Bunkermuseum, dwarsdoorsnede

Situatie bunker

Begane grond

Museumniveau

Doorsnede A

Doorsnede B

Afmetingen radar

Sweder Spanjer & Ramon Scharff ontwerpen uitbreiding Bunkermuseum Terschelling

5 juni 2025, 16:46

Afgelopen weekeinde is de nieuwe permanente tentoonstelling van het Bunkermuseum Terschelling geopend. Dit was meteen het moment om het ontwerp voor een uitbreiding van het museum te presenteren. De architecten Sweder Spanjer en Ramon Scharff maakten het ontwerp voor een ondergrondse bunker die onderdak moet gaan bieden aan een bijzondere radarschotel.

In de Tweede Wereldoorlog bouwde het Duitse leger op Terschelling de Tiger-stelling: een bunkercomplex van zo’n zeven hectare in de bosrijke duinen bij het dorp West-Terschelling. Met behulp van radarsystemen hield de bezetter vanuit het complex het luchtruim boven Nederland in de gaten. Op de hoogste duinen stonden twee radars.

Terugkeer van de radar
Na de oorlog zijn de radars nog een tijdje zichtbaar geweest, maar in de loop der tijd werden ze verwijderd. Nu moet er één terugkeren. In Franeker wordt momenteel een Würzburgradar gerestaureerd, een type zoals destijds ingezet bij de Tigerstellung. Als deze radar naar het Bunkermuseum komt, zal hij niet zoals in de jaren veertig van verre op het duin te zien zijn; gekozen is voor een ingetogen, ondergrondse plek.

Verschillende locaties en posities zijn onderzocht, zoals bovenop, naast of geïntegreerd in het bestaande bezoekerscentrum, vertellen de architecten Sweder Spanjer en Ramon Scharff. Al die plekken bleken een te nadrukkelijk beeld in het huidige landschap te geven. Bovendien is de radar een zwaar en kwetsbaar object, dat langdurige bescherming vraagt tegen het zoute, vochtige kustklimaat, leggen de architecten uit.

Deze overwegingen, gecombineerd met de wens om de radar als verrassend onderdeel van het museumbezoek te presenteren, leidden tot het ontwerp van een nieuwe, volledig ondergrondse betonnen bunker. Die keuze past ook bij de oorspronkelijke ruimtelijke opzet van de Tigerstellung; ze bestond uit een ensemble van monofunctionele bunkers, gegroepeerd volgens hun samenhangende functies, vertellen Spanjer en Scharff.

Een nieuwe bunker in het landschap
Via een Corten-stalen toegangselement in het duinlandschap dalen bezoekers af naar de nieuwe bunker. Vanaf een balkon krijgen ze een eerste blik op de radar. De route leidt rondom het object verder naar beneden, waarbij verschillende perspectieven op het imposante apparaat ontstaan. In de koepel verklaren projecties de werking en geschiedenis van de radar. De nieuwe bunker wordt bovendien ondergronds verbonden met de bestaande commandobunker Bertha.

In het omliggende landschap is slechts een glimp van de radar te zien, namelijk via een rond ‘kijkgat’ dat bezoekers nieuwsgierig moet maken, leggen de architecten uit.

Duurzame overwegingen
Vanwege de ligging in kwetsbaar natuurgebied wordt de uitbreiding met maximale zorg gerealiseerd. De inzet is om het project volledig elektrisch uit te voeren en zo de stikstofuitstoot tot een minimum te beperken.

Spanjer en Scharff beseffen dat het gebruik van beton een minder duurzame keuze lijkt, maar het materiaal biedt de benodigde constructieve stabiliteit en garandeert de waterdichtheid bij het ondergronds bouwen. Momenteel wordt bovendien de toepassing van betonmengsels met een verlaagd cementgehalte en zo lokaal mogelijke productie onderzocht, vertellen de architecten.

Verder hebben ze het ontwerp bewust low-tech opgezet. De ondergrondse ligging zorgt voor een constante binnentemperatuur, waardoor verwarming en koeling niet nodig zijn. Er wordt alleen gebruik gemaakt van luchtbehandeling. Hierdoor kan het gebouw functioneren met minimale installaties en een zeer lage energievraag.

Tigerstellung
De Tigerstellung op Terschelling vormde een belangrijk onderdeel van de Atlantikwall in het Waddengebied. Het complex bestond uit ongeveer honderd bunkers, met de tweelaagse commandobunker Bertha als zenuwcentrum. Hier coördineerde de Luftwaffe de luchtverdediging boven een groot deel van de Noordzee.

Van de oorspronkelijke bunkers zijn er nog 85 bewaard gebleven, waarvan een deel nu is te bezoeken. De Tigerstellung geldt als een van de best bewaarde Duitse verdedigingswerken in Nederland.

Trefwoorden

ramon scharff radar atlantikwall sweder spanjer tweede wereldoorlog ramon scharff architects west-terschelling museum terschelling bunker bunkermuseum

1	Powerhouse Company presenteert opgeleverd KJ in Den Haag vrijdag, 9 oktober
2	RAU presenteert schetsontwerp voor gemeentehuis Het Hogeland maandag, 12 oktober
3	Bijdrage van Benthem Crouwel Architects en West 8 aan Afsluitdijk voltooid vrijdag, 9 oktober
4	Diederendirrix presenteert definitief ontwerp renovatie Stadsschouwburg Nijmegen woensdag, 14 oktober
5	Opgeleverde Aurora-gebouw van Piet Zanstra tijdens ADE open voor publiek maandag, 12 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Gebouwen Nationaal Holocaustmuseum laten geschiedenis spreken

6 maart 2024

Herinneringscentrum Kamp Westerbork denkt over uitbreiding

12 mei 2022

Video + extra foto's: Holocaust Namenmonument

20 september 2021

Nieuw museum voor Nationaal Monument Kamp Amersfoort

4 mei 2021

Vernieuwd en uitgebreid Nationaal Museum Kamp Vught geopend

5 december 2019

Subsidie voor Alantikwall in het Waddengebied

11 april 2016

Muur van Mussert officieel rijksmonument

1 oktober 2018

Wordt Muur van Mussert een Bedenkingscentrum?

21 februari 2018

Voormalige SS-sporthal overgedragen aan erfgoedorganisatie BOEi

4 mei 2022

Glazen overkapping voor commandantswoning

3 februari 2015

Britse prijs voor Bunker 599

4 december 2013

Team van OKRA herstelt deportatiestation Bobigny als herdenkingslandschap

20 juli 2023

Museum van afwezigheid in Mechelen

8 juli 2013

Van Rijn opent gerestaureerde barak Kamp Vught

15 november 2013

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Groen licht voor renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen

Vandaag, 16:40

Na een geslaagde onderhandeling met bouwers J.P. van Eesteren en Dura Vermeer, en installateur Koninklijke Kuijpers, kan de volgende fase van de renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen van start.

Omgevingsvergunning verleend voor verticale buurt MARK in Leidsche Rijn Centrum

Vandaag, 15:45

Het door de Architekten Cie., KCAP en Geurst & Schulze ontworpen project draait om vier laagbouwblokken waaruit drie torens oprijzen met een hoogte van 60, 90 en 135 meter.

Winnaars Europese Prijs voor Collectief Wonen bekendgemaakt

Vandaag, 14:09

In het Baskische San Sebastián ontvingen de bureaus Ignacio Prego Architectures & Thibaud Babled Architectures en Atelier Téqui Architectes de prijzen uit handen van de jury.

Architecten en kunstenaars verbeelden 'schitterende nieuwe wereld' in Museum Het Schip

Vandaag, 11:56

Op vrijdag 6 november opent in Museum Het Schip in Amsterdam de tentoonstelling Bright New World. De kracht van verbeelding.

Een derde aangevraagde stroom komt van datacenters

4 uur geleden

Bijna een derde van het aangevraagd vermogen op de wachtlijst voor stroomaansluitingen komt van datacenters. Dat hebben netbeheerders aan Nieuwsuur laten weten.

Thom Zijlstra treedt toe tot directie Arons en Gelauff architecten

Vandaag, 12:29

Zijlstra’s benoeming werd vorige week bekendgemaakt tijdens het dertigjarig jubileumfeest van het bureau.

Aantal mogelijke grote bouwlocaties in Zuid-Holland uitgebreid

Vandaag, 09:49

In een poging om sneller aan meer woningen te komen, heeft de Zuid-Hollandse politiek het aantal mogelijke grote bouwlocaties buiten bestaande steden en dorpen uitgebreid.