijvoorbeeld een maag- of darmaandoening en het toenemend aantal daklozen. In Parijs en Wenen, twee steden waar ik deze zomer was, vind je toiletten op vrijwel iedere straathoek en in ieder park. Waarom is een basisvoorziening als een openbaar en voor iedereen toegankelijk toilet in een beschaafd land als Nederland geen vanzelfsprekendheid?

Volgens de Toiletalliantie, een samenwerking tussen verschillende patiënten- en belangenverenigingen, zorgt een toename van het aantal openbare toiletten voor minder eenzaamheid, angst en sociaal isolement, meer zelfredzaamheid en als gevolg minder zorgkosten. Het resultaat is bovendien een gastvrijere stad met minder overlast. Het investeren in voldoende toiletten lijkt dus een no-brainer, die zich makkelijk terugverdient. Misschien moeten openbare toiletten maar eens worden opgenomen in de ambities van de 15-minutenstad, die op steeds meer plekken wordt gepropageerd? In die programma’s ligt de nadruk op de nabijheid van werk, onderwijs, winkels en gezondheidszorg, maar die ene, onvermijdbare dagelijkse behoefte wordt nergens genoemd.

En als we aan de gang gaan met die inhaalslag, laten we de toiletgebouwen dan met zorg ontwerpen, zoals in Tokio. Ons eigen verleden biedt daarbij inspiratie. Denk bijvoorbeeld in Amsterdam aan de karakteristieke metalen plaskrullen uit 1880 (met een plattegrond volgens de gulden snede) en de prachtige stenen exemplaren in Amsterdamse Schoolstijl. Of in Groningen aan de art deco toiletten en urinoirs van stadsarchitect Siebe Jan Bouma uit de jaren twintig van de vorige eeuw en het kunstige toiletgebouw van Rem Koolhaas en Erwin Olaf uit 1996. Allemaal zoveel aantrekkelijker dan de verzinkbare urinoirs en toiletten van roestvrij staal en utilitair aandoende containers, die steeds meer in onze straten en parken verschijnen.

De toiletvoorzieningen zijn mooi te combineren met elektriciteitshuisjes en pakketmuren, waarvan er de komende jaren ook duizenden bij moeten komen. Een fantastische ontwerpopgave! Zorgvuldig ontworpen en goed ingepast zijn deze multifunctionele paviljoens een aanwinst voor de stad.

De film Perfect Days is te bekijken op diverse streamingdiensten. En om naar uit te kijken: vanaf 18 maart 2027 is Wim Wenders’ nieuwste film From Inside Out in de bioscoop te zien. Hiervoor volgde hij veertien jaar lang de Zwitserse architect Peter Zumthor.

Leon Sebregts is zelfstandig architect en architectuurhistoricus en houdt zich met name bezig met architectuurhistorisch onderzoek naar jong erfgoed. Hij is lid van de Commissie Omgevingskwaliteit in zijn woonplaats Utrecht.

Trefwoorden

perfect days leon sebregts openbare toiletten wim wenders toiletten toilet column

1	Nominaties Interieur van het Jaar 2026 bekend woensdag, 30 september
2	Vijf nominaties Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2026 woensdag, 30 september
3	Gelders gemaal uitgebreid en deels herbestemd door Open Kaart donderdag, 1 oktober
4	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
5	MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet vrijdag, 2 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Column

Winnaars en verliezers

1 september

2 juni

5 mei

Voorbij de tijdelijkheid

7 april

Column

Shake hands

3 maart

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Woonblokken met sociale huurwoningen op Harley-locatie Breda voltooid

Gisteren, 16:25

Waar ooit een garage voor Harley Davidson motoren stond zijn vier bouwblokken met 51 compacte sociale huurwoningen verrezen.

Dutch Design Week 2026 in teken van ongepolijst en onderzoekend ontwerp

Gisteren, 15:29

Van 17 tot en met 25 oktober vindt in Eindhoven de 26e editie van de Dutch Design Week. In de Lichtstad komen die week onder het thema R.A.W. ruim 2.500 ontwerpers samen.

Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026!

Gisteren, 11:35

Aanstaande zondag vanaf 13.00 wordt in het Rotterdamse theater LantarenVenster een selectie van de vier beste films getoond die tijdens ’s werelds grootste architectuurfilmfestival te zien waren.

Arons en Gelauff herontwikkelt fabrieksterrein met woonhof en brandweerkazerne

Gisteren, 10:20

Naar ontwerp van Arons en Gelauff architecten is op het terrein van de voormalige VerBliFa-fabriek in Dordrecht een hof met 28 woningen gerealiseerd. Ook heeft het bureau er een brandweerkazerne ontworpen.

INBO benoemt Frank Zewald tot associate

Gisteren, 12:23

De architect werkt sinds 2003 bij het bureau en geeft al geruime tijd mede richting aan de vestiging in Eindhoven.

123 miljoen euro voor natuurherstel in Brainport-regio

Gisteren, 11:06

Het geld komt uit een pot van vijfhonderd miljoen euro voor ‘prioritaire gebieden’.

Opnieuw minder nieuwbouwwoningen verkocht dan jaar eerder

5 oktober, 3:17

Het is het vierde kwartaal op rij dat minder nieuwbouwwoningen zijn verkocht.

Katwijk stemt in met komst miljardenfabriek Amerikaanse farmaceut

5 oktober, 10:01

Het Amerikaanse bedrijf Eli Lilly kan voor drie miljard dollar een medicijnfabriek gaan bouwen in Katwijk.

Vol stroomnet zet ook bijna voltooide woningbouwprojecten klem

2 oktober, 3:35

Zelfs nieuwbouwwoningen die te koop staan en woningen die al zijn verkocht, kunnen vaak niet op tijd op het stroomnet worden aangesloten, waarschuwt brancheorganisatie WoningBouwersNL.