Bunkermuseum, dwarsdoorsnede

Situatie bunker

Begane grond

Museumniveau

Doorsnede A

Doorsnede B

Afmetingen radar

Sweder Spanjer & Ramon Scharff ontwerpen uitbreiding Bunkermuseum Terschelling

5 juni 2025, 16:46

Afgelopen weekeinde is de nieuwe permanente tentoonstelling van het Bunkermuseum Terschelling geopend. Dit was meteen het moment om het ontwerp voor een uitbreiding van het museum te presenteren. De architecten Sweder Spanjer en Ramon Scharff maakten het ontwerp voor een ondergrondse bunker die onderdak moet gaan bieden aan een bijzondere radarschotel.

In de Tweede Wereldoorlog bouwde het Duitse leger op Terschelling de Tiger-stelling: een bunkercomplex van zo’n zeven hectare in de bosrijke duinen bij het dorp West-Terschelling. Met behulp van radarsystemen hield de bezetter vanuit het complex het luchtruim boven Nederland in de gaten. Op de hoogste duinen stonden twee radars.

Terugkeer van de radar
Na de oorlog zijn de radars nog een tijdje zichtbaar geweest, maar in de loop der tijd werden ze verwijderd. Nu moet er één terugkeren. In Franeker wordt momenteel een Würzburgradar gerestaureerd, een type zoals destijds ingezet bij de Tigerstellung. Als deze radar naar het Bunkermuseum komt, zal hij niet zoals in de jaren veertig van verre op het duin te zien zijn; gekozen is voor een ingetogen, ondergrondse plek.

Verschillende locaties en posities zijn onderzocht, zoals bovenop, naast of geïntegreerd in het bestaande bezoekerscentrum, vertellen de architecten Sweder Spanjer en Ramon Scharff. Al die plekken bleken een te nadrukkelijk beeld in het huidige landschap te geven. Bovendien is de radar een zwaar en kwetsbaar object, dat langdurige bescherming vraagt tegen het zoute, vochtige kustklimaat, leggen de architecten uit.

Deze overwegingen, gecombineerd met de wens om de radar als verrassend onderdeel van het museumbezoek te presenteren, leidden tot het ontwerp van een nieuwe, volledig ondergrondse betonnen bunker. Die keuze past ook bij de oorspronkelijke ruimtelijke opzet van de Tigerstellung; ze bestond uit een ensemble van monofunctionele bunkers, gegroepeerd volgens hun samenhangende functies, vertellen Spanjer en Scharff.

Een nieuwe bunker in het landschap
Via een Corten-stalen toegangselement in het duinlandschap dalen bezoekers af naar de nieuwe bunker. Vanaf een balkon krijgen ze een eerste blik op de radar. De route leidt rondom het object verder naar beneden, waarbij verschillende perspectieven op het imposante apparaat ontstaan. In de koepel verklaren projecties de werking en geschiedenis van de radar. De nieuwe bunker wordt bovendien ondergronds verbonden met de bestaande commandobunker Bertha.

In het omliggende landschap is slechts een glimp van de radar te zien, namelijk via een rond ‘kijkgat’ dat bezoekers nieuwsgierig moet maken, leggen de architecten uit.

Duurzame overwegingen
Vanwege de ligging in kwetsbaar natuurgebied wordt de uitbreiding met maximale zorg gerealiseerd. De inzet is om het project volledig elektrisch uit te voeren en zo de stikstofuitstoot tot een minimum te beperken.

Spanjer en Scharff beseffen dat het gebruik van beton een minder duurzame keuze lijkt, maar het materiaal biedt de benodigde constructieve stabiliteit en garandeert de waterdichtheid bij het ondergronds bouwen. Momenteel wordt bovendien de toepassing van betonmengsels met een verlaagd cementgehalte en zo lokaal mogelijke productie onderzocht, vertellen de architecten.

Verder hebben ze het ontwerp bewust low-tech opgezet. De ondergrondse ligging zorgt voor een constante binnentemperatuur, waardoor verwarming en koeling niet nodig zijn. Er wordt alleen gebruik gemaakt van luchtbehandeling. Hierdoor kan het gebouw functioneren met minimale installaties en een zeer lage energievraag.

Tigerstellung
De Tigerstellung op Terschelling vormde een belangrijk onderdeel van de Atlantikwall in het Waddengebied. Het complex bestond uit ongeveer honderd bunkers, met de tweelaagse commandobunker Bertha als zenuwcentrum. Hier coördineerde de Luftwaffe de luchtverdediging boven een groot deel van de Noordzee.

Van de oorspronkelijke bunkers zijn er nog 85 bewaard gebleven, waarvan een deel nu is te bezoeken. De Tigerstellung geldt als een van de best bewaarde Duitse verdedigingswerken in Nederland.

Trefwoorden

ramon scharff radar atlantikwall sweder spanjer tweede wereldoorlog ramon scharff architects west-terschelling museum terschelling bunker bunkermuseum

1	Amsterdam schrijft internationale architectenprijsvraag uit voor Nationaal Slavernijmuseum donderdag, 12 februari
2	Singelbloktoren Amsterdam-Noord biedt ook bewoners tussenwoningen overhoeks zicht maandag, 16 februari
3	Bouwstart voor zestig seniorenwoningen in groen landschap Hoorn vrijdag, 13 februari
4	Meerdaags evenement over bouwen met aarde aangekondigd donderdag, 12 februari
5	Woongemeenschap van Woonwerk Architecten in Winkelsteeg speelt in op maatschappelijke opgaven vrijdag, 13 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Gebouwen Nationaal Holocaustmuseum laten geschiedenis spreken

6 maart 2024

Herinneringscentrum Kamp Westerbork denkt over uitbreiding

12 mei 2022

Video + extra foto's: Holocaust Namenmonument

20 september 2021

Nieuw museum voor Nationaal Monument Kamp Amersfoort

4 mei 2021

Vernieuwd en uitgebreid Nationaal Museum Kamp Vught geopend

5 december 2019

Subsidie voor Alantikwall in het Waddengebied

11 april 2016

Muur van Mussert officieel rijksmonument

1 oktober 2018

Wordt Muur van Mussert een Bedenkingscentrum?

21 februari 2018

Voormalige SS-sporthal overgedragen aan erfgoedorganisatie BOEi

4 mei 2022

Glazen overkapping voor commandantswoning

3 februari 2015

Britse prijs voor Bunker 599

4 december 2013

Team van OKRA herstelt deportatiestation Bobigny als herdenkingslandschap

20 juli 2023

Museum van afwezigheid in Mechelen

8 juli 2013

Van Rijn opent gerestaureerde barak Kamp Vught

15 november 2013

Toon alles

Andere nieuwsberichten

AG NOVA ontwerpt woon-zorggebouw voor kwetsbare ouderen op Centrumeiland

Vandaag, 15:15

Het pand is bestemd voor bewoners die complexe zorg nodig hebben en met ondersteuning in de stad kunnen blijven wonen.

Team van Nederlandse en Oekraïense architecten ontwikkelt open-source bouwsysteem voor publieke voorzieningen in Oekraïne

Vandaag, 13:57

Een team van Orange Architects, NOVA en ReThink heeft samen met een verschillende vastgoed en productontwikkelaars op het gebied van modulair bouwen een schaalbaar, open-source bouwsysteem voor publieke voorzieningen in Oekraïne ontwikkeld.

Expositie toont mogelijkheden voor nieuwe woonruimte in bestaande Rotterdamse wijken

Vandaag, 11:05

Hoe kun je in Rotterdam honderdduizend nieuwe woningen realiseren zonder nieuwe wijken te hoeven aanleggen? In een tentoonstelling bij OMI laten Platform Woonopgave en Recht op de Stad zien op welke manieren dat kan.

Vincent Bijlo en Berlage Saxophone Quartet brengen iconisch ontwerp van Berlage tot leven

Gisteren, 15:50

In de nieuwe voorstelling ‘Het Visioen van Berlage’ van cabaretier en schrijver Vincent Bijlo en het Berlage Saxophone Quartet speelt het iconische ontwerp Pantheon der Menschheid (1915) van architect Berlage een centrale rol.

Ridderkerk hoeft voorlopig niet samen te werken bij verdeling huurwoningen

3 uur geleden

De provincie Zuid-Holland mag Ridderkerk voorlopig niet dringen om hierbij samen te werken met elf andere gemeenten.

Zichtbaar verduurzaamde huizen leveren meer op bij verkoop

Vandaag, 11:59

Cijfers wijzen uit dat in het derde kwartaal van vorig jaar bijna 4700 euro per vierkante meter werd betaald voor woningen met een energielabel A of beter.

Noord-Brabant verdeelt vijftig miljoen euro over regio-Moerdijk

Vandaag, 09:09

Het geld dient om de leefbaarheid op peil te houden in het gebied waar de komende jaren diverse energieprojecten worden uitgevoerd.

Nederland en Vlaanderen maken afspraken over stikstofuitstoot

Gisteren, 14:51

Overheden in de grensregio moeten als ze een vergunning geven voor zaken als woningbouw ook kijken naar de mogelijke gevolgen die de uitstoot heeft voor beschermde natuurgebieden aan de andere kant van de grens.