Building Biospheres, door Bureau Bas Smets en Stefano Mancuso, Belgische paviljoen, Architectuurbiënnale Venetië 2025

Prototype voor Building Biospheres op de campus van Universiteit Gent

Belgische paviljoen in Venetië toont onderzoek naar plantenintelligentie en binnenklimaat

14 mei 2025, 16:33

Gedurende de 19^e editie van de Architectuurbiënnale in Venetië fungeert het Belgische paviljoen als een laboratorium. In de tentoonstelling ‘Building Biospheres’ onderzoeken landschapsarchitect Bas Smets en neurobioloog Stefano Mancuso hoe de natuurlijke intelligentie van planten is in te zetten voor het creëren van een goed binnenklimaat.

Door de eeuwen heen hebben mensen schuilplaatsen gecreëerd om zich te beschermen tegen onaangename kanten van het weer. Wat begon als een rudimentaire bescherming evolueerde tot sterk gecontroleerde microklimaten binnen, sterk gescheiden van buiten. “Tegenwoordig hebben de meeste gebouwen een volledig kunstmatig klimaat dat beantwoordt aan de behoeften van hun gebruikers”, aldus het Vlaams Architectuurinstituut (VAi).

Tegelijkertijd weten we dat de gebouwde omgeving een flinke negatieve impact heeft op milieu en klimaat. Gebouwinstallaties dragen daar ook aan bij. In opdracht van het VAi presenteert het team van curator en landschapsarchitect Bas Smets, in samenwerking met neurobioloog Stefano Mancuso, ‘Building Biospheres’ in het Belgische paviljoen. De presentatie toont het lopende onderzoek naar de mogelijke invloed van plantenintelligentie op architectuur – en specifiek op het binnenklimaat.

Subtropische sfeer
In de natuur wordt het ‘ideale klimaat voor mensen’ het meest benaderd in de subtropen, legt het VAi uit. Deze klimaatzone kenmerkt zich door warme zomers, milde winters en een bijna constante temperatuur. ‘Building Biospheres’ visualiseert met subtropische planten een toekomst waarin “gebouwen zich ontwikkelen tot dynamische biosferen”.

In het paviljoen wordt het gedrag van de aanwezige planten nauwkeurig in de gaten gehouden; de verzamelde gegevens worden gebruikt om irrigatie, verlichting en ventilatie te activeren. Om die manier werkt het team aan een evenwicht tussen wat de planten nodig hebben, wat het gebouw aankan en wat de mensen wensen.

“Met het prototype in Venetië kunnen we testen of planten actief het binnenklimaat van een gebouw kunnen produceren en regelen”, zegt Smets. “Dit doet ons lonken naar een architectuur als microklimaat waar planten en mensen samen kunnen leven.”

Al in de aanloop naar de huidige architectuurbiënnale werkte Bureau Bas Smets aan een protoype, als voorloper van de installatie in het paviljoen in de Venetiaanse Giardini della Biennale. Het team van Smets experimenteerde samen met plantenecofysioloog Kathy Steppe van de Universiteit Gent en softwareontwikkelaar Dirk De Pauw van Plant AnalytiX van oktober 2024 tot maart 2025 in een serre op Campus Coupure met innovatieve klimaatregeling voor gebouwen.

Dynamische driehoeksverhouding
Het Belgische paviljoen bestaat uit een grote centrale hal met zijkamers. De centrale ruimte onder het dakraam biedt plaats aan de installatie, die bestaat uit meer dan tweehonderd planten. De voorkamers van het paviljoen voorzien het project van historische context. De kamer aan de achterkant toont real-time gegevens over de prestaties van de opstelling.

In de twee zijkamers onderzoeken Belgische architecten van een nieuwe generatie wat deze natuurlijke intelligentie kan betekenen voor de architectuur. Uitgaande van de stelling dat planten het binnenklimaat kunnen ‘aansturen’ verkennen vier ontwerpteams hoe bestaande en nieuwe gebouwen daarop kunnen inspelen.

“De fundamentele verhouding tussen architectuur en gebruiker wordt immers op de helling gezet”, verklaart het VAi. “Architectuur staat niet langer primair in verhouding tot haar menselijke gebruiker, mikkend op een zo stabiel mogelijk klimaat via richtwaarden die de statistische gemiddelden voor menselijk comfort verbeelden. In plaats daarvan ontstaat een dynamische driehoeksverhouding tussen architectuur en haar gebruikers, zowel menselijk als niet-menselijk.”

De vier ontwerpteams zijn: Elmes, Panta, Maud Gerard Goossens en Henri Uijtterhaegen, en Lisa Mandelartz en Steven Schenk. Ze werken intensief samen met de curatoren, gecoördineerd door Lisa De Visscher (freelance architectuurconsultant) en Petrus Kemme (VAi). De onderzoekende tentoonstelling in het Belgische paviljoen is te zien sinds 10 mei en nog tot 23 november 2025.

Organisatie
‘Building Biospheres’ wordt gepresenteerd op initiatief van de Vlaamse Gemeenschap en in opdracht van het VAi. Het Vlaams Architectuurinstituut organiseert sinds 2004 om de vier jaar de tentoonstelling in het Belgische paviljoen – overigens met bouwjaar 1907 het oudste nationale paviljoen in de Giardini. Het VAi coördineert de Belgische bijdrage aan de architectuurbiënnale afwisselend met de Franstalige Gemeenschap.

Trefwoorden

binnenklimaat elmes steven schenk henri uijtterhaegen belgië italië interieur biosfeer vlaams architectuurinstituut venetië lisa mandelartz panta natuur maud gerard goossens bureau bas smets plantenintelligentie belgische paviljoen planten architectuurbiënnale biofilisch ontwerp stefano mancuso belgisch paviljoen

1	Winnaars ideeënprijsvraag Alkmaars Kanaalschiereiland bekendgemaakt dinsdag, 27 oktober
2	Woongebouw door Moke Architecten op Hembrugterrein klaar vrijdag, 23 oktober
3	Kraal architecten Utrecht voorziet gerenoveerde woning van uitbouw met trappenhuis donderdag, 22 oktober
4	OMA past gerechtsgebouw landschappelijk in op oud vestingterrein Lille vrijdag, 23 oktober
5	Eklund_terbeek transformeert Schiedams rioolgemaal naar woonhuis vrijdag, 23 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Vlaams Architectuurinstituut duikt wereld van de bacteriën in

25 augustus

Nieuw keurmerk voor inspectie- en adviesbedrijven binnenklimaat

7 april

Volume brengt circulaire souvenirs en een grijpmachine naar de Architectuurbiënnale

19 mei 2025

Hedwig Heinsman toont 3D-geprinte optoppingen tijdens Architectuurbiënnale Venetië

13 mei 2025

Column

De architectuurbiënnale is geen guilty pleasure

20 mei 2025

3D gebreid textiel van SO-IL vormt ruimtelijk web in Venetiaanse Arsenale

12 mei 2025

Het Nederlands paviljoen in Venetië als inclusieve sportbar

8 mei 2025

Wang Shu en Lu Wenyu worden curator Architectuurbiënnale van Venetië in 2027

3 december 2025

Gevel Sombra-paviljoen door MVRDV beweegt mee met de zon

8 mei 2025

David Chipperfield landt in Antwerps Nieuw Zuid

15 oktober 2025

Consortium met Hootsmans ontwerpt nieuwe gevangenis van Antwerpen

19 augustus 2021

Foto's + video: LUMA Arles

30 juli 2021

Zwarts & Jansma vernieuwt sluiscomplex Leie

6 maart 2013

Ruim een op de drie Nederlanders vindt woning niet hittebestendig

14 juli 2025

Vlaamse snelwegopdracht voor Zwarts & Jansma

24 januari 2013

REX wint prijsvraag LLLibrary Kortrijk

10 augustus 2009

Internationaal Gerechtshof oordeelt dat landen schade aan klimaat moeten voorkomen

25 juli 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Kantoorinterieur van Frank Ontwerpen en studio Rianknop verbindt historie en duurzaamheid

Vandaag, 10:54

In de nieuwe werkomgeving voor het adviesbureau Mentha wordt de bedrijfsidentiteit gecombineerd met verfijning, comfort en focus op duurzaamheid.

Vocus architecten wil stedenbouwkundige kwaliteit verbeteren met Utrechts woongebouw

Gisteren, 14:34

Op de hoek van de Gansstraat en Gruttostraat in Utrecht is naar ontwerp van Vocus architecten een gebouw met 45 studio's en appartementen gerealiseerd.

Winnaars ideeënprijsvraag Alkmaars Kanaalschiereiland bekendgemaakt

Gisteren, 12:07

Uit de 26 ingediende plannen koos de jury per categorie een winnaar en kreeg een plan een eervolle vermelding.

Universiteit Utrecht zoekt nieuwe bestemming voor loopbrug Mart van Schijndel

26 oktober, 10:51

De uit 1989 stammende loopbrug moet wijken omdat een deel van het Groenmangebouw op Utrecht Science Park wordt gesloopt.

Kabinet trekt half miljard uit voor bescherming tropisch bos

2 uur geleden

Over een periode van tien jaar wil het kabinet maximaal een half miljard euro investeren in een nieuw fonds voor de bescherming van tropische bossen.

Noord-Hollandse politiek verdeeld over nakomen energieafspraken

Vandaag, 09:42

Sommige regio's in Noord-Holland maken nog te weinig werk van gemaakte afspraken over de opwekking van duurzame elektriciteit.

Funderingsrisico telt vanaf 2027 mee bij NHG-hypotheek

Gisteren, 13:14

Banken moeten vanaf volgend jaar rekening houden met mogelijke funderingsproblemen bij huizen als ze hypotheken verstrekken met de Nationale Hypotheek Garantie.